Xây dựng cơ chế đột phá để phát triển ngành công nghiệp môi trường

Công nghiệp môi trường sẽ là một ngành kinh tế mũi nhọn

Qua nghiên cứu Dự thảo Nghị quyết về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030, ĐBQH Tạ Đình Thi đánh giá dự thảo đã thể hiện khát vọng vươn mình của dân tộc với mục tiêu có tính chiến lược và lịch sử về tăng trưởng hai con số. Đại biểu dẫn chứng, Đại hội XIV đã khẳng định "Phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường là trung tâm" và "Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chính".

"Để hiện thực hóa quan điểm này, tôi cho rằng cần có một ngành kinh tế mũi nhọn làm cầu nối – đó là Công nghiệp môi trường", ĐBQH Tạ Đình Thi nhấn mạnh.

ĐBQH Tạ Đình Thi (Hà Nội) phát biểu

Trong bối cảnh yêu cầu phát triển nhanh gắn với bền vững ngày càng trở nên cấp thiết trong giai đoạn 2026 - 2030, việc hoàn thiện thể chế và xây dựng các cơ chế, chính sách đủ mạnh cho lĩnh vực môi trường được đánh giá là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy lĩnh vực này vẫn còn không ít “điểm nghẽn” về thể chế, nguồn lực và công nghệ cần được tháo gỡ bằng những giải pháp mang tính đột phá, đồng bộ và nhất quán.

Trên cơ sở đó, ĐBQH Tạ Đình Thi đã đề xuất 3 nhóm nội dung trọng tâm, tập trung vào hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy phát triển công nghiệp môi trường trong thời gian tới.

Trước hết, phải coi công nghiệp môi trường là một phần quan trọng của trụ cột nền kinh tế, cần có chính sách vượt trội để tháo gỡ “nút thắt”. Trên thực tế, mặc dù Thủ tướng Chính phủ đã ban hành 2 quyết định về phát triển ngành công nghiệp môi trường nhưng các chính sách trên chưa đủ mạnh để phát triển ngành công nghiệp quan trọng này. Do vậy, đại biểu đề nghị bổ sung vào Kế hoạch 5 năm tới 3 đột phá chính sách, đó là đột phá về thể chế, đề nghị Chính phủ sớm ban hành Nghị định riêng về phát triển ngành công nghiệp môi trường; có cơ chế đặt hàng, chỉ định thầu cho doanh nghiệp trong nước đối với sản phẩm, thiết bị môi trường “Make in Vietnam”; ban hành mã HS code riêng cho hàng hóa môi trường để quản lý và ưu đãi thuế. Đồng thời, phải có sự đột phá về tài chính và đầu tư, cho phép khấu trừ thuế nhanh, ưu đãi tín dụng xanh, bảo lãnh vốn vay cho doanh nghiệp sản xuất thiết bị môi trường; thí điểm quỹ bảo lãnh rủi ro cho các dự án công nghệ môi trường mới...

"Đặc biệt, chúng ta cần đột phá về công nghệ, tập trung nguồn lực làm chủ công nghệ xử lý nước thải, tái chế chất thải, sản xuất năng lượng từ rác; hỗ trợ doanh nghiệp mua sáng chế, thuê chuyên gia nước ngoài, chuyển giao công nghệ", ĐBQH Tạ Đình Thi nêu rõ.

Xóa điểm đen ô nhiễm bằng cơ chế đặc thù

ĐBQH Tạ Đình Thi cũng đề xuất cần xóa điểm đen ô nhiễm bằng cơ chế đặc thù như các dự án công trình trọng điểm khác. Đại biểu cho rằng Dự thảo Nghị quyết đặt mục tiêu đến 2030, 100% khu công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải, nhưng thực tế, tỷ lệ xử lý nước thải đô thị chỉ khoảng 18%, cụm công nghiệp làng nghề rất thấp. Vì vậy, đại biểu đề nghị cần xác định xử lý dứt điểm ô nhiễm môi trường tại một số điểm nóng như là công trình quốc gia trọng điểm, được ưu tiên nguồn lực và cơ chế đặc thù, ví dụ như tình trạng ô nhiễm tại một số đoạn sông tập trung tại khu vực đông dân cư, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, làng nghề trên lưu vực sông Cầu, sông Nhuệ - Đáy, hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải, ô nhiễm không khí (do bụi mịn) tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh.

ĐBQH Tạ Đình Thi đề xuất cần xóa điểm đen ô nhiễm bằng cơ chế đặc thù như các dự án công trình trọng điểm khác

Đáng chú ý, cần gắn trách nhiệm người đứng đầu nếu để xảy ra sự cố môi trường nghiêm trọng, trên tinh thần “kiểm soát quyền lực, chống tiêu cực”; tạo thuận lợi để các địa phương chủ động bố trí quỹ đất, thu hút PPP để phát triển cụm công nghiệp tái chế, khu công nghiệp môi trường.

Ngoài ra, ĐBQH Tạ Đình Thi nhận định, muốn đầu tư cho môi trường là đầu tư cho tăng trưởng bền vững thì cần phải có nguồn lực và con người tương xứng. Đại biểu nhấn mạnh, chúng ta đang sắp xếp bộ máy tinh gọn, nhưng nhu cầu đào tạo đội ngũ cán bộ môi trường cấp cơ sở chưa bao giờ cấp bách hơn. Từ những phân tích nêu trên, ĐBQH Tạ Đình Thi đề nghị Chính phủ sớm chỉ đạo xây dựng chương trình đào tạo, nâng cao năng lực cho cán bộ môi trường cấp xã trong bộ máy mới và có chế độ đãi ngộ tương xứng. Ưu tiên doanh nghiệp tư nhân trong nước phát triển năng lượng tái tạo, công nghiệp tái chế – đúng tinh thần “doanh nghiệp tư nhân là lực lượng trung tâm”.

"Khát vọng tăng trưởng hai con số phải là tăng trưởng xanh – sạch – thông minh. Chúng ta cần đưa công nghiệp môi trường thực sự trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn, vừa tạo ra tăng trưởng, vừa giữ gìn hạnh phúc cho Nhân dân. Đã đến lúc hành động quyết liệt, có cơ chế đột phá, để môi trường không còn là “cái giá phải trả” cho phát triển", ĐBQH Tạ Đình Thi nêu quan điểm.