Xây dựng môi trường văn hóa quân sự, nền tảng định hình phẩm chất, bản lĩnh quân nhân thời kỳ mới

Xây dựng môi trường văn hóa quân sự hiện đại, gắn với kỷ luật nghiêm minh và nêu gương của cán bộ là nền tảng để phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" trong tình hình mới. Ảnh: Tiên Đức

Định hình hệ chuẩn mực từ môi trường văn hóa

Sau 40 năm đổi mới, cùng với sự phát triển toàn diện của đất nước, Quân đội nhân dân Việt Nam đứng trước những yêu cầu mới về xây dựng chính quy, tinh nhuệ, hiện đại. Trong tiến trình đó, môi trường văn hóa quân sự được xác định như một nhân tố nền tảng, trực tiếp định hình hệ chuẩn mực hành vi, phong cách, phương pháp công tác và văn hóa ứng xử của mỗi quân nhân.

Trao đổi về vấn đề này, Đại tá, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Lập, Chủ nhiệm Khoa Hồ Chí Minh, Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng cho rằng: "Môi trường văn hóa quân sự là tổng hòa các yếu tố bên ngoài tác động thường xuyên đến nhận thức, thái độ và hành vi của quân nhân. Mỗi cá nhân trưởng thành trong những không gian khác nhau như gia đình, đơn vị, cộng đồng, xã hội, song môi trường quân sự mang tính đặc thù bởi kỷ luật nghiêm minh, tính tổ chức cao và mục tiêu chính trị rõ ràng".

Thực tiễn cho thấy, môi trường văn hóa quân sự có vai trò trực tiếp trong việc định hình, nuôi dưỡng và phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ". Trong điều kiện hiện nay, quá trình sinh hoạt, công tác và thực hiện nhiệm vụ hằng ngày đã tạo điều kiện để các giá trị về tư tưởng, đạo đức, lối sống, phong cách công tác thấm sâu, hình thành nền nếp, góp phần bồi đắp bản lĩnh chính trị và ý thức trách nhiệm cho bộ đội. Khi môi trường được xây dựng lành mạnh, thống nhất, các chuẩn mực trở thành hành vi tự giác, tạo nền tảng vững chắc để mỗi quân nhân phát huy phẩm chất "Bộ đội Cụ Hồ", đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ được giao.

Đại tá, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Lập cho rằng: "Để phát huy giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ", trước hết phải xây dựng được môi trường văn hóa quân sự lành mạnh, dân chủ, hiện đại và bền vững. Môi trường ấy tạo điều kiện để mỗi quân nhân tự giác tu dưỡng, rèn luyện, bồi đắp phẩm chất cách mạng. Khi môi trường văn hóa quân sự được xây dựng vững chắc, sẽ tạo ra sức mạnh nội sinh, góp phần giữ vững nền tảng chính trị - tinh thần, xây dựng Quân đội vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức và cán bộ trong mọi tình huống".

Bộ đội Biên phòng duy trì nền nếp chính quy và ý thức chấp hành kỷ luật cho cán bộ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ. Ảnh: Ngọc Lâm

Củng cố nền tảng chính trị - tinh thần vững chắc cho Quân đội

Trong bối cảnh nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc đặt ra yêu cầu ngày càng cao, môi trường văn hóa quân sự đang có những chuyển động rõ nét cả về nội hàm và phương thức tác động. Nếu như trước đây, môi trường văn hóa trong đơn vị chủ yếu được nhận diện qua nền nếp chính quy, kỷ luật, đời sống sinh hoạt và các mối quan hệ nội bộ, thì hiện nay, không gian ấy đã mở rộng sang cả môi trường số, chịu ảnh hưởng trực tiếp từ thông tin đa chiều và tốc độ phát triển của khoa học công nghệ. Sự thay đổi này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tái định hình, nâng cấp môi trường văn hóa quân sự theo hướng hiện đại, có khả năng "tự đề kháng" trước những yếu tố tiêu cực, đồng thời giữ vững cốt lõi giá trị truyền thống của “Bộ đội Cụ Hồ”.

Theo Đại tá, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Lập, trong điều kiện hiện nay, việc xây dựng môi trường văn hóa phải bảo đảm tính lành mạnh, dân chủ, hiện đại, tạo điều kiện để mỗi quân nhân tự giác tu dưỡng, rèn luyện và phát huy phẩm chất cách mạng. Quan điểm này cho thấy, môi trường văn hóa không đơn thuần là bối cảnh, mà trở thành yếu tố trực tiếp tác động, định hình hành vi và chuẩn mực sống của bộ đội.

Để xây dựng môi trường văn hóa quân sự thực sự lành mạnh, hiện đại và có sức định hướng, trước hết cần phát huy dân chủ gắn với trách nhiệm nêu gương trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh. Trong đó, vai trò của cán bộ, đảng viên, nhất là đội ngũ lãnh đạo, chỉ huy giữ vị trí then chốt. Khi người đứng đầu thực sự mẫu mực trong lời nói, hành động, phương pháp công tác và lối sống, sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, hình thành chuẩn mực chung trong toàn đơn vị.

Cùng với đó, việc xây dựng hệ chuẩn mực của người quân nhân cách mạng thời kỳ mới cần được triển khai đồng bộ, sát thực tiễn. Trước tác động sâu rộng của khoa học - công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo và môi trường số, yêu cầu đối với mỗi quân nhân ngày càng cao hơn về trình độ, bản lĩnh, khả năng thích ứng. Do đó, các chuẩn mực giá trị văn hóa "Bộ đội Cụ Hồ" cần được cụ thể hóa thành tiêu chí rõ ràng, dễ nhận diện và có thể kiểm chứng trong thực tiễn. Quan trọng hơn, những chuẩn mực này phải được chuyển hóa thành hành vi thường xuyên, trở thành phong cách sống, phong cách công tác của mỗi quân nhân, thay vì dừng lại ở nhận thức.

Một yêu cầu xuyên suốt là kết hợp chặt chẽ giữa xây dựng và đấu tranh trong lĩnh vực văn hóa. Các giá trị tích cực, những tấm gương tiêu biểu cần được phát hiện, tôn vinh và nhân rộng kịp thời, tạo thành động lực cổ vũ trong toàn đơn vị. Đồng thời, các biểu hiện lệch chuẩn, hành vi phản văn hóa phải được nhận diện rõ và xử lý kiên quyết. Sự kết hợp hài hòa giữa “xây” và “chống” sẽ góp phần giữ vững định hướng, làm sạch môi trường văn hóa, đúng với tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây dựng đạo đức mới.

Đây chính là cơ sở củng cố nền tảng chính trị - tinh thần của Quân đội, tạo nên sức mạnh tổng hợp, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Một môi trường văn hóa quân sự phù hợp, lành mạnh và hiện đại sẽ tác động trực tiếp đến mỗi quân nhân, giúp họ ý thức rõ trách nhiệm giữ gìn, bồi đắp và phát huy giá trị văn hóa “Bộ đội Cụ Hồ”, qua đó góp phần nâng cao chất lượng tổng hợp và khả năng hoàn thành nhiệm vụ của Quân đội.