Xanh chỉ số, đỏ danh mục: Đầu tư dài hạn mới là chìa khóa trong thị trường phân hóa

Định giá hấp dẫn, kỳ vọng nâng hạng FTSE mở dư địa mới cho chứng khoán (ảnh minh họa)

Nửa đầu năm 2026, thị trường chứng khoán Việt Nam trải qua nhiều nhịp rung lắc mạnh nhưng vẫn duy trì xu hướng tăng. Theo SSI Research, đến hết tháng 6/2026, VN-Index tăng 4,2% so với đầu năm.

Tuy nhiên, con số này chưa phản ánh đầy đủ thực trạng của thị trường. Nếu loại trừ ảnh hưởng của nhóm cổ phiếu VIC, VHM, VRE và VPL, chỉ số thực chất giảm khoảng 1,7%, trong khi số lượng cổ phiếu giảm giá trên HoSE vẫn áp đảo số mã tăng.

Điều đó cho thấy đà tăng của VN-Index chủ yếu được dẫn dắt bởi một nhóm rất hẹp cổ phiếu vốn hóa lớn, thay vì sự cải thiện đồng đều trên diện rộng. Nói cách khác, "xanh chỉ số" không đồng nghĩa với "xanh danh mục" của đa số nhà đầu tư.

Trong bối cảnh dòng tiền tập trung mạnh vào nhóm cổ phiếu dẫn dắt, khả năng tạo lợi nhuận phụ thuộc nhiều vào việc nắm giữ đúng các mã tăng giá, thay vì đơn thuần bám theo xu hướng của chỉ số.

Báo cáo hiệu suất quỹ mở 6 tháng đầu năm 2026 của Fmarket cũng phản ánh rõ thực tế này. Một số quỹ đạt kết quả tích cực nhờ danh mục phù hợp với diễn biến thị trường, trong khi nhiều quỹ chỉ ghi nhận mức sinh lời khiêm tốn.

Điều này cho thấy ngay cả các tổ chức đầu tư chuyên nghiệp cũng gặp nhiều thách thức trong một thị trường mà cơ hội lợi nhuận chỉ tập trung ở số ít cổ phiếu. Với nhà đầu tư cá nhân, việc liên tục giao dịch theo từng nhịp tăng giảm của thị trường càng trở nên khó khăn hơn.

Theo các chuyên gia, những phiên tăng mạnh nhất thường xuất hiện rất gần các phiên giảm sâu. Vì vậy, rất hiếm nhà đầu tư có thể vừa bán ra trước khi thị trường điều chỉnh, vừa quay lại đúng thời điểm thị trường phục hồi. Không ít người sau khi bán lại bị tâm lý chi phối, tiếp tục đứng ngoài khi xu hướng tăng đã quay trở lại.

Trong bối cảnh đó, thay vì cố gắng xác định chính xác điểm mua - điểm bán, nhiều chuyên gia khuyến nghị nhà đầu tư nên tập trung vào những yếu tố có thể kiểm soát như thời gian nắm giữ, kỷ luật đầu tư và chiến lược tích lũy dài hạn.

Theo ông Phạm Lê Duy Nhân, Giám đốc Danh mục Đầu tư của VCBF, nếu nhà đầu tư mua chứng chỉ quỹ VCBF-BCF và nắm giữ liên tục từ 5 năm trở lên, bất kể thời điểm tham gia khi VN-Index ở vùng 700-800 điểm hay trên 1.500 điểm, lợi suất bình quân hằng năm đều dao động từ 3,9% đến 21,9%. Đáng chú ý, trong quá khứ chưa ghi nhận giai đoạn nào nhà đầu tư nắm giữ VCBF-BCF đủ 5 năm bị thua lỗ.

Hiệu quả này càng rõ rệt khi kéo dài thời gian đầu tư. Với thời gian nắm giữ từ 7 năm trở lên, lợi suất bình quân năm dao động từ 7,9% đến 18,3%, trong khi nếu nắm giữ từ 10 năm trở lên, mức lợi suất bình quân năm nằm trong khoảng 12,8% đến 15,5%.

Những số liệu này cho thấy đầu tư dài hạn giúp giảm đáng kể sự phụ thuộc vào thời điểm giải ngân, đồng thời hạn chế tác động của các biến động ngắn hạn lên hiệu quả đầu tư.

Xu hướng này cũng được phản ánh trên phạm vi toàn thị trường quỹ mở. Theo Báo cáo hiệu suất quỹ mở của Fmarket, ở chu kỳ đầu tư ba năm, nhiều quỹ đạt mức sinh lời tích lũy trên 50%, tương đương khoảng 13-20%/năm. Trong đó, DCDS đạt 70,36%, MAGEF đạt 64,08%, BVFED đạt 61,73%, VINACAPITAL-VMEEF đạt 58,29% và VCBF-BCF đạt 58,06%.

Ngay cả trong giai đoạn một năm tính đến hết tháng 06/2026, khi thị trường phân hóa rất mạnh, nhiều quỹ cổ phiếu vẫn ghi nhận hiệu quả trên 20%, gồm MAGEF đạt 25,50%, VNDAF đạt 25,45%, BVFED đạt 25,14%, EVESG đạt 22,06% và VINACAPITAL-VDEF đạt 20,59%.

Kết quả này cho thấy việc lựa chọn danh mục chất lượng và kiên trì đồng hành cùng chiến lược đầu tư có thể mang lại hiệu quả vượt trội so với nỗ lực liên tục giao dịch ngắn hạn.

Trong khi triển vọng ngắn hạn vẫn chịu ảnh hưởng bởi tâm lý và biến động dòng tiền, nhiều tổ chức đầu tư tiếp tục đánh giá tích cực về triển vọng trung và dài hạn của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Ông Đinh Đức Minh, Giám đốc Đầu tư Cấp cao VinaCapital cho rằng, sự lệch pha giữa diễn biến giá cổ phiếu và kết quả kinh doanh doanh nghiệp chủ yếu xuất phát từ các yếu tố vĩ mô đang chi phối tâm lý nhà đầu tư.

Theo VinaCapital, VN-Index hiện giao dịch ở mức P/E dự phóng khoảng 12 lần, trong khi lợi nhuận của các doanh nghiệp niêm yết trên HOSE tăng khoảng 37% so với cùng kỳ trong quý I và được kỳ vọng tăng thêm 15-20% trong quý II.

Đặc biệt, nếu loại ảnh hưởng của nhóm cổ phiếu Vingroup, P/E của VN-Index chỉ còn khoảng 9,3 lần - vùng định giá thường chỉ xuất hiện trong những giai đoạn thị trường chịu áp lực mạnh.

Theo VinaCapital, điều này cho thấy mặt bằng định giá hiện tại vẫn chưa phản ánh đầy đủ triển vọng tăng trưởng của nhiều doanh nghiệp niêm yết.

Bên cạnh yếu tố định giá, triển vọng cải cách thị trường cũng được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho chứng khoán Việt Nam trong những năm tới.

Theo đánh giá của VinaCapital, quá trình nâng cao chất lượng thị trường vốn, thúc đẩy tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước và tháo gỡ các điểm nghẽn của nền kinh tế cần thêm thời gian để chuyển hóa thành kết quả kinh doanh và giá cổ phiếu. Khi các chính sách này phát huy hiệu quả, dư địa tăng trưởng của thị trường vẫn còn khá lớn.

Một động lực quan trọng khác là triển vọng Việt Nam tiến gần hơn tới việc được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp.

Nếu quá trình này diễn ra thuận lợi, thị trường có thể đón thêm dòng vốn ngoại quy mô lớn, đặc biệt từ các quỹ ETF và các quỹ đầu tư thụ động toàn cầu. Không chỉ cải thiện thanh khoản, việc nâng hạng còn được kỳ vọng góp phần nâng mặt bằng định giá của thị trường trong trung và dài hạn.

Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng chiến lược đầu tư hiệu quả không nằm ở việc liên tục "bắt sóng" theo từng nhịp biến động, mà là kiên trì tích lũy các doanh nghiệp có nền tảng cơ bản tốt và đồng hành cùng chu kỳ tăng trưởng của nền kinh tế.

Diễn biến của nửa đầu năm 2026 một lần nữa cho thấy chỉ số tăng không đồng nghĩa với việc nhà đầu tư dễ dàng có lợi nhuận. Ngược lại, khi thị trường phân hóa mạnh, lợi thế thường thuộc về những nhà đầu tư duy trì được kỷ luật, phân bổ tài sản hợp lý và đủ kiên nhẫn để nắm giữ dài hạn. Đây cũng là thông điệp xuyên suốt mà các tổ chức quản lý quỹ như VCBF, VinaCapital hay Fmarket cùng đưa ra: trong đầu tư, thời gian và kỷ luật luôn có giá trị lớn hơn việc cố gắng dự báo chính xác từng nhịp tăng giảm của thị trường.