Xanh hoá sản xuất mở dư địa cạnh tranh cho ngành cơ khí Việt Nam

Ngày 15/10/2026, ” tại Trung tâm Triển lãm Việt Nam (VEC), Hà Nội, trong khuôn khổ Triển lãm quốc tế về Cơ khí chính xác và Sản xuất chế tạo (MTA Hanoi 2026), Informa Markets Việt Nam phối hợp với Tổng hội Cơ khí Việt Nam tổ chức Hội thảo “Năng lượng sạch - Động lực cho ngành Cơ khí Việt Nam: Từ tối ưu chi phí đến nâng cao năng lực cạnh tranh

Hội thảo quy tụ đại diện các tổ chức nghiên cứu, doanh nghiệp cơ khí, đơn vị cung cấp giải pháp công nghệ và tổ chức tài chính nhằm trao đổi về khả năng ứng dụng năng lượng sạch trong sản xuất công nghiệp. Những vấn đề được đặt ra không chỉ xoay quanh lựa chọn nguồn điện, mà còn liên quan đến hiệu quả đầu tư, quản trị năng lượng, khả năng tiếp cận vốn và yêu cầu chuyển đổi xanh của thị trường.

Informa Markets Việt Nam phối hợp với Tổng hội Cơ khí Việt Nam tổ chức Hội thảo “Năng lượng sạch - Động lực cho ngành Cơ khí Việt Nam: Từ tối ưu chi phí đến nâng cao năng lực cạnh tranh

Tối ưu năng lượng để nâng cao hiệu quả sản xuất

Đối với ngành cơ khí chế tạo, năng lượng là một trong những yếu tố đầu vào quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí sản xuất và hiệu quả vận hành. Từ các công đoạn gia công cắt gọt kim loại, hàn, xử lý nhiệt đến hoạt động của hệ thống khí nén, thiết bị làm mát và dây chuyền tự động hóa, mức tiêu thụ điện có quan hệ chặt chẽ với công nghệ, thời gian vận hành và đặc điểm sản phẩm.

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Ngọc Chương, Chủ tịch Tổng hội Cơ khí Việt Nam, nhấn mạnh vai trò nền tảng của ngành cơ khí trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Theo ông, ứng dụng năng lượng sạch đang trở thành một yếu tố quan trọng đối với khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Những giải pháp như đưa điện mặt trời vào nhà xưởng, số hóa quản lý năng lượng hay phát triển thiết bị phục vụ ngành năng lượng có thể tạo thêm cơ hội nâng cao hiệu quả hoạt động và mở rộng năng lực sản xuất.

PGS.TS. Nguyễn Ngọc Chương, Chủ tịch Tổng hội Cơ khí Việt Nam, nhấn mạnh vai trò nền tảng của ngành cơ khí trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. 

Tuy nhiên, chuyển đổi năng lượng không đơn thuần là thay thế nguồn điện đang sử dụng bằng một nguồn năng lượng khác. Muốn tối ưu chi phí thực chất, doanh nghiệp cần đánh giá toàn bộ quá trình vận hành, xác định những thiết bị và công đoạn tiêu thụ nhiều điện, từ đó lựa chọn giải pháp cải tiến phù hợp.

Chẳng hạn, đối với các nhà máy gia công cơ khí, việc điều chỉnh lịch vận hành, hạn chế thời gian máy chạy không tải, kiểm soát tổn thất trong hệ thống khí nén hoặc nâng cao hiệu suất động cơ có thể góp phần giảm lượng điện tiêu thụ trên mỗi đơn vị sản phẩm. Khi kết hợp với hệ thống giám sát điện năng, những thay đổi này có thể được lượng hóa bằng dữ liệu để đánh giá hiệu quả.

Tại hội thảo, TS. Lê Hải Hưng, đại diện Viện Nghiên cứu và Ứng dụng công nghệ (IRAT), phân tích cơ hội chuyển dịch năng lượng gắn với nâng cao năng lực sản xuất và tỷ lệ nội địa hóa của ngành cơ khí Việt Nam. Các giải pháp được đề cập gồm điện mặt trời mái nhà, hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) và công nghệ quản lý, tối ưu hiệu suất sử dụng điện.

Ở góc độ chính sách, Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019-2030 (VNEEP3), được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 280/QĐ-TTg ngày 13/3/2019, đặt mục tiêu tiết kiệm 5-7% tổng tiêu thụ năng lượng toàn quốc giai đoạn 2019-2025 và 8-10% trong cả giai đoạn 2019-2030.  Đáng chú ý, đến năm 2030, Chương trình đặt mục tiêu 90% khu công nghiệp và 70% cụm công nghiệp được tiếp cận, áp dụng các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Đây là cơ sở thúc đẩy doanh nghiệp cơ khí đổi mới thiết bị, giảm tiêu hao năng lượng, tiết kiệm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Điện mặt trời mái nhà mở thêm lựa chọn đầu tư cho doanh nghiệp cơ khí

Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm tại hội thảo là các giải pháp phát triển điện mặt trời trong nhà máy cơ khí, đặc biệt là mô hình doanh nghiệp có thể sử dụng điện sạch mà không phải tự bỏ toàn bộ vốn đầu tư ban đầu.

Thông thường, việc lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà đòi hỏi doanh nghiệp bố trí nguồn vốn để đầu tư thiết bị, thi công, vận hành và bảo trì. Với những doanh nghiệp cơ khí quy mô vừa và nhỏ, đây có thể là khoản chi đáng kể, trong khi nguồn lực tài chính còn phải ưu tiên cho máy móc, nguyên vật liệu và hoạt động sản xuất.

Từ thực tế đó, ông Phạm Trí Cường, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Kỹ thuật Power Tech, giới thiệu giải pháp điện mặt trời thông qua mô hình hợp tác đầu tư, trong đó hợp đồng mua bán điện (PPA) là một phương án để doanh nghiệp tiếp cận nguồn năng lượng sạch với áp lực vốn ban đầu thấp hơn.

Theo mô hình này, đơn vị đầu tư có thể đảm nhận chi phí lắp đặt và vận hành hệ thống điện mặt trời trên mái nhà xưởng. Doanh nghiệp sử dụng điện từ hệ thống và thanh toán theo mức giá, sản lượng cùng các điều kiện đã thỏa thuận trong hợp đồng.

Điện mặt trời mái nhà mở thêm lựa chọn đầu tư cho doanh nghiệp cơ khí

Điểm đáng chú ý là doanh nghiệp không nhất thiết phải sở hữu hệ thống ngay từ đầu mà vẫn có thể khai thác lợi ích từ nguồn điện được sản xuất tại chỗ. Nhờ đó, nguồn vốn có thể tiếp tục được tập trung cho hoạt động sản xuất cốt lõi.

Tuy nhiên, phương án được giới thiệu là đầu tư ban đầu 0 đồng không đồng nghĩa doanh nghiệp được sử dụng điện miễn phí. Hiệu quả kinh tế còn phụ thuộc vào giá mua điện, thời hạn hợp đồng, sản lượng tiêu thụ thực tế, trách nhiệm bảo dưỡng, điều kiện sử dụng mái nhà và các quy định pháp lý liên quan.

Bên cạnh mô hình hợp tác với nhà đầu tư, phương án doanh nghiệp tự đầu tư hệ thống điện mặt trời cũng được đề cập tại hội thảo.

Đại diện Công ty TNHH RMG Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm triển khai điện mặt trời tại nhà xưởng. Mặc dù phải bố trí nguồn vốn đầu tư ban đầu tương đối lớn, doanh nghiệp có thể chủ động khai thác hệ thống và giảm đáng kể chi phí mua điện phục vụ hoạt động sản xuất.

Hai phương án cho thấy doanh nghiệp có những lựa chọn khác nhau, tùy theo năng lực tài chính và chiến lược đầu tư dài hạn. Với doanh nghiệp có dòng tiền ổn định và khả năng huy động vốn, tự đầu tư có thể mang lại lợi ích trong suốt vòng đời dự án. Ngược lại, mô hình hợp tác đầu tư giúp giảm áp lực vốn ban đầu, song đòi hỏi đánh giá kỹ các điều kiện hợp đồng.

Đối với nhà máy cơ khí, bài toán quan trọng là xác định quy mô hệ thống phù hợp với nhu cầu tiêu thụ điện, nhất là vào ban ngày, khi điện mặt trời có khả năng phát điện. Việc kết hợp với giải pháp lưu trữ hoặc điều chỉnh kế hoạch sản xuất cũng cần được xem xét trên cơ sở hiệu quả đầu tư thực tế.

Tiêu chuẩn xanh và dữ liệu phát thải trở thành yêu cầu cạnh tranh mới

Bên cạnh tối ưu chi phí năng lượng, đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường đang trở thành yêu cầu quan trọng đối với doanh nghiệp cơ khí Việt Nam, đặc biệt là các đơn vị tham gia chuỗi cung ứng quốc tế.

Tại hội thảo, bà Nguyễn Thị Hằng, Tư vấn trưởng Công ty cổ phần Sáng tạo xanh Việt Nam (GREEN IN), cho biết hơn 35 quốc gia đã ban hành các quy định liên quan đến công bố thông tin môi trường, xã hội và quản trị (ESG). Theo đó, bên cạnh chất lượng, giá thành và năng lực giao hàng, các nhà sản xuất lớn ngày càng quan tâm đến nguồn năng lượng sử dụng, lượng phát thải khí nhà kính và khả năng kiểm soát tác động môi trường của nhà cung cấp.

Để đáp ứng những yêu cầu này, doanh nghiệp cơ khí cần gắn chuyển đổi năng lượng với chuyển đổi số trong quản trị sản xuất, xây dựng hệ thống theo dõi tiêu thụ điện, đo lường phát thải và minh bạch dữ liệu môi trường. Đây không chỉ là cơ sở đáp ứng tiêu chuẩn của đối tác mà còn giúp kiểm soát chi phí, nâng cao hiệu suất vận hành.

Mặt khác, chuyển dịch năng lượng cũng mở ra cơ hội để doanh nghiệp cơ khí tham gia chế tạo kết cấu, linh kiện và thiết bị phục vụ các dự án năng lượng sạch, qua đó mở rộng thị trường và nâng cao tỷ lệ nội địa hóa.

Song song với lựa chọn công nghệ, nguồn vốn là một trong những điều kiện quyết định khả năng thực hiện các dự án chuyển đổi năng lượng của doanh nghiệp.

Tại hội thảo, ông Nguyễn Anh Tuấn, đại diện Ngân hàng TMCP Quân đội (MB), giới thiệu các giải pháp tín dụng dành cho doanh nghiệp cơ khí và các dự án đầu tư năng lượng sạch.

Tín dụng xanh góp phần tháo gỡ bài toán nguồn vốn

Theo thông tin được công bố, MB triển khai gói tín dụng quy mô khoảng 10.000 tỷ đồng nhằm hỗ trợ hoạt động chuyển dịch xanh và thực hiện các tiêu chí môi trường, xã hội và quản trị (ESG). Doanh nghiệp đủ điều kiện có thể được giảm lãi suất tối đa 1 điểm phần trăm so với mức áp dụng thông thường.Đối  với doanh nghiệp cơ khí, ngân hàng giới thiệu khả năng cấp tín dụng không có tài sản bảo đảm với hạn mức tối đa 30 tỷ đồng. Riêng các dự án điện mặt trời, tỷ lệ tài trợ có thể đạt tối đa 70% chi phí đầu tư.

Các mức hỗ trợ trên không được áp dụng mặc nhiên cho mọi doanh nghiệp mà phụ thuộc vào kết quả thẩm định, năng lực tài chính và điều kiện cụ thể của từng phương án. Ba yếu tố quan trọng trong quá trình xem xét cấp vốn là tính minh bạch về pháp lý và năng lực quản trị; khả năng bố trí phần vốn đối ứng; cùng tính khả thi của dòng tiền dự án.

Điều này cho thấy, để tiếp cận tín dụng xanh, doanh nghiệp không chỉ cần có nhu cầu đầu tư mà còn phải xây dựng phương án kinh tế - kỹ thuật rõ ràng, tính toán được mức tiết kiệm năng lượng dự kiến, khả năng hoàn vốn và hiệu quả trong dài hạn.

Như vậy, chuyển đổi năng lượng đang tạo ra lợi ích kép cho ngành cơ khí Việt Nam: vừa nâng cao hiệu quả sản xuất, giảm chi phí, vừa mở rộng cơ hội tham gia chuỗi cung ứng trong nước và quốc tế. Để tận dụng cơ hội này, doanh nghiệp cần chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị năng lượng và từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường.