Xăng E10 và sự thật sau 'lớp sương mù' tin đồn

Vậy mà trên một số trang mạng lại rộ lên điệp khúc cũ: "nhà nước ép dân", "quan chức hưởng lợi", "pha cồn để xin vốn ngoại"… Đằng sau những lời ấy là âm mưu nhằm biến mỗi câu chuyện dân sinh thành cái cớ gieo rắc hoài nghi. Bài viết này dùng lý luận, thực tiễn và chính tiếng nói từ phương Tây để trả sự thật về đúng tên của nó.

Một chính sách bị "âm mưu hóa"

Người nông dân chưa bao giờ bỏ ruộng chỉ vì nghe đồn trời sắp giông. Nhưng trên không gian mạng, đôi khi chỉ một lời đồn cũng đủ khiến đám đông chao đảo. Vừa lúc những cây xăng đầu tiên trên cả nước chuyển sang bán xăng sinh học E10 từ ngày 1/6/2026, lập tức xuất hiện những "nhà phân tích" tự phong, quả quyết rằng đây là một cuộc "ép buộc", rằng phía sau mỗi lít xăng là túi tiền của ai đó.

Không phải ngẫu nhiên mà các luận điệu ấy dồn dập đúng vào thời điểm nhạy cảm. Đó là phép cũ của chiến lược "diễn biến hòa bình": chọn một vấn đề dân sinh thật gần gũi, thổi nó lên thành nghi ngờ chính trị, rồi từ nghi ngờ đẩy tới mất niềm tin. Vấn đề vì thế không còn là chuyện chai xăng. Nó là chuyện ai được quyền định nghĩa sự thật. Và khi sự thật bị bỏ trống, tin đồn sẽ chiếm chỗ. Đó là lý do phải lên tiếng, kịp thời và sòng phẳng.

Người dân cần tỉnh táo trước tin đồn sai sự thật. Ảnh: Nam Nguyễn

Từ điện khí hóa của Lênin đến phép biện chứng của tự nhiên

Muốn nhìn cho thấu một hiện tượng, phải đứng trên nền lý luận vững. Hơn một thế kỷ trước, V.I. Lênin đã đúc kết một công thức bất hủ về vai trò kiến tạo của nhà nước đối với hạ tầng năng lượng: "Chủ nghĩa cộng sản là chính quyền Xô viết cộng với điện khí hóa toàn quốc" (V.I. Lênin Toàn tập, tập 41). Năng lượng, tự trong bản chất, chưa bao giờ là chuyện riêng của thị trường; nó là xương sống của một quốc gia độc lập, tự chủ. Một nhà nước có trách nhiệm không thể phó mặc an ninh năng lượng cho bàn tay vô hình.

Ph. Ăng-ghen, trong "Biện chứng của tự nhiên", còn cảnh báo sâu xa hơn: "Mỗi lần chúng ta đạt được một thắng lợi trước giới tự nhiên thì giới tự nhiên lại trả thù lại chúng ta" (C. Mác và Ph. Ăng-ghen Toàn tập, tập 20). Phát triển mà tàn phá môi trường là vay nợ của tương lai. Chuyển sang nhiên liệu sinh học, vì thế, chính là nơi an ninh năng lượng gặp gỡ đạo lý sinh thái, chứ nào phải một ý thích nhất thời. Đó cũng là tinh thần xuyên suốt các nghị quyết của Đảng: Nghị quyết 55-NQ/TW (2020) và Nghị quyết 70-NQ/TW (2025) về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, gắn với cam kết "không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng" mà Văn kiện Đại hội XIII và Đại hội XIV nhấn mạnh.

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, nhà nước không đứng ngoài, cũng không bóp nghẹt thị trường, mà giữ vai trò kiến tạo và dẫn dắt vì lợi ích chung. Hiểu như vậy mới thấy: chủ trương E10 là sự tiếp nối logic của một đường lối, không phải một toan tính khuất tất.

Thế giới đã đi con đường ấy

Việt Nam không phải người mở đường, mà là người đi sau có học hỏi. Brazil khởi động chương trình ethanol Proálcool từ năm 1975, nay đã dùng tỷ lệ pha tới E27, E30. Hoa Kỳ lấy E10 làm xăng tiêu chuẩn hơn hai mươi năm. Liên minh châu Âu, Thái Lan, Philippines đều đã đi trước. Hơn 60 quốc gia đang dùng xăng pha ethanol. Một con đường mà hơn 60 nền kinh tế, trong đó có những nước phát triển nhất, đã chọn, không thể là "âm mưu" của riêng ai.

Đáng nói hơn, ở đâu cũng vậy, buổi giao thời đều có sóng gió. Nước Đức năm 2011 từng chứng kiến một làn sóng tẩy chay E10, có lúc phần lớn người tiêu dùng từ chối đổ vì sợ hỏng máy, rồi đâu lại vào đấy. Nước Anh khi chuyển sang E10 năm 2021 cũng ồn ào chuyện xe cổ, để rồi vẫn về đích và giữ song song xăng E5 cho xe cũ. Nước Pháp ra mắt xăng E10 từ năm 2009 giữa hoài nghi, nay nó là loại xăng bán chạy nhất. Phản ứng ban đầu của dư luận, vì thế, chỉ là cơn bỡ ngỡ tự nhiên trước cái mới, đâu phải dấu vết của một âm mưu.

Sử dụng xăng sinh học E10 góp phần bảo vệ môi trường. Ảnh: Nam Nguyễn

Đặt chủ trương lên bàn cân thực tiễn

Con số không biết nói dối. Hãy đặt chủ trương E10 lên bàn cân của thực tiễn Việt Nam:

Lợi ích ấy, xin hãy đọc kỹ, thuộc về ai? Thuộc về bầu trời chung, về ngân sách quốc gia, về người nông dân trồng sắn, ngô có thêm đầu ra. Nó được chia cho cộng đồng, chứ không chảy vào túi riêng một ai.

Sự thật trước những hoài nghi

Hãy bắt đầu từ hai cáo buộc nặng nề nhất, rằng Nhà nước "ép dân" rồi "quan chức hưởng lợi". Văn bản bị đem ra làm bằng chứng cho chữ "ép" thực ra là một công văn truyền thông, kêu gọi đưa E10 vào giao ban báo chí, mở tọa đàm, họp báo, mời chuyên gia phản biện công khai. Một chính sách chủ động kéo người ngoài vào đối thoại thì khó lòng gọi là bịt miệng, nhất là khi xăng E5 RON92 vẫn được bán đến hết năm 2030 cho xe đời cũ. Còn lời quy kết "quan chức hưởng lợi" thì rỗng đến mức không nêu nổi một con số, một cái tên, một đồng tiền nào, trong khi thứ thật sự được chia ra từ chai xăng E10 lại là bầu trời sạch hơn, là khoảng 2,5 triệu tấn CO2 bớt thải mỗi năm, là đầu ra cho người trồng sắn, ngô. Người mải đi tìm tư lợi trong một lít xăng có lẽ đã quên mất điều đó.

Sang chuyện tiền nong, có người bảo Việt Nam pha cồn chỉ để đổi lấy vốn vay nhờ cam kết Net Zero, rồi sẽ nhập ethanol vô tội vạ mà ép dân lên E20, E30. Nhưng lộ trình nhiên liệu sinh học đã được vạch từ Quyết định 177/2007/QĐ-TTg (do Thủ tướng Chính phủ ban hành ngày 20/11/2007) phê duyệt Đề án phát triển nhiên liệu sinh học đến năm 2015, tầm nhìn đến năm 2025, Quyết định 53/2012/QĐ-TTg quy định lộ trình phối trộn nhiên liệu sinh học, trước Hội nghị COP26 cả chục năm. Khó ai xin tiền bằng một chính sách ra đời trước khi có cái cớ để xin. Ethanol giai đoạn đầu đúng là phải nhập một phần, song từ nhiều nguồn, còn năng lực trong nước đang hồi phục với Nhà máy Ethanol Dung Quất chạy lại, vùng nguyên liệu sắn trải khoảng 500.000 ha. Riêng nỗi sợ "ép lên E20, E30" thì lộ trình chính thức mới chỉ định hướng nghiên cứu E15 từ năm 2031; mấy con số tỷ đô được nêu ra chẳng qua là phép nhân của trí tưởng tượng.

Còn lại là những tin đồn kỹ thuật quen tai: E10 làm hỏng xe, hao xăng, phải lắc xe trước khi nổ máy, phải tự tách cồn. Lắc xe chẳng đem lại tác dụng gì; tách cồn tại nhà thì phản khoa học, dễ cháy nổ, lại làm tụt chỉ số octan khiến chính chiếc xe của mình chóng hỏng. Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam, Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy Việt Nam cùng cơ quan đăng kiểm đều xác nhận đại đa số xe đang chạy, nhất là xe sản xuất sau năm 2006, dùng E10 không trở ngại. Gom tất cả lại sẽ thấy mọi lời đồn đều theo chung một mẹo cũ: lấy một nửa sự thật, pha thêm suy diễn, rồi dán lên chính sách một động cơ mờ ám. Mà trước ánh sáng của bằng chứng, thứ vay mượn ấy chẳng trụ được lâu.

Để niềm tin không bị đánh cắp

Muốn dập một lời đồn, sự nóng giận chẳng ích gì; thứ thật sự có sức nặng là sự thật và sự minh bạch. Hãy để khoa học lên tiếng: tổ chức lấy mẫu ngẫu nhiên tại nhiều cửa hàng, ở nhiều địa bàn, thử nghiệm tại phòng thí nghiệm được công nhận, dưới sự chứng kiến của báo chí và người dân, rồi công bố công khai kết quả. Một kết quả minh bạch nói thay ngàn lời tranh cãi trên mạng. Báo chí cách mạng, về phần mình, phải giữ vững trận địa thông tin, đưa tin chính xác, kịp thời, không để khoảng trống nào cho tin giả chen vào.

Đó cũng là tinh thần Nghị quyết 35-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và định hướng chuyển đổi xanh mà Đại hội XIV đã xác định. Bảo vệ một chính sách đúng cũng là bảo vệ niềm tin của nhân dân vào con đường phát triển bền vững mà đất nước đã chọn.

Lời kết

Xăng E10 chỉ là một giọt nhỏ trong dòng chảy lớn của một dân tộc đang chuyển mình sang kỷ nguyên xanh. Những lời đồn rồi sẽ tan như sương sớm, còn con đường thì vẫn ở đó, dưới ánh mặt trời. Bởi tin đồn có thể đi nhanh, nhưng sự thật mới đi xa. Và sự thật, như cánh đồng sau cơn giông, cuối cùng vẫn xanh trở lại.

Tài liệu tham khảo

1. V.I. Lênin Toàn tập, tập 41, NXB Tiến bộ, Mátxcơva.

2. C. Mác và Ph. Ăng-ghen Toàn tập, tập 20 (Biện chứng của tự nhiên), NXB Chính trị quốc gia Sự thật.

3. Nghị quyết 55-NQ/TW (2020) và Nghị quyết 70-NQ/TW (2025) của Bộ Chính trị về an ninh năng lượng quốc gia.

4. Văn kiện Đại hội XIII và Đại hội XIV của Đảng; Nghị quyết 35-NQ/TW của Bộ Chính trị.

5. Thông tư 50/2025/TT-BCT; QCVN 01:2022/BKHCN (sửa đổi bởi Thông tư 19/2026/TT-BKHCN); số liệu Bộ Công Thương.

6. Howard Zinn, Lịch sử dân tộc Mỹ; Naomi Klein, Học thuyết cú sốc.

7. Nicholas Stern, The Stern Review on the Economics of Climate Change (2006); J. Stiglitz, các nghiên cứu về ngoại ứng và thất bại thị trường.

8. Số liệu quốc tế về E10: U.S. EIA, gov.uk (Vương quốc Anh), kinh nghiệm Đức, Pháp, Brazil, Thái Lan.