Xây dựng nông thôn mới hướng đến nâng cao chất lượng, hiện đại và bền vững

Để tạo nguồn lực cho xây dựng nông thôn mới giàu, đẹp, bản sắc, cần nhân rộng các vùng sản xuất nông nghiệp tập trung, liên kết như ở xã Nhân Hà.

Những ngày này trở lại xã Nghĩa Sơn, dễ dàng nhận thấy diện mạo nông thôn nơi đây có nhiều đổi mới. Những tuyến đường liên thôn được mở rộng, bê tông hóa sạch, đẹp. Hai bên đường là hàng cây xanh, đường hoa được người dân chăm sóc thường xuyên. Nhà văn hóa, trường học, trạm y tế được kiên cố, khang trang. Không gian làng quê có nét hiện đại, nhưng vẫn giữ được sự yên bình vốn có. Điều đáng quý ở Nghĩa Sơn không chỉ là sự thay đổi về hình thức mà là sự chuyển biến trong tư duy của người dân.

Từ chỗ chủ yếu sản xuất nhỏ lẻ, nhiều hộ đã mạnh dạn chuyển sang sản xuất hàng hóa, liên kết theo chuỗi giá trị, ứng dụng cơ giới hóa và tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất. Các mô hình kinh tế tổng hợp, trang trại, gia trại, tổ hợp tác được hình thành, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho lao động nông thôn. Xã Nghĩa Sơn có thể xem là một trong những địa phương tiêu biểu trong xây dựng NTM của tỉnh Ninh Bình sau hợp nhất. Thành công của địa phương cho thấy, khi hạ tầng được đầu tư đồng bộ, người dân đồng thuận và chính quyền vào cuộc quyết liệt thì NTM không chỉ là danh hiệu mà thực sự trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Sau nhiều năm triển khai chương trình xây dựng NTM, khu vực nông thôn của tỉnh đã có bước phát triển mạnh mẽ. Hệ thống giao thông, thủy lợi, điện, trường học, cơ sở y tế, thiết chế văn hóa được quan tâm đầu tư. Đời sống vật chất, tinh thần của người dân được cải thiện rõ rệt. Nhiều địa phương đã hình thành các vùng sản xuất tập trung, phát triển sản phẩm OCOP, du lịch cộng đồng và các mô hình kinh tế nông thôn hiệu quả.

Tuy nhiên, nhìn tổng thể, nông thôn Ninh Bình vẫn đang đứng trước không ít khó khăn. Quy mô sản xuất ở nhiều nơi còn nhỏ lẻ, sức cạnh tranh của nông sản chưa cao. Một số vùng còn thiếu liên kết giữa sản xuất với chế biến và tiêu thụ. Chất lượng môi trường nông thôn, đặc biệt là xử lý rác thải sinh hoạt, nước thải và chất thải trong chăn nuôi, làng nghề vẫn là vấn đề cần tiếp tục giải quyết. Khoảng cách phát triển giữa các vùng còn hiện hữu, nhất là ở khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Đó cũng là lý do tỉnh xác định phải chuyển mạnh từ tư duy “xây dựng đạt chuẩn” sang “xây dựng NTM chất lượng cao, hiện đại và bền vững”. Theo kế hoạch thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM giai đoạn 2026-2030, mục tiêu chung là xây dựng NTM hiện đại, giàu đẹp, bản sắc, bền vững, hài hòa với đô thị và thích ứng biến đổi khí hậu; phát triển kinh tế nông thôn theo hướng xanh, tuần hoàn, sinh thái gắn với cơ cấu lại ngành Nông nghiệp và Môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.

Theo đó, giai đoạn 2026-2030, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, thu nhập bình quân của người dân nông thôn tăng từ 2,5 đến 3 lần so với năm 2020; tỷ lệ hộ nghèo còn dưới 1% theo chuẩn nghèo đa chiều; không còn thôn đặc biệt khó khăn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Tỉnh phấn đấu có từ 70% số xã trở lên đạt chuẩn NTM và từ 12% số xã trở lên đạt chuẩn NTM hiện đại. Đồng thời có thêm 200 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, trong đó ít nhất 4 sản phẩm đạt 5 sao.

Để hoàn thành mục tiêu đề ra, một trong những nhiệm vụ trọng tâm được tỉnh xác định là hoàn thiện quy hoạch theo hướng đồng bộ, liên kết và phát huy lợi thế từng vùng, phù hợp với quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050; ứng dụng hệ thống thông tin địa lý và cơ sở dữ liệu số trong quản lý quy hoạch. Cùng với quy hoạch, tỉnh tập trung phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn toàn diện, đồng bộ và hiện đại. Các lĩnh vực được ưu tiên, gồm: giao thông, thủy lợi, phòng, chống thiên tai, điện, thông tin truyền thông, trường học, cơ sở văn hóa, y tế, nước sạch, xử lý rác thải và nước thải sinh hoạt. Hạ tầng nông thôn phải bảo đảm kết nối hiệu quả với đô thị và thích ứng với biến đổi khí hậu, trong đó ưu tiên các xã khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi…

Thực tế cho thấy, muốn xây dựng NTM bền vững thì phải bắt đầu từ nâng cao thu nhập cho người dân. Vì vậy, tỉnh xác định đẩy nhanh cơ cấu lại ngành Nông nghiệp và Môi trường theo hướng sinh thái, hiện đại và tích hợp đa giá trị. Trọng tâm là phát triển các vùng nguyên liệu, vùng sản xuất tập trung; ứng dụng cơ giới hóa đồng bộ, công nghệ cao, công nghệ số; phát triển nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ và cấp mã vùng sản xuất. Đồng thời, tiếp tục củng cố kinh tế tập thể, hợp tác xã, phát triển doanh nghiệp nông nghiệp, bảo tồn và phát triển làng nghề truyền thống, gắn sản phẩm OCOP với du lịch nông thôn và du lịch cộng đồng.

Tỉnh cũng định hướng chuyển mạnh từ sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp, lấy thị trường làm trung tâm, nâng cao giá trị gia tăng thông qua chế biến, bảo quản sau thu hoạch và xây dựng thương hiệu nông sản. Khuyến khích mở rộng các mô hình trang trại, gia trại thân thiện môi trường, nuôi trồng thủy sản nước lợ, nuôi biển, phát triển ngành nghề nông thôn và dịch vụ du lịch sinh thái. Điểm nổi bật của giai đoạn 2026-2030 là thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi số ở nông thôn, với mục tiêu phát triển và nhân rộng các mô hình thôn thông minh, ứng dụng công nghệ số trong quản lý, sản xuất, tiêu thụ nông sản và cung cấp dịch vụ công. Quan tâm thực hiện việc số hóa thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng dịch vụ hành chính công và trợ giúp pháp lý cho người dân, đồng thời tiếp tục đầu tư đồng bộ, thúc đẩy chuyển đổi số trở thành động lực quan trọng phát triển kinh tế nông thôn và nâng cao chất lượng quản trị ở cơ sở.

Tỉnh xác định NTM hiện đại phải gìn giữ, cải tạo và phát triển cảnh quan nông thôn sáng, xanh, sạch, đẹp; bảo tồn không gian làng quê, cảnh quan thiên nhiên và bản sắc văn hóa địa phương. Các mô hình thôn sinh thái, khu dân cư kiểu mẫu, đường hoa, cây xanh tiếp tục được nhân rộng; đồng thời tăng cường phân loại, thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt, chất thải nông nghiệp và bảo vệ môi trường làng nghề. Song song với đó là việc lồng ghép các chương trình phát triển văn hóa, giáo dục, y tế để nâng cao toàn diện đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn, nhất là ở vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa.

Để Chương trình đi vào chiều sâu, UBND tỉnh yêu cầu các cấp, ngành, địa phương tăng cường tuyên truyền, vận động tạo sự đồng thuận trong toàn xã hội; phát huy vai trò chủ thể của người dân theo phương châm “dân biết, dân bàn, dân đóng góp, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”. Đồng thời kiện toàn bộ máy chỉ đạo, nâng cao năng lực quản lý, giám sát, đánh giá chương trình và huy động đa dạng các nguồn lực đầu tư cho nông thôn mới.

Có thể thấy xây dựng NTM ở Ninh Bình đang bước sang một giai đoạn phát triển mới với tầm nhìn dài hạn và yêu cầu cao hơn. Đó không còn là cuộc vận động mang tính phong trào mà là “chiến lược” phát triển nông thôn toàn diện, lấy người dân làm trung tâm, lấy chất lượng sống làm mục tiêu và bản sắc văn hóa làm nền tảng. Con đường phía trước chắc chắn còn nhiều khó khăn nhưng với nền tảng đã được tạo dựng trong nhiều năm qua, cùng sự đồng thuận của nhân dân và quyết tâm của cả hệ thống chính trị, Ninh Bình hoàn toàn có cơ sở để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng NTM.