Xây dựng hệ sinh thái để phát triển nguồn nhân lực khoa học, công nghệ

Từ chính sách thu hút đến xây dựng môi trường phát triển nhân tài

Những năm gần đây, hành lang pháp lý cho phát triển khoa học, công nghệ đã có nhiều thay đổi theo hướng cởi mở hơn. Hàng loạt luật, nghị định và quyết định mới đã được ban hành, cho phép áp dụng cơ chế tiền lương linh hoạt, trao quyền tự chủ lớn hơn cho nhà khoa học, đồng thời mở rộng các chính sách thu hút chuyên gia trong và ngoài nước.

Phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, yêu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao. Ảnh: Báo Chính phủ

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, để thu hút nhân tài, chuyên gia trình độ cao, đơn vị sử dụng có thể trả lương không giới hạn trần, nhận phụ cấp tăng thêm 300%. Thông tin được bà Vũ Thị Là, Phó vụ trưởng Tổ chức cán bộ, Bộ Khoa học và Công nghệ, chia sẻ trong họp báo thường kỳ hôm 1/6, khi nhận được câu hỏi về các chính sách mới nhằm thu hút và giữ chân nhà khoa học.

Bên cạnh đó, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết hiện đã có 10 luật, 12 nghị định và 6 quyết định của Thủ tướng liên quan đến cơ chế, chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài. Các quy định hiện nằm trong nhiều văn bản như Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; Nghị định 179 về thu hút, trọng dụng nhân tài; Nghị định 263 với các quy định cụ thể về nhà khoa học trẻ tài năng, kỹ sư trẻ tài năng; hay Nghị định 249 về thu hút chuyên gia, nhà khoa học nước ngoài hoặc người Việt Nam ở nước ngoài.

"Với hành lang pháp lý như hiện nay, môi trường đã rất thuận lợi và thông thoáng, hấp dẫn để các nhà khoa học trẻ tham gia thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ cũng như làm việc trong các cơ quan nhà nước", Phó vụ trưởng Vũ Thị Là nhận định.

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc xây dựng hệ sinh thái phát triển nhân tài vẫn đang tiếp tục được hoàn thiện. Theo Bộ Nội vụ, thời gian tới cần tăng cường tính liên kết giữa các cơ chế, chính sách hiện hành, đồng thời đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu và mạng lưới nhân tài nhằm kết nối hiệu quả đội ngũ chuyên gia trong nước, người Việt Nam ở nước ngoài, các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp.

Theo Thứ trưởng Bộ Nội vụ Trương Hải Long, cùng với việc hoàn thiện cơ chế, cần tiếp tục bố trí nguồn lực phù hợp và xây dựng các chương trình, nhiệm vụ khoa học có quy mô lớn để tạo điều kiện cho đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học phát huy năng lực. Đây cũng là cơ sở để thu hút ngày càng nhiều nhân tài tham gia giải quyết những bài toán lớn của quốc gia.

Thu hút người tài cần môi trường, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Theo nhiều chuyên gia, trong bối cảnh cạnh tranh nhân lực chất lượng cao ngày càng gay gắt, điều giữ chân người tài không chỉ là thu nhập mà còn là cơ hội được làm việc trong một môi trường cởi mở, được trao quyền sáng tạo và tham gia giải quyết những bài toán lớn của quốc gia.

Trao đổi với báo chí,ông Nguyễn Vũ Anh, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Cốc Cốc, cho rằng Nghị quyết số 57-NQ/TW đã tạo ra động lực mới khi xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá chiến lược trong phát triển đất nước. Quan trọng hơn, nghị quyết đã tạo chuyển biến về nhận thức, khơi dậy mong muốn đóng góp của đội ngũ trí thức, chuyên gia người Việt Nam ở trong và ngoài nước.

Ông Nguyễn Vũ Anh cho biết, qua các cuộc trao đổi với nhiều chuyên gia đang học tập và làm việc ở nước ngoài, ông nhận thấy ngày càng nhiều người mong muốn tham gia vào các dự án nghiên cứu, hợp tác với doanh nghiệp, trường đại học và tổ chức khoa học trong nước. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy sức hút của môi trường đổi mới sáng tạo tại Việt Nam đang từng bước được nâng lên.

Ông Nguyễn Vũ Anh, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Cốc Cốc. Ảnh: TTXVN

Ông cho rằng người làm khoa học, công nghệ không chỉ tìm kiếm một công việc có thu nhập tốt mà còn mong muốn được tham gia vào những dự án có ý nghĩa, có khả năng tạo tác động thực sự đối với xã hội. Vì vậy, bên cạnh việc hoàn thiện cơ chế, Việt Nam cần tiếp tục chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển, tạo không gian để các mô hình công nghệ mới được thử nghiệm, đồng thời khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp vào hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Theo Tổng Giám đốc Cốc Cốc, doanh nghiệp ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện, thu hút và phát huy nguồn nhân lực khoa học, công nghệ. Không phải mọi nhân tài đều lựa chọn làm việc tại viện nghiên cứu hay trường đại học; nhiều người mong muốn cống hiến thông qua doanh nghiệp công nghệ, startup hoặc các dự án đổi mới sáng tạo có khả năng thương mại hóa nhanh và tạo giá trị cho xã hội. Vì vậy, việc xây dựng môi trường cạnh tranh bình đẳng, tạo điều kiện để các doanh nghiệp công nghệ "Make in Vietnam" phát triển sẽ mở ra nhiều cơ hội hơn cho đội ngũ nhân lực chất lượng cao.

Ông Nguyễn Vũ Anh cũng cho rằng thu hút nhân tài không nên chỉ được hiểu là khuyến khích người Việt Nam ở nước ngoài trở về làm việc lâu dài. Điều quan trọng hơn là hình thành mạng lưới kết nối tri thức toàn cầu, để các chuyên gia có thể tham gia nghiên cứu, giảng dạy, tư vấn, chuyển giao công nghệ hoặc đầu tư cho các dự án trong nước dù đang sinh sống ở bất kỳ đâu. Khi dòng chảy tri thức được kết nối liên tục, Việt Nam sẽ có thêm nguồn lực để thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Trong cuộc cạnh tranh toàn cầu về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhân tài chính là nguồn lực chiến lược quyết định năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia. Khi thể chế thông thoáng, môi trường nghiên cứu thuận lợi và các chủ thể trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo được kết nối chặt chẽ, Việt Nam sẽ không chỉ thu hút được nhân tài mà còn khơi dậy và phát huy hiệu quả nguồn lực trí tuệ, tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên số.