Xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh: Nâng cao năng lực chống chịu của thị trường trước biến động giá cả

Ngày 20/3/2025, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị Tham vấn chính sách Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân chủ trì Hội nghị.

Trong bối cảnh hiện nay, việc xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh với tính chất là luật khung, có định hướng lâu dài là cần thiết

Hiện nay, hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa và hoạt động phái sinh hàng hóa đang được điều chỉnh chủ yếu theo Luật Thương mại năm 2005 và một số nghị định hướng dẫn, với phạm vi điều chỉnh mang tính nguyên tắc, chưa bao quát đầy đủ đặc thù và yêu cầu quản lý đối với giao dịch hàng hóa phái sinh. Pháp luật hiện hành cũng chưa có quy định thống nhất về phân loại công cụ phái sinh theo thông lệ quốc tế; chưa thiết lập đầy đủ khung pháp lý về tổ chức, hoạt động của Sở giao dịch hàng hóa, cơ chế thanh toán - bù trừ, lưu ký, quản lý rủi ro hệ thống và bảo vệ nhà đầu tư.

Ngoài ra, các quy định pháp luật liên quan đến phái sinh hiện nay còn phân tán ở nhiều luật khác nhau. Pháp luật về chứng khoán chỉ điều chỉnh phái sinh tài chính, trong khi hoạt động phái sinh hàng hóa của ngân hàng thương mại mới dừng ở mức nghiệp vụ hỗ trợ, chưa hình thành thị trường giao dịch tập trung.

Thực tiễn xây dựng các nghị định thời gian qua cho thấy nhiều nội dung cốt lõi của thị trường hàng hóa phái sinh vượt quá phạm vi điều chỉnh của nghị định, cần được quy định ở cấp luật nhằm bảo đảm tính ổn định, minh bạch và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Bên cạnh đó, quá trình hội nhập quốc tế của Việt Nam cũng đặt ra yêu cầu phải phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh theo hướng minh bạch, hạ tầng giao dịch hiện đại và áp dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro giá cả tương thích với thông lệ và chuẩn mực quốc tế, vừa nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, vừa bảo đảm khả năng kết nối với các thị trường khu vực và toàn cầu.

Trên cơ sở đó, việc xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh với tính chất là luật khung, có định hướng lâu dài là cần thiết để thống nhất, hoàn thiện hệ thống pháp luật, khắc phục các khoảng trống pháp lý hiện nay và tạo nền tảng cho việc ban hành, hoàn thiện các văn bản quy định chi tiết có liên quan; đồng thời bảo đảm thị trường vận hành an toàn, minh bạch, hiệu quả và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, Bộ Công Thương được giao nhiệm vụ xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh và dự án luật này đã được đưa vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội, dự kiến sẽ được thông qua trong năm 2026

Phát biểu tại Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, Hội nghị được tổ chức theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Bộ Công Thương được giao chủ trì xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh và dự án luật đã được đưa vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội, dự kiến trình thông qua trong năm 2026.

Trong quá trình xây dựng, Bộ Công Thương đã triển khai đầy đủ các bước theo quy định, từ ban hành kế hoạch soạn thảo, thành lập Tổ soạn thảo đến tổ chức lấy ý kiến rộng rãi và hoàn thiện hồ sơ. Đồng thời, Bộ đã phối hợp với Ủy ban Kinh tế của Quốc hội tổ chức tham vấn, lấy ý kiến từ các chuyên gia, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp nhằm bảo đảm tính thực tiễn của dự thảo.

Ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết việc ban hành Luật sẽ hỗ trợ doanh nghiệp bảo hiểm giá, giảm thiểu rủi ro, tránh tình trạng "được mùa mất giá"

Tại Hội nghị, ông Trần Hữu Linh - Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước nhấn mạnh, việc phát triển thị trường hàng hóa phái sinh và xây dựng luật điều chỉnh toàn diện nhằm mang lại cơ hội đầu tư minh bạch, toàn cầu, lợi nhuận từ sự chênh lệch giá cả hàng hóa; giúp người sản xuất, đặc biệt là nông dân, chủ động hơn trong việc xác định giá bán, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp bảo hiểm giá, giảm thiểu rủi ro, tránh tình trạng “được mùa mất giá”.

Dự thảo Luật được xây dựng trên cơ sở 6 nhóm chính sách lớn, bao gồm: hoàn thiện khung pháp lý và xác định phạm vi điều chỉnh thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh; tổ chức hạ tầng thị trường và mô hình vận hành; phát triển sản phẩm, giao dịch và chuẩn hóa quy tắc thị trường; quản lý rủi ro hệ thống, giám sát thị trường và bảo vệ nhà đầu tư; mô hình quản lý nhà nước và cơ chế tự quản thị trường; hội nhập quốc tế và quản lý giao dịch xuyên biên giới.

Định hướng chung là xây dựng Luật theo hướng quy định các nguyên tắc, khung pháp lý cơ bản

Định hướng xuyên suốt của dự án Luật là thiết lập hệ thống nguyên tắc và khung pháp lý cơ bản, tạo không gian cho Chính phủ quy định chi tiết nhằm bảo đảm tính linh hoạt, sát thực tiễn và tương thích với thông lệ quốc tế.

Một trong những điểm nhấn quan trọng trong nội dung đề xuất là phương án tổ chức độc lập Sở giao dịch hàng hóa phái sinh và Trung tâm thanh toán bù - trừ nhằm tăng cường an toàn hệ thống và kiểm soát rủi ro. Song song với việc thiết lập cơ chế giám sát tập trung và phân loại nhà đầu tư, dự án cũng chú trọng nâng cao tính minh bạch cũng như bảo vệ quyền lợi khách hàng theo các tiêu chuẩn toàn cầu. Ngoài ra, việc xây dựng cơ chế liên thông, công nhận lẫn nhau với các sở giao dịch quốc tế được kỳ vọng sẽ mở rộng thanh khoán và thu hút nguồn lực ngoại mạnh mẽ.

Ghi nhận sự đồng thuận cao về tính cấp thiết của việc xây dựng Luật, các đại biểu tại Hội nghị lưu ý cần tiếp tục làm rõ phạm vi điều chỉnh và bảo đảm tính đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành để nâng cao tính khả thi khi đi vào đời sống. Trên cơ sở đó, Bộ Công Thương tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu, hoàn thiện dự thảo theo hướng đồng bộ, minh bạch, tiệm cận thông lệ quốc tế, góp phần xây dựng thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh hiện đại, an toàn và hiệu quả.

Một số hình ảnh tại Hội nghị

Ngọc Châm