Xây dựng Luật An ninh hàng không góp phần bảo vệ an ninh quốc gia
Việc xây dựng Luật An ninh hàng không nhằm hoàn thiện thể chế, thiết lập khung pháp lý phòng ngừa, ngăn chặn, đấu tranh với các hoạt động, nguy cơ đe dọa an ninh, an toàn cho hệ thống hàng không, bảo đảm an toàn tuyệt đối cho hoạt động hàng không của Việt Nam.
Bảo vệ hạ tầng hàng không trọng yếu trước những nguy cơ ngoài phạm vi cảng hàng không
Gián đoạn trong thực hiện nhiệm vụ tại một cảng hàng không quan trọng, sự cố tại hệ thống kiểm soát không lưu, lỗi tại hệ thống điều hành bay, mất điện tại hệ thống thông tin hành khách,… có thể ảnh hưởng đến toàn bộ hoạt động hàng không của quốc gia, thậm chí tác động đến cả hàng không quốc tế. Do đó, mức độ ưu tiên bảo vệ an ninh cần được xác định theo vị trí, tầm quan trọng của công trình, hệ thống, hạ tầng hàng không và hậu quả xảy ra nếu công trình, hệ thống, hạ tầng đó bị xâm phạm. Cách tiếp cận này giúp tập trung nguồn lực vào những công trình, mục tiêu, hệ thống quan trọng, có ảnh hưởng lớn đến hoạt động hàng không và kết nối chuỗi logistics của đất nước. Trách nhiệm phòng ngừa cần được xác lập trên toàn bộ chuỗi hoạt động hàng không.

PGS.TS. Nguyễn Trung Kiên - Đại biểu Quốc hội Thành phố Đồng Nai
Theo Báo cáo tổng kết công tác bảo đảm an ninh hàng không của Bộ Công an, năm 2025 ghi nhận 34 vụ thiết bị bay không người lái xâm nhập khu vực cấm bay tại 3 cảng hàng không. Trong 9 tháng đầu năm 2026, cơ quan chức năng ghi nhận 28 vụ tại 7 cảng hàng không. Tại Cảng hàng không Thọ Xuân, Thanh Hóa các vụ việc vi phạm pháp luật trong tháng 6/2025 khiến 5 chuyến bay phải chuyển hướng hạ cánh khẩn cấp, 5 chuyến khác bị hủy, thiệt hại ước khoảng 4,5 tỷ đồng.
Trong những trường hợp này, lực lượng xử lý vụ việc dưới mặt đất, cơ quan quản lý vùng trời, đơn vị điều hành bay và đơn vị khai thác cảng hàng không phải phối hợp kịp thời. Luật cần quy định rõ đầu mối tiếp nhận cảnh báo, trách nhiệm chia sẻ thông tin và thẩm quyền quyết định hạn chế hoặc nối lại hoạt động hàng không.
Gắn an ninh hàng không với an ninh mạng, an ninh dữ liệu và năng lực duy trì hoạt động
Các hãng hàng không sử dụng dữ liệu để xác thực và làm thủ tục cho hành khách, đơn vị khai thác cảng hàng không sử dụng hệ thống số để kiểm soát người, phương tiện ra vào khu vực hạn chế, cơ sở điều hành bay dựa vào mạng viễn thông để duy trì liên lạc và tiếp nhận dữ liệu giám sát hàng không. Khi nhiều đơn vị cùng sử dụng chung một hệ thống thông tin, dữ liệu thì chỉ cần một sự cố ở bất kỳ khâu nào cũng sẽ tác động đến toàn bộ chuỗi cung ứng dịch vụ hàng không.

Kiểm soát an ninh hàng không tăng cường cấp độ 1 dịp 2/9. Nguồn: VGP
Ngày 29/7/2016, tin tặc tấn công làm tê liệt một số hệ thống làm thủ tục và thông tin phục vụ hành khách tại Tân Sơn Nhất và Nội Bài ảnh hưởng đến hơn 100 chuyến bay. Vụ việc cho thấy ngay cả cuộc tấn công nhằm vào hệ thống phục vụ mặt đất cũng có thể gây gián đoạn hoạt động hàng không trên toàn quốc, điều này cho thấy cần có các phương án dự phòng và cần chủ động phát hiện, ngăn chặn từ xa đối với các hoạt động tấn công mạng, tấn công hệ thống thông tin hàng không.
Bảo vệ hệ thống phải đi cùng bảo vệ tính bí mật, toàn vẹn và khả năng sử dụng của dữ liệu. Dữ liệu hành khách bị chiếm đoạt có thể được lợi dụng để giả mạo danh tính, xâm nhập trái phép vào sân bay, lên máy bay, gây mất an ninh hàng không. Dữ liệu cấp quyền ra vào bị sửa đổi có thể làm sai lệch quyết định kiểm soát.
Luật nên xây dựng các quy định cụ thể về an ninh mạng, an ninh dữ liệu hàng không, xác định rõ nghĩa vụ của hãng bay, người khai thác cảng, cơ sở điều hành bay và nhà cung cấp công nghệ trong nhận diện hệ thống, bảo vệ dữ liệu trọng yếu, kiểm soát truy cập, báo cáo sự cố và kiểm tra khả năng khôi phục.
Ngày 13/11/2026, sự cố hệ thống thông tin do xung đột phần mềm mới và phần mềm cũ tại 17 trong tổng số 22 trung tâm kiểm soát không lưu đường dài của Mỹ dẫn đến việc phải tạm dừng cất cánh trên toàn quốc hơn 4 giờ. Theo Cục hàng không liên bang Mỹ (FAA), hệ thống liên lạc dự phòng đã giúp kiểm soát không lưu hướng dẫn hơn 3.500 chuyến bay hạ cánh an toàn. Vụ việc cho thấy yêu cầu phải đảm bảo an toàn liên tục của hệ thống điều hành bay, đồng thời cho thấy tầm quan trọng của các hệ thống dự phòng khi hạ tầng hàng không gặp sự cố.
Luật An ninh hàng không cần quy định trách nhiệm chuẩn bị phương án dự phòng, duy trì biện pháp bảo vệ liên tục và kiểm tra các điều kiện đảm bảo cho hoạt động hàng không. Các yêu cầu này cần được thực hiện từ khi thiết kế, đầu tư cảng hàng không và được kiểm tra định kỳ trong quá trình vận hành.
Xác lập thẩm quyền, bảo đảm quyền của hành khách và thực hiện các tiêu chuẩn an ninh quốc tế
Luật Hàng không dân dụng Việt Nam số 130/2025/QH15 đã đặt nền tảng pháp lý cho công tác bảo đảm an ninh hàng không. Điều 101 quy định về Nhà chức trách an ninh hàng không và trách nhiệm điều phối toàn bộ hoạt động bảo đảm an ninh hàng không. Yêu cầu hiện nay là cụ thể hóa trách nhiệm giữa Nhà chức trách an ninh hàng không, Nhà chức trách hàng không, cơ quan quản lý vùng trời và các đơn vị khai thác trong từng loại tình huống cụ thể. Cơ chế kiểm tra tiêu chuẩn chất lượng an ninh phải bảo đảm độc lập với bộ phận trực tiếp thực hiện các biện pháp bảo đảm an ninh hàng không. Cơ quan kiểm tra cần có thẩm quyền yêu cầu khắc phục những vấn đề thiếu sót, giao thời hạn cụ thể và theo dõi kết quả. Phân định thẩm quyền của các cơ quan, tổ chức trong bảo đảm an ninh hàng không phải đi đôi với bảo đảm quyền của hành khách.
Khoản 2 Điều 14 Hiến pháp quy định quyền con người, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của pháp luật trong những trường hợp cần thiết. Đối với lục soát an ninh hoặc cấm vận chuyển bằng đường hàng không, luật cần quy định rõ căn cứ, thẩm quyền, phạm vi, thời gian, thông báo lý do và cơ chế khiếu nại giải quyết khiếu nại. Đối với dữ liệu hành khách, luật cần xác định mục đích thu thập, điều kiện truy cập, phạm vi chia sẻ và thời hạn lưu giữ.
Phụ ước 17 của Công ước Chicago về hàng không dân dụng quốc tế ngày 7/12/1944 cung cấp cơ sở để rà soát các yêu cầu về bảo vệ an ninh hàng không dân dụng trước hành vi xâm phạm, từ chương trình kiểm soát chất lượng an ninh đến nhận diện, bảo vệ hệ thống thông tin và dữ liệu trọng yếu trên cơ sở đánh giá các nguy cơ xâm hại.
Yêu cầu bảo vệ an ninh quốc gia trong tình hình mới đòi hỏi phải chủ động phát hiện sớm, phòng ngừa, ngăn chặn kịp thời các nguy cơ, hoạt động đe dọa đến độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của tổ quốc, xâm phạm trật tự an toàn xã hội mà hàng không là một trong những lĩnh vực có vai trò, vị trí đặc biệt quan trọng.
Luật An ninh hàng không ra đời sẽ tạo hoàn thiện cơ sở pháp lý để tổ chức công tác bảo vệ an toàn tuyệt đối cho hệ thống hàng không, không gian bầu trời, hệ thống thông tin, dữ liệu và mỗi chuyến bay. Những quy định của Luật sẽ góp phần bảo vệ an toàn cho hành khách, giữ vững hoạt động của hạ tầng trọng yếu và duy trì kết nối giữa Việt Nam với thế giới.
