Xây vùng nguyên liệu chuẩn cho dược liệu Việt

Giống đúng, đất và nước đạt yêu cầu

PGS.TS Phạm Thanh Huyền, Giám đốc Trung tâm Tài nguyên Dược liệu, Viện Dược liệu (Bộ Y tế), cho biết một trong những yêu cầu cốt lõi đối với vùng nguyên liệu dược liệu là phải có giống đúng loài và bảo đảm chất lượng.

Đây là yêu cầu quan trọng bởi việc xác định đúng đối tượng cây thuốc là bước đầu tiên để kiểm soát chất lượng nguyên liệu. Cùng một tên gọi thông thường có thể tồn tại những loài hoặc nguồn nguyên liệu khác nhau, trong khi đặc điểm và chất lượng dược liệu không hoàn toàn giống nhau.

Bên cạnh giống, điều kiện đất đai và nguồn nước cũng cần được kiểm soát. Theo chuyên gia, đất và nước tại vùng trồng không được ô nhiễm và phải đáp ứng các yêu cầu theo quy định.

Việc kiểm soát các yếu tố này giúp hạn chế những tác động bất lợi từ môi trường đối với cây trồng và nguyên liệu thu được sau quá trình nuôi trồng.

Những yêu cầu về giống, đất và nước vì vậy không phải những điều kiện tách rời mà nằm trong cùng một hệ thống kiểm soát chất lượng của vùng nguyên liệu. Nếu một trong các yếu tố đầu vào không được kiểm soát, chất lượng nguyên liệu thu hoạch cũng có thể bị ảnh hưởng.

Canh tác, thu hái và sơ chế theo quy trình

Bên cạnh điều kiện tự nhiên và giống, kỹ thuật sản xuất là một thành phần quan trọng của vùng nguyên liệu. 

"Các quy trình kỹ thuật về nhân giống, nuôi trồng và sơ chế cần được thực hiện theo GACP-WHO hoặc các tiêu chuẩn hữu cơ phù hợp", PGS.TS Phạm Thanh Huyền cho biết. GACP-WHO không chỉ đặt ra yêu cầu đối với việc trồng cây thuốc mà còn bao gồm những nguyên tắc liên quan đến thu hái và xử lý dược liệu sau thu hoạch. 

Việc thực hiện đúng quy trình giúp các công đoạn trong quá trình tạo ra nguyên liệu được kiểm soát thống nhất hơn.

Chất lượng của một vùng nguyên liệu cần được kiểm soát.

Đối với từng loại cây thuốc, kỹ thuật nhân giống, thời điểm và phương pháp thu hái hay cách thức sơ chế có thể có những yêu cầu riêng. Vì vậy, xây dựng vùng nguyên liệu không đơn thuần là đưa một loại cây vào trồng trên diện tích lớn mà cần đi kèm quy trình kỹ thuật phù hợp với từng dược liệu.

PGS.TS Phạm Thanh Huyền cũng nhấn mạnh yêu cầu đối với dược liệu sau thu hoạch: nguyên liệu phải đáp ứng các tiêu chuẩn theo Dược điển Việt Nam hiện hành.

Như vậy, chất lượng của một vùng nguyên liệu cần được kiểm soát từ đầu vào đến đầu ra, thay vì chỉ đánh giá chất lượng sau khi dược liệu đã được thu hoạch.

Kiểm soát chất lượng xuyên suốt vùng nguyên liệu

Từ các yêu cầu trên, một vùng nguyên liệu dược liệu đạt yêu cầu cần được xây dựng theo một quy trình thống nhất: giống phải đúng loài và bảo đảm chất lượng; đất, nước đáp ứng yêu cầu; kỹ thuật nhân giống, nuôi trồng, thu hái và sơ chế được thực hiện theo quy trình phù hợp; cuối cùng, dược liệu thu được phải đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng hiện hành.

Đây cũng là tinh thần của Thông tư số 19/2019/TT-BYT của Bộ Y tế về Thực hành tốt nuôi trồng và thu hái dược liệu, trong đó quy định các nguyên tắc, tiêu chuẩn liên quan đến quá trình tạo ra và xử lý dược liệu.

Với cách tiếp cận này, “vùng nguyên liệu chuẩn” không chỉ được hiểu là một khu vực có quy mô trồng lớn, mà là một hệ thống trong đó các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng được kiểm soát theo quy trình.

PGS.TS Phạm Thanh Huyền cho hay, việc phát triển vùng dược liệu cần tuân thủ GACP-WHO, bảo đảm giống đúng loài và chất lượng, điều kiện đất và nước không bị ô nhiễm, đồng thời thực hiện đúng các quy trình kỹ thuật từ nhân giống, nuôi trồng đến sơ chế. Dược liệu sau thu hoạch cũng phải đáp ứng các tiêu chuẩn theo Dược điển Việt Nam hiện hành.

Đây là những yêu cầu nền tảng để vùng trồng không chỉ tạo ra sản lượng mà còn cung cấp được nguồn dược liệu đáp ứng yêu cầu về chất lượng.