Xây dựng 'thôn thông minh' ở quê hương chiếc gậy Trường Sơn

Những mô hình “thôn thông minh” không chỉ dừng ở việc lắp đặt thiết bị hay ứng dụng công nghệ, mà đã trở thành một phong trào có sự tham gia rộng rãi của cộng đồng với cách làm lấy người dân làm trung tâm, từng bước hình thành nền tảng số gắn với đời sống cộng đồng.

Lấy đồng thuận làm nền tảng

Thôn Hữu Vĩnh (xã Hòa Xá) đang trên đà phát triển. Ảnh: PV

Nhắc đến quá trình xây dựng “thôn thông minh” ở thôn Hữu Vĩnh, Bí thư Chi bộ, Tổ trưởng Tổ chuyển đổi số cộng đồng Dương Văn Việt không nói nhiều đến công nghệ mà nhấn mạnh đến yếu tố con người. “Muốn làm được thì trước hết người dân phải hiểu, phải đồng thuận. Cán bộ phải làm trước, làm cùng thì dân mới theo”, ông Việt chia sẻ.

Từ cách nghĩ đó, mọi việc ở thôn Hữu Vĩnh được triển khai bài bản, bắt đầu từ khâu khảo sát thực tế. Hệ thống chiếu sáng, các “điểm mù” an ninh, vị trí cần lắp wifi… đều được rà soát kỹ. Trên cơ sở đó, thôn xây dựng phương án phù hợp, đã lắp đặt hệ thống camera an ninh trên toàn bộ trục đường thôn và khu di tích, sau đó, mật khẩu được bàn giao cho tổ an ninh cơ sở trực đêm nhằm bảo đảm an ninh trật tự.

Hệ thống camera giám sát trên địa bàn thôn Hữu Vĩnh đang chứng minh tính hiệu quả trong việc bảo đảm an ninh trật tự. Ảnh: PV

Một trong những điểm nổi bật là việc phát huy nguồn lực xã hội hóa. Không chỉ đóng góp kinh phí, người dân còn tự nguyện chia sẻ dữ liệu camera của gia đình để kết nối vào hệ thống chung. Nhờ vậy, mạng lưới camera an ninh nhanh chóng được phủ kín các trục đường, khu di tích, điểm công cộng.

“Hiệu quả thấy ngay. Chỉ sau 2 ngày lắp đặt, thôn đã trích xuất camera, tìm lại được xe máy điện bị mất cho người dân”, ông Dương Văn Việt cho biết.

Song song với bảo đảm an ninh, hạ tầng số cũng từng bước được hoàn thiện. Theo đó, thôn đã lắp đặt hệ thống Wi-Fi công cộng tại nhà văn hóa, các khu di tích và điểm sinh hoạt cộng đồng. Việc này giúp nhân dân và khách thập phương truy cập mạng internet miễn phí, hỗ trợ quá trình trích xuất thông tin qua VNeID hoặc tra cứu lịch sử, giá trị của các di tích.

Các điểm wifi công cộng được lắp đặt tại nhà văn hóa, khu di tích như Đền Đức Thánh Cả, tạo điều kiện để người dân và du khách truy cập thông tin. Thôn cũng đã gắn mã QR tại di tích, từng bước số hóa dữ liệu văn hóa, giúp việc quảng bá hình ảnh địa phương thuận lợi hơn.

Thôn Hữu Vĩnh đang hoàn thiện các tuyến giao thông nội đồng, trong đó có sự đóng góp rất lớn của những người đã hiến đất để xây dựng nông thôn mới ngày càng khang trang. Ảnh: PV

Không chỉ dừng ở công nghệ, phong trào còn lan tỏa sang các lĩnh vực đời sống. Những tuyến đường hoa dài 5-6km được hình thành từ sự chung tay của người dân; hơn 280m tranh bích họa được vẽ bằng nguồn xã hội hóa; các buổi tổng vệ sinh cuối tuần trở thành nếp sinh hoạt quen thuộc. “Chúng tôi duy trì nguyên tắc cán bộ đi trước, làng nước theo sau. Sáng thứ bảy, người đứng đầu các đoàn thể thôn đều có mặt tại nhà văn hóa, cùng nhân dân làm việc chung”, ông Việt nói.

Đáng chú ý, trong quá trình xây dựng hạ tầng, nhiều tấm gương điển hình đã xuất hiện. Đã có rất nhiều hộ dân hiến đất nông nghiệp, thậm chí có gia đình tự nguyện hiến khoảng 400m² đất để làm đường nội đồng, không yêu cầu đền bù. Những việc làm như vậy đã góp phần củng cố niềm tin, tạo sức lan tỏa trong cộng đồng.

Là người con của thôn Hữu Vĩnh, hằng ngày đi làm ở khu công nghiệp, nhưng chị Nguyễn Thị Thêm vẫn nắm bắt đầy đủ thông tin của thôn, xóm qua trang zalo cộng đồng: “Không còn cảnh phải thông báo trên hệ thống loa như nhiều năm trước, mọi thông tin của làng, xã đã được chúng tôi cập nhật trên trang zalo của thôn, nên dù đi làm cả ngày, nhưng việc làng, việc nước chúng tôi vẫn biết để tham gia”, chị Nguyễn Thị Thêm cho hay.

Chủ động, linh hoạt trong cách làm

Cán bộ xã Hòa Xá và thôn Dư Xá Hạ họp chấm điểm phong trào xây dựng quê hương sáng - xanh - sạch - đẹp. Ảnh: DXH

Nếu thôn Hữu Vĩnh tạo dấu ấn từ cách làm bài bản, thì thôn Dư Xá Hạ lại nổi bật ở sự chủ động và linh hoạt trong triển khai. Ngay khi nhận chỉ đạo xây dựng thôn thông minh từ xã, cấp ủy, chính quyền thôn đã nhanh chóng vào cuộc, tổ chức liên tiếp các hội nghị để tuyên truyền, tạo đồng thuận.

Bí thư Chi bộ thôn Dư Xá Hạ Dương Thị Tích cho biết, cuối năm 2025, chỉ trong thời gian ngắn, 8 hội nghị đã được tổ chức, tận dụng cả các cuộc họp của đoàn thể để phổ biến chủ trương. Nhờ đó, người dân nắm bắt kịp thời và ủng hộ cao.

Cách làm ở Dư Xá Hạ cũng bắt đầu từ những việc cụ thể, thiết thực. Việc đánh số nhà được rà soát đến từng ngõ xóm; hệ thống giá treo cờ, biển số được lắp đặt đồng bộ, bảo đảm tính bền vững. Toàn bộ quá trình đều có sự tham gia, đóng góp của người dân trong thôn.

Cán bộ, nhân dân thôn Dư Xá Hạ kiến tạo cảnh quan, xây dựng thôn xanh - sạch - đẹp. Ảnh: DXH

Trong lĩnh vực chuyển đổi số, tổ chuyển đổi số của thôn trực tiếp xuống từng hộ dân để hướng dẫn cài đặt ứng dụng. Các nền tảng số như nhóm Zalo cộng đồng, Fanpage của thôn được duy trì thường xuyên, trở thành kênh thông tin chính, giúp thông tin đến với người dân nhanh hơn, đầy đủ hơn.

Dư Xá Hạ cũng chú trọng số hóa di tích, từng bước kiểm kê, lập dữ liệu cho các cổ vật, sắc phong. Đây không chỉ là yêu cầu của chuyển đổi số, mà còn góp phần bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống.

Các tiêu chí xây dựng thôn thông minh ở thôn Dư Xá Hạ gắn với các việc làm thiết thực, mang lại lợi chung cho cộng đồng. Ảnh: DXH

Theo Trưởng thôn Dư Xá Hạ Trịnh Xuân Tuấn, trong đời sống thường ngày, các tiêu chí “thôn thông minh” được triển khai gắn với thực tế. Theo đó, việc phân loại rác thải được duy trì; hệ thống camera an ninh được mở rộng, tận dụng cả camera của người dân; công tác vệ sinh môi trường được thực hiện thường xuyên. “Nếu chỉ chờ đến ngày ra quân thì không bền vững, quan trọng là người dân phải làm hằng ngày”, đại diện thôn nhấn mạnh.

Bên cạnh kết quả đạt được, thôn Dư Xá Hạ cũng thẳng thắn nhìn nhận những khó khăn. Cơ sở vật chất còn thiếu, tổ chuyển đổi số có nhiều thành viên nhưng chỉ có một máy tính; kinh phí vận hành chủ yếu dựa vào nguồn xã hội hóa; hạ tầng một số lĩnh vực chưa đồng bộ. Tuy vậy, với tinh thần chủ động, thôn vẫn từng bước hoàn thiện các tiêu chí theo hướng bền vững.

Đánh giá hiệu quả, Phó Chủ tịch UBND xã Hòa Xá Nguyễn Văn Cường khẳng định, UBND xã đã chỉ đạo xây dựng thôn thông minh làm điểm ở thôn Hữu Vĩnh và An Hòa và thực tế triển khai đã nâng cao chất lượng đời sống nhân dân. Sau khi hệ thống chiếu sáng công cộng được bổ sung, thay thế bóng hỏng bằng đèn LED, đồng thời tích hợp thiết bị điều khiển thông minh, đã tiết kiệm được 33,4% điện năng… Bên cạnh đó, mô hình còn giúp cải thiện khả năng kết nối internet tại điểm công cộng, tạo điều kiện tiếp cận dịch vụ số; đồng thời nâng cao hiệu quả điều hành, tuyên truyền và tương tác hai chiều thông qua nhóm Zalo cộng đồng. Nhờ đó, tăng mức độ tham gia của người dân vào công việc chung; giảm thông tin sai lệch nhờ kênh thông tin chính thống; nâng cao ý thức văn minh số và thói quen sử dụng năng lượng tiết kiệm…

Với kết quả thấy rõ, năm 2026, các thôn: Nhân Hòa, Triều Khúc, Hữu Vĩnh, Nội Xá… tiếp tục đăng ký mô hình thôn thông minh với Ủy ban MTTQ Việt Nam xã. Hiện, quá trình xây dựng đang được thực hiện hiệu quả và tích cực.

Từ thực tế trên cho thấy, xây dựng “thôn thông minh” không phải là câu chuyện lớn lao, mà bắt đầu từ những việc nhỏ, thiết thực, gắn với lợi ích của người dân. Khi cộng đồng cùng tham gia, cán bộ thôn tận tâm, trách nhiệm thì chuyển đổi số trở thành động lực thúc đẩy phát triển, góp phần nâng cao chất lượng đời sống và củng cố sự gắn kết trong khu dân cư.

Đây cũng là nền tảng quan trọng để Hòa Xá tiếp tục nhân rộng mô hình, hướng tới xây dựng nông thôn mới theo hướng thông minh, hiện đại nhưng vẫn giữ được những giá trị truyền thống của địa phương.