Xây dựng thương hiệu gạo từ vùng sản xuất tập trung

* Xây dựng thương hiệu gạo

Thực tiễn sản xuất lúa gạo tại Hưng Yên thời gian qua ghi nhận chuyển biến mang tính bước ngoặt, khi nông dân từng bước từ bỏ phương thức canh tác manh mún để vươn lên làm kinh tế tập thể, gắn sản xuất với thị trường.

Xây dựng thương hiệu gạo từ vùng sản xuất tập trung. Ảnh: TTXVN

Tiêu biểu cho tư duy đổi mới đó là Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp An Ninh, xã Phụ Dực. Nhớ lại những ngày đầu cùng xã viên cải tạo diện tích đất kém hiệu quả, bà Nguyễn Thị Mai, Giám đốc Hợp tác xã cho biết, đơn vị đã từng bước tích tụ thành công diện tích canh tác từ 15 ha lên 20 ha.

Bước ngoặt thực sự đến vào năm 2022 khi hợp tác xã quyết tâm đổi mới phương thức sản xuất bằng việc đẩy mạnh phòng trừ dịch bệnh đồng loạt và đưa cơ giới hóa vào sản xuất, nâng tỷ lệ cấy máy tập trung đạt 65%, giúp bà con xã viên yên tâm gắn bó lâu dài.

Tuy nhiên, hành trình đưa nông sản sạch vươn xa không ít lần đối mặt với thử thách. Theo bà Mai, khi gieo cấy các giống lúa mới có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, hợp tác xã gặp khó khăn trong khâu tiêu thụ do thương lái chỉ quen thu mua giống truyền thống. Nhận thấy hạt gạo làm ra đạt chất lượng cao nhưng khi bán ra thị trường lại thiếu thương hiệu và cam kết chất lượng dẫn đến giá trị không tương xứng, hợp tác xã đã quyết định bắt tay xây dựng thương hiệu gạo riêng.

Thương hiệu "Làng Giành" được lựa chọn từ tên gọi dân gian mộc mạc, gần gũi của vùng đất xóm làng gắn liền với những cánh đồng lúa quê hương. Từ quy mô khiêm tốn ban đầu, hợp tác xã đã từng bước mở rộng liên kết bao tiêu lên trên 50 ha với 379 hộ dân trong xã tham gia vào năm 2024, cùng 100 ha liên kết mở rộng ngoài địa bàn.

Dưới sự định hướng của hợp tác xã, các hộ dân tuân thủ nghiêm ngặt quy trình sản xuất đồng nhất từ khâu gieo cấy chung một giống, xuống giống đến thu hoạch cùng thời điểm. Đồng thời, các hộ ưu tiên sử dụng 70% phân bón hữu cơ và tuyệt đối không phun thuốc bảo vệ thực vật cuối vụ để bảo đảm thời gian cách ly an toàn.

Đến nay, bên cạnh các dòng sản phẩm đại trà đạt chuẩn OCOP 3 sao, hợp tác xã tập trung sản xuất dòng gạo cao cấp "Gạo Làng Giành - Hương Cốm" với chất lượng vượt trội. Bình quân mỗi năm, đơn vị cung ứng ổn định ra thị trường trên 80 tấn gạo các loại.

Còn mô hình sản xuất của Hợp tác xã Thương mại dịch vụ và kinh doanh lúa gạo Bình Thanh, xã Bình Thanh cũng cho thấy bước đi hiệu quả trong việc tháo gỡ điểm nghẽn sản xuất manh mún.

Theo ông Đặng Văn Quang, Giám đốc Hợp tác xã Thương mại dịch vụ và kinh doanh lúa gạo Bình Thanh cho biết, trước đây người dân chủ yếu canh tác theo phương thức truyền thống, nhỏ lẻ. Hiệu quả kinh tế thấp khiến sản lượng làm ra chỉ đủ ăn, dẫn đến tình trạng một bộ phận nông dân không còn mặn mà với đồng ruộng.

Trăn trở trước những dải đất "bờ xôi ruộng mật" bị bỏ hoang cùng thực trạng người trồng lúa liên tục rơi vào vòng xoáy "được mùa, mất giá", ông Đặng Văn Quang cùng các hộ dân tâm huyết đã tìm hướng đổi mới. Ra đời từ năm 2021, hợp tác xã tích cực vận động bà con dồn điền đổi thửa, phá bỏ bờ thửa nhỏ để hình thành cánh đồng mẫu lớn, tạo điều kiện kiên cố hóa kênh mương nội đồng và đưa máy móc vào vận hành khép kín.

Trên cơ sở hạ tầng hoàn thiện, để nâng cao giá trị sản xuất, đơn vị đã chủ động phối hợp với Hợp tác xã Sản xuất kinh doanh dịch vụ nông nghiệp Bình Thanh quy hoạch vùng sản xuất tập trung 100 ha. Vùng này chuyên canh các giống lúa chất lượng cao như TB19, TBR97 theo đơn đặt hàng của các đối tác lớn như ThaiBinh Seed, Công ty An Đình, Công ty Khang Long; toàn bộ các công đoạn từ làm đất, gieo cấy, phun thuốc bảo vệ thực vật đến thu hoạch đều được cơ giới hóa đồng bộ.

Đi đôi với cơ giới hóa canh tác, nhằm giải quyết triệt để bài toán "được mùa, mất giá" và giảm tổn thất sau thu hoạch do thời tiết, hợp tác xã đã đầu tư 2 dây chuyền sấy lúa hiện đại công suất 25 - 30 tấn/ngày. Lúa của xã viên sau thu hoạch được thu mua và đưa về sấy tập trung. Vụ mùa năm nay, hợp tác xã đã sấy hơn 100 tấn thóc và dự kiến sấy trên 300 tấn, bảo đảm chất lượng hạt gạo tối ưu.

Nhờ chủ động toàn diện từ khâu sản xuất, bảo quản, chế biến đến tiêu thụ, hợp tác xã đã xây dựng thành công thương hiệu "Gạo chợ Gốc" đạt chuẩn OCOP 3 sao, mang lại nguồn thu nhập bền vững cho các hộ thành viên.

* Thu hút đầu tư nông nghiệp quy mô lớn

Không chỉ dừng lại ở các mô hình điểm do những hợp tác xã chủ động triển khai, bức tranh sản xuất lúa gạo của Hưng Yên thời gian qua tiếp tục ghi nhận những bước tiến mới trong việc nâng tầm quy mô và phương thức tổ chức.

Theo thống kê, toàn tỉnh hiện xây dựng được 130 mô hình sản xuất lúa và rau màu tập trung (quy mô từ 5 ha trở lên) với tổng diện tích trên 12.000 ha; trong đó, diện tích liên kết sản xuất lúa đạt gần 9.000 ha.

Đánh giá về hiệu quả của mô hình cánh đồng mẫu lớn, ông Đào Xuân Hiệu, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Hưng Yên cho rằng, việc hình thành các vùng sản xuất tập trung là bước chuyển quan trọng trong tư duy canh tác của địa phương. Mô hình này không chỉ tạo điều kiện thuận lợi để đưa máy móc, công nghệ hiện đại vào toàn bộ các khâu nhằm giải phóng sức lao động, mà còn giúp giảm đáng kể chi phí vật tư đầu vào.

"Nhờ chủ động điều tiết nước, quản lý dịch bệnh đồng loạt và quy hoạch gieo cấy thuần một giống trên từng cánh đồng, chất lượng và năng suất lúa gạo được nâng cao rõ rệt, mang lại giá trị kinh tế cao hơn từ 1,3 đến 1,5 lần so với phương thức sản xuất nhỏ lẻ. Đây cũng là tiền đề để thu hút các doanh nghiệp lớn bắt tay liên kết bao tiêu sản phẩm, hình thành các chuỗi giá trị nông sản bền vững cho tỉnh", ông Đào Xuân Hiệu cho biết thêm.

Tuy nhiên, để mở rộng không gian sản xuất quy mô lớn nhằm thu hút các tập đoàn đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao, quá trình tích tụ, dồn thửa ruộng đất đòi hỏi những bước đi cẩn trọng. Quan tâm đến định hướng phát triển này của tỉnh, Công ty Cổ phần Nông nghiệp Trường Hải (Thaco Agri) đang phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương tiến hành khảo sát thực địa Đề án "Sản xuất trồng trọt lúa tập trung, quy mô lớn ứng dụng công nghệ cao".

Quá trình khảo sát được triển khai tại một số khu vực trọng điểm, gồm các xã: Minh Thọ (237 ha), Đồng Bằng và Phụ Dực (197 ha), Nguyễn Du (168 ha), Tây Thụy Anh và Nam Thụy Anh (186 ha), Nam Tiền Hải (179 ha) và Ngọc Lâm (110 ha).

Theo đánh giá từ Công ty Thaco Agri, hoạt động khảo sát bước đầu nhằm đánh giá hiện trạng và lắng nghe ý kiến người dân làm cơ sở xem xét, hoàn thiện đề án. Qua thực tế, đề án hiện đối mặt với một số vướng mắc như quỹ đất liền vùng quy mô lớn còn hạn chế; địa hình bị chia cắt bởi hạ tầng giao thông, nghĩa trang; cùng tâm lý e ngại của một bộ phận người dân đối với mô hình thuê đất tập trung.

Cho biết thêm vấn đề trên, ông Nguyễn Văn Tráng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Hưng Yên khẳng định, tỉnh luôn tạo điều kiện thuận lợi cho các tập đoàn lớn nghiên cứu, tìm hiểu đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao. Song mọi bước đi đều phải tuân thủ quy hoạch, bảo đảm hài hòa lợi ích, nhận được sự đồng thuận của người dân và tuân thủ đúng quy định của pháp luật.

Thời gian tới, ngành nông nghiệp tỉnh tiếp tục phối hợp với các địa phương rà soát, đánh giá kỹ hiệu quả thực tế và tháo gỡ khó khăn về cơ chế, tạo nền tảng vững chắc để thực hiện thành công định hướng thu hút đầu tư, hướng tới phát triển sản xuất nông nghiệp bền vững.