Xây dựng chuỗi giá trị sâm Ngọc Linh, tạo động lực phát triển kinh tế vùng cao

Vùng trồng sâm Ngọc Linh dưới tán rừng nguyên sinh tại xã Măng Ri đang trở thành động lực phát triển kinh tế vùng cao

Nằm ở độ cao hơn 1.200m so với mực nước biển, khí hậu mát mẻ quanh năm cùng hệ sinh thái rừng nguyên sinh là những điều kiện tự nhiên đặc biệt giúp Măng Ri trở thành một trong những vùng thích hợp nhất để phát triển sâm Ngọc Linh.

Hiện toàn xã có khoảng 2.487ha sâm Ngọc Linh, trong đó gần 99ha do người dân trực tiếp trồng, hơn 2.389ha do doanh nghiệp đầu tư phát triển. Đây là nền tảng quan trọng để địa phương xây dựng vùng nguyên liệu quy mô lớn phục vụ phát triển ngành dược liệu.

Không còn chỉ là loại cây mọc tự nhiên trong rừng, sâm Ngọc Linh đang trở thành cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao cho người dân vùng cao, đặc biệt là đồng bào Xơ Đăng.

Cây sâm Ngọc Linh đang giúp nhiều hộ đồng bào Xơ Đăng vươn lên thoát nghèo, làm giàu trên chính quê hương

Hiện có khoảng 300 hộ dân tham gia liên kết với doanh nghiệp trong trồng, chăm sóc, bảo vệ và tiêu thụ sâm. Thông qua mô hình này, người dân được hỗ trợ cây giống, hướng dẫn kỹ thuật, đồng thời được doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm, góp phần giảm rủi ro thị trường và tạo nguồn thu nhập ổn định.

Gia đình ông A Chung, ở thôn Đăk Dơn, là một trong những hộ tiên phong phát triển cây sâm Ngọc Linh. Từ 500 cây giống được trồng năm 2007, đến nay, vườn sâm của gia đình đã phát triển lên hơn 20.000 cây, mang lại doanh thu trên 1 tỉ đồng mỗi năm. Nhờ đó, gia đình thoát nghèo từ năm 2016 và hiện thuộc nhóm hộ khá của địa phương.

Ông A Dũng, thôn Đăk Viên, hiện sở hữu hơn 3.000 gốc sâm Ngọc Linh. Theo ông, việc được hỗ trợ vốn, giống và kỹ thuật đã giúp người dân mạnh dạn đầu tư, chuyển đổi từ sản xuất truyền thống sang mô hình kinh tế có giá trị cao.

"Trước đây người dân thấy sâm mọc trong rừng nhưng chưa có giá trị như hiện nay. Nay được hỗ trợ vốn, giống và kỹ thuật để trồng, kinh tế ổn định hơn hẳn so với các loại cây khác", ông A Dũng chia sẻ.

Người dân xã Măng Ri chăm sóc sâm Ngọc Linh theo quy trình kỹ thuật nhằm nâng cao chất lượng và giá trị dược liệu

Bên cạnh mở rộng diện tích, người dân còn chủ động thu hái hạt từ cây sâm trên 4 năm tuổi để tự ươm giống, góp phần giảm đáng kể chi phí đầu tư khi giá cây giống trên thị trường vẫn ở mức cao.

Theo ông Phạm Xuân Quang, Chủ tịch UBND xã Măng Ri, năm 2026 địa phương đặt mục tiêu trồng mới 50ha sâm Ngọc Linh, đến nay đã thực hiện được hơn 34ha. Chính quyền tiếp tục phối hợp với doanh nghiệp và các hợp tác xã hỗ trợ người dân về giống, kỹ thuật, phòng trừ sâu bệnh nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất.

Không chỉ mở rộng quy mô sản xuất, Măng Ri còn chú trọng hoàn thiện chuỗi giá trị nhằm nâng cao giá trị gia tăng cho cây sâm.

Phát triển sâm Ngọc Linh theo chuỗi giá trị được kỳ vọng đưa Măng Ri trở thành vùng dược liệu trọng điểm, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững

Điểm nhấn là sự phát triển của Hợp tác xã Sâm và Dược liệu Ngọc Linh. Thành lập năm 2021, hợp tác xã hiện có 200 thành viên với vốn điều lệ 9,5 tỉ đồng, hoạt động theo mô hình liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ.

Ngoài vai trò kết nối đầu ra, hợp tác xã còn hướng dẫn kỹ thuật, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, chuẩn hóa quy trình canh tác theo hướng tự nhiên, từng bước tạo nền tảng cho phát triển các sản phẩm chế biến sâu có giá trị gia tăng cao.

Theo ông Hồ Anh Phi, Tổng Giám đốc Hợp tác xã Sâm và Dược liệu Ngọc Linh, đơn vị đang tập trung nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, đa dạng hóa sản phẩm chế biến và mở rộng thị trường tiêu thụ nhằm gia tăng giá trị kinh tế cho cây sâm.

Mô hình hợp tác xã cũng góp phần thay đổi phương thức sản xuất của người dân, từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất theo chuỗi liên kết, bảo đảm chất lượng, ổn định đầu ra và nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.

Những vườn sâm Ngọc Linh phát triển xanh tốt dưới tán rừng tự nhiên

Theo định hướng phát triển giai đoạn tới, Măng Ri tiếp tục khuyến khích hình thành thêm các tổ hợp tác, hợp tác xã chuyên ngành; xây dựng sản phẩm OCOP gắn với thương hiệu sâm Ngọc Linh, đồng thời kết hợp phát triển du lịch trải nghiệm dược liệu.

Để hiện thực hóa mục tiêu đưa Măng Ri trở thành thủ phủ sâm Ngọc Linh và dược liệu của cả nước, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi Đỗ Tâm Hiển yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các ngành, địa phương khẩn trương xây dựng bộ tiêu chuẩn sâm Ngọc Linh phục vụ công tác quản lý, xử lý vi phạm, hoàn thành ngay trong năm 2026.

Các đơn vị đẩy nhanh tiến độ kiểm kê rừng phục vụ quy hoạch; hoàn thiện phương án bảo vệ và liên kết khai thác dưới tán rừng theo đúng quy định pháp luật.

Lãnh đạo tỉnh cam kết tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, đẩy mạnh hạ tầng số (mã QR, chỉ dẫn địa lý), tiếp tục kêu gọi các doanh nghiệp, hợp tác xã đồng hành, đóng góp nguồn lực cùng người dân phát triển bền vững thương hiệu “quốc bảo” sâm Ngọc Linh.

Với lợi thế tài nguyên đặc hữu cùng định hướng phát triển bài bản theo chuỗi giá trị, Măng Ri đang từng bước khẳng định vai trò là vùng sản xuất sâm Ngọc Linh trọng điểm của Quảng Ngãi.