Xây dựng chuỗi giá trị cho ngành nông nghiệp
Yêu cầu của cả thị trường nội địa và xuất khẩu hiện nay là nông sản đạt chất lượng cao, an toàn thực phẩm, minh bạch về nguồn gốc. Theo đó, vai trò của việc xây dựng chuỗi giá trị liên kết theo mô hình khép kín từ cung ứng đầu vào, sản xuất, chế biến đến tiêu thụ ngày càng quan trọng khi giải pháp này giúp tối ưu hóa bài toán đầu ra, chuẩn hóa chất lượng nông sản.
Thành ủy viên, Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Thị Hoàng (thứ 2, từ trái qua) tham quan khu trưng bày các sản phẩm OCOP tại Hội nghị đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP Đồng Nai.
Những năm qua, hợp tác xã (HTX) nông nghiệp trên địa bàn Đồng Nai ngày càng khẳng định vai trò then chốt trong việc tập hợp nông dân, ứng dụng khoa học - kỹ thuật và làm cầu nối bền vững trong chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ nông sản. Bên cạnh đó, các địa phương thu hút, phát huy vai trò đầu tàu của doanh nghiệp (DN) trong xây dựng, phát triển bền vững chuỗi liên kết.
Phát huy vai trò trụ cột của hợp tác xã
Thực hiện Nghị quyết số 20-NQ/TW, ngày 16-6-2022 của Ban Chấp hành Trung ương về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể trong giai đoạn mới và các chính sách hỗ trợ của địa phương, trong nhiệm kỳ 2020-2025, khu vực kinh tế tập thể tại Đồng Nai đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Nổi bật, về quy mô, đến nay, toàn thành phố có 523 HTX nông nghiệp. Trong đó, có 398 HTX đang hoạt động ổn định và mang lại lợi ích thiết thực cho thành viên. Có 194 HTX, tổ hợp tác tham gia thực hiện dịch vụ liên kết đầu vào, đầu ra và chuỗi giá trị, tăng thêm 51 HTX xây dựng chuỗi liên kết mới so với nhiệm kỳ trước. Các mô hình kinh tế góp phần nâng cao giá trị nông sản.
Hiện toàn thành phố có 68 HTX, tổ hợp tác với 79 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm) từ 3-4 sao; 167 HTX đã ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất. Đặc biệt, trong tổng số 490 chuỗi liên kết trên địa bàn, các HTX nông nghiệp đã khẳng định vai trò "nhạc trưởng" khi chủ trì hơn 93,5% số dự án liên kết được phê duyệt. Từ đó, HTX trở thành đầu mối tiếp nhận vốn ngân sách, cung ứng vật tư, chuyển giao kỹ thuật và đại diện nông dân đàm phán ký kết hợp đồng tiêu thụ với DN.
Mô hình HTX nông nghiệp đang phát huy hiệu quả qua 3 khía cạnh cốt lõi. Trong đó có chủ trì và điều tiết liên kết chuỗi giá trị, HTX nông nghiệp giúp dẫn dắt nông dân chuyển đổi mạnh mẽ tư duy từ "sản xuất nông nghiệp đơn thuần" sang "kinh tế nông nghiệp". Không chỉ dừng lại ở khâu sản xuất, nhiều HTX đã chủ động đảm nhận các khâu sau thu hoạch như: bảo quản, chế biến sâu và trực tiếp đưa nông sản vào hệ thống phân phối hiện đại. Hình thành vùng sản xuất tập trung quy mô lớn thay cho sản xuất nhỏ lẻ, tự phát, HTX quy tụ các hộ thành viên cùng áp dụng đồng bộ một quy trình kỹ thuật.
Ngành nông nghiệp tập trung các giải pháp phát triển mô hình kinh tế tập thể bền vững như: Đa dạng hóa hình thức tuyên truyền về chính sách liên kết, quy trình sản xuất an toàn, công nghệ bảo quản sau thu hoạch và xây dựng nhãn hiệu sản phẩm; hỗ trợ theo nhu cầu thực tế của HTX, đặc biệt tập trung nâng cao năng lực quản trị, điều hành, quản lý tài chính; thúc đẩy ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và hoàn thiện cơ sở hạ tầng chế biến, bảo quản.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường LÊ THỊ ÁNH TUYẾT
Kết quả, thông qua các mô hình kinh tế tập thể, giai đoạn 2021-2025, diện tích cây trồng đạt chứng nhận VietGAP toàn thành phố đạt gần 4,3 ngàn hécta. Công tác xây dựng mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu được đẩy mạnh với 270 mã số vùng trồng, tổng diện tích gần 20 ngàn hécta và 76 cơ sở đóng gói được cấp phép sang các thị trường lớn như: Trung Quốc, Hoa Kỳ, châu Âu, Australia, Thái Lan...
Các HTX đóng vai trò pháp nhân đại diện cho nông dân thúc đẩy liên kết với DN và liên kết với các tác nhân hỗ trợ. Sự kết nối này không chỉ là mối quan hệ mua bán thông thường mà giúp các bên cùng chia sẻ rủi ro và lợi ích.
HTX Thanh Bình (xã Bàu Hàm) tiên phong xây dựng thành công chuỗi liên kết với sự tham gia của nhà nông, Nhà nước, nhà khoa học, ngân hàng, DN phân phối để chế biến, xuất khẩu trái chuối tươi và các sản phẩm chế biến từ chuối ra thị trường quốc tế. Không chỉ đầu tư cánh đồng lớn trồng chuối, xuất khẩu tốt trái chuối tươi qua các thị trường khó tính như: Singapore, Hàn Quốc, Nhật Bản…, HTX này còn tận dụng nguồn chuối “dạt” chế biến thành bột chuối sấy khô; tận dụng thân cây chuối làm bẹ chuối khô đều là các sản phẩm được nhiều thị trường khó tính như: Hoa Kỳ, Canada, Nhật Bản, Pháp, Hàn Quốc... ưa chuộng.
Ông Lý Minh Hùng, Giám đốc HTX Thanh Bình cho biết: Hiện nay, chính sách hỗ trợ các mô hình kinh tế tập thể xây dựng chuỗi liên kết đã khá đầy đủ. HTX, nông dân phải vận dụng hiệu quả, đưa chính sách vào thực tế. Riêng HTX Thanh Bình đang đẩy mạnh chuyển đổi xanh, phát triển nông nghiệp tuần hoàn đa giá trị, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm nền tảng cho phát triển trong giai đoạn mới. Nhờ đó, HTX đã thu được nguồn ngoại tệ từ những phế, phụ phẩm nông nghiệp. Qua đó, HTX không chỉ đồng hành, giúp nông dân trồng chuối tăng thu nhập mà còn giải quyết việc làm cho hàng chục lao động ở địa phương.
Liên kết chặt với doanh nghiệp
Để các mô hình kinh tế tập thể phát triển bền vững, ngành nông nghiệp thành phố luôn xác định thu hút DN làm "đầu tàu"; khuyến khích các DN liên kết với HTX xây dựng vùng nguyên liệu ổn định; thúc đẩy các gói tín dụng cho vay theo chuỗi giá trị theo hình thức bảo đảm bằng hợp đồng liên kết. Tăng cường kiểm tra, hướng dẫn thực hiện chính sách đồng bộ từ cấp thành phố đến địa phương, đảm bảo đúng quy định của pháp luật và đạt hiệu quả thực chất.
Trước những cơ hội và thách thức mới từ thị trường quốc tế, đặc biệt là Nghị định thư xuất khẩu trái cây tươi, nông sản chính ngạch sang Trung Quốc, ngành nông nghiệp thành phố đang tập trung xây dựng các chuỗi ngành hàng trái cây tươi, nông sản chủ lực xuất khẩu như: chuối, bưởi, sầu riêng, hạt điều, ca cao, hồ tiêu…
Công ty TNHH Ca cao Trọng Đức (xã Phú Hòa) là DN đi đầu xây dựng dự án cánh đồng lớn ca cao tại Đồng Nai; đồng thời thực hiện các chính sách phát triển nông nghiệp bền vững. Đến nay, DN đã hình thành vùng nguyên liệu liên kết rộng lớn với hơn 1,2 ngàn hécta trồng ca cao tại Đồng Nai và các tỉnh, thành lân cận. Tại thành phố Đồng Nai, DN đã hợp tác chặt chẽ với khoảng 750 hộ nông dân, xây dựng vùng nguyên liệu quy mô 920ha, chiếm 76,6% tổng diện tích vùng nguyên liệu của DN. DN ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm ca cao tươi, giúp bà con nông dân an tâm đầu tư phát triển. Ngoài ra, DN còn đồng hành chuyển giao tiến bộ kỹ thuật trồng, chăm sóc và xử lý sau thu hoạch để nâng cao năng suất; hỗ trợ cây giống cho nông dân bị ảnh hưởng bởi thiên tai, bão lũ.
Ông Đặng Tường Khanh, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty TNHH Ca cao Trọng Đức chia sẻ: DN là đơn vị tiên phong kiến tạo chuỗi liên kết sản xuất áp dụng quy trình canh tác đạt chuẩn quốc tế (UTZ), giúp hạt ca cao Đồng Nai tự tin chinh phục các thị trường khắt khe trên thế giới, đặc biệt là Nhật Bản. Đến nay, 2 sản phẩm chế biến từ ca cao của DN đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia là sự khẳng định về chất lượng cũng như độ nhận diện của người tiêu dùng về sản phẩm của ca cao Trọng Đức.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Lê Thị Ánh Tuyết khẳng định: Muốn giải quyết căn cơ đầu ra cho nông sản nói chung, ngành hàng trái cây tươi nói riêng phải chuyển từ tư duy bán sản phẩm sang tư duy bán chuỗi giá trị; từ cạnh tranh bằng sản lượng sang cạnh tranh bằng chất lượng, thương hiệu và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn thị trường. Ngành nông nghiệp cam kết sẽ luôn đồng hành, hỗ trợ kịp thời về vốn, kỹ thuật và cơ chế để "chắp cánh" phát triển nông sản Đồng Nai, khẳng định vị thế vững chắc trên bản đồ thế giới.