Xây dựng khuôn khổ pháp lý thống nhất sử dụng Quốc ca

Ảnh minh họa ITN.

Thống nhất chuẩn mực sử dụng Quốc ca

Quốc ca được sử dụng rộng rãi trong đời sống chính trị, văn hóa, xã hội và nhiều hoạt động quan trọng, bảo đảm tính nghiêm túc, trang trọng, góp phần bồi đắp tinh thần dân tộc và niềm tự hào quốc gia.

Khoản 3 Điều 13 Hiến pháp năm 2013 xác định: Quốc ca nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhạc và lời của bài “Tiến quân ca”. Trên cơ sở đó, Dự thảo Nghị định tập trung quy định về việc sử dụng Quốc ca, không đặt vấn đề thay đổi nội dung Quốc ca.

Theo cơ quan soạn thảo, thực tiễn sử dụng Quốc ca vẫn còn một số hạn chế, bất cập. Các bản Quốc ca được khai thác, sử dụng chưa thống nhất, còn khác nhau về hòa âm, phối khí, tốc độ, trường độ, chất lượng âm thanh và cách thức thể hiện. Trong một số trường hợp còn lúng túng trong phân biệt giữa hát Quốc ca, cử Quốc thiều, sử dụng bản ghi âm hoặc biểu diễn trực tiếp.

Bên cạnh đó, Quốc ca ngày càng xuất hiện trên nhiều không gian mới, từ truyền hình, sản phẩm truyền thông đến mạng xã hội và các nền tảng số. Sự phát triển của công nghệ và trí tuệ nhân tạo tạo thêm những phương thức khai thác, chỉnh sửa, lan truyền nội dung âm thanh, qua đó đặt ra yêu cầu bảo đảm tính chính xác, toàn vẹn và sự trang nghiêm của Quốc ca.

Trong khi đó, các quy định liên quan đến Quốc ca hiện được điều chỉnh ở nhiều văn bản, gắn với từng lĩnh vực quản lý. Việc xây dựng một khuôn khổ pháp lý thống nhất, rõ ràng và khả thi được đặt ra nhằm khắc phục những điểm còn phân tán, đồng thời đáp ứng yêu cầu sử dụng Quốc ca trong bối cảnh mới.

Một nội dung quan trọng của Dự thảo là quy định các khái niệm liên quan đến Quốc ca, Quốc thiều, bản hòa âm, phối khí chính thức, bản ghi âm chính thức và nghi thức hát Quốc ca.

Theo Dự thảo, Bộ VH,TT&DL tổ chức xây dựng, thẩm định, công bố và cung cấp bản hòa âm, phối khí chính thức, bản ghi âm chính thức của Quốc ca, Quốc thiều. Các cơ quan, tổ chức, cá nhân được khai thác, sử dụng miễn phí các bản chính thức theo quy định.

Một số trang Bản tổng phổ nhạc “Quốc ca Việt Nam” của Nhạc sĩ Văn Cao, năm 1969. (Nguồn: Trung tâm Lưu trữ quốc gia III).

Việc chuẩn hóa nhằm tạo nguồn sử dụng thống nhất, nhưng vẫn bảo đảm đa dạng hình thức thể hiện như hát trực tiếp, sử dụng bản ghi âm hoặc biểu diễn bằng nhạc cụ, với yêu cầu chung là đúng nhạc, đúng lời, trang nghiêm và phù hợp với từng sự kiện.

Dự thảo cũng phân biệt giữa những trường hợp bắt buộc thực hiện nghi thức hát Quốc ca với các trường hợp sử dụng Quốc ca khác. Quy định này nhằm bảo đảm sự thống nhất về nghi thức trong những hoạt động cần thiết, đồng thời phù hợp với đặc thù của từng lĩnh vực.

Đối với người tham dự nghi lễ hát Quốc ca, Dự thảo quy định yêu cầu về tư thế, thái độ và việc thể hiện sự trang nghiêm. Những trường hợp đặc thù cũng được tính đến, nhằm bảo đảm quy định có tính khả thi trong thực tế.

Bảo đảm tính toàn vẹn của Quốc ca trên môi trường số

Dự thảo cũng dành nhóm quy định riêng cho việc sử dụng Quốc ca trên môi trường mạng, nền tảng số và trong các sản phẩm truyền thông.

Theo đó, việc đăng tải, lưu trữ, chia sẻ, khai thác và phổ biến Quốc ca được thực hiện theo quy định của pháp luật, nhưng phải bảo đảm tính chính xác, toàn vẹn và sự trang nghiêm của Quốc ca. Những hành vi cắt ghép, sửa đổi, xuyên tạc, làm biến dạng hoặc giả mạo bản chính thức không được phép.

Dự thảo đồng thời đặt ra yêu cầu đối với việc sử dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo để tạo lập hoặc chỉnh sửa nội dung liên quan đến Quốc ca. Đây là vấn đề mới phát sinh cùng sự phát triển của công nghệ số, khi các nội dung âm thanh có thể được tạo ra, biến đổi và lan truyền nhanh chóng.

Một vấn đề khác được đặt ra là cơ chế nhận diện nội dung và thực thi quyền sở hữu trí tuệ trên các nền tảng số xuyên biên giới. Theo hồ sơ Dự thảo, cần bảo đảm việc sử dụng Quốc ca hợp pháp không bị hạn chế hoặc cản trở bởi cơ chế kỹ thuật của nền tảng. Đây là yêu cầu nhằm hài hòa giữa việc bảo vệ Quốc ca với quyền phổ biến, khai thác và sử dụng hợp pháp.

Dự thảo Nghị định quy định về việc sử dụng Quốc ca, nhằm bảo vệ và phát huy giá trị Quốc ca - Ảnh minh họa: ITN.

Dự thảo xác định Quốc ca có thể được sử dụng trong các sự kiện, hoạt động phù hợp với tính chất trang trọng và các nguyên tắc được quy định. Đồng thời, một số trường hợp không được sử dụng Quốc ca cũng được xác định nhằm bảo vệ tính trang nghiêm của biểu tượng quốc gia.

Trong đó có việc sử dụng Quốc ca cho quảng cáo thương mại, làm nhạc chuông hoặc nhạc nền thường xuyên tại cơ sở kinh doanh; sử dụng trong hoạt động vui chơi, giải trí không phù hợp; tang lễ cá nhân; làm dấu hiệu phân biệt hàng hóa, dịch vụ; hoặc các hình thức làm sai lệch, xúc phạm, làm mất sự trang nghiêm của Quốc ca.

Việc xác định phạm vi này nhằm tạo ranh giới rõ hơn giữa các hình thức sử dụng phù hợp với giá trị, tính chất của Quốc ca và những cách thức sử dụng không phù hợp.

Cùng với quy định về sử dụng, Dự thảo đề xuất xây dựng, quản lý và khai thác cơ sở dữ liệu số quốc gia về Quốc ca. Đây được định hướng là nguồn cung cấp thống nhất các bản chính thức, tài liệu hướng dẫn cùng thông tin về lịch sử, ý nghĩa và giá trị của Quốc ca, phục vụ nhu cầu sử dụng, giáo dục, nghiên cứu và phổ biến.

Việc hình thành một nguồn dữ liệu chính thức có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh Quốc ca được sử dụng ngày càng rộng rãi trên môi trường số. Thay vì để các cơ quan, tổ chức, cá nhân tự tìm kiếm và lựa chọn nhiều phiên bản khác nhau, nguồn dữ liệu thống nhất sẽ tạo điều kiện tiếp cận bản chính thức và thông tin hướng dẫn một cách thuận lợi.