Xe điện Trung Quốc tăng tốc xuất khẩu, tham vọng dẫn dắt thị trường toàn cầu

Ôtô điện được sản xuất tại nhà máy ở Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc (Trung Quốc). (Ảnh: THX/TTXVN)

Theo mạng tin “cbc.ca” ngày 15/6, thị trường Canada đang trở nên ngày càng quan trọng đối với các nhà sản xuất ôtô Trung Quốc trong bối cảnh ngành công nghiệp ôtô toàn cầu đang trải qua một sự chuyển biến mạnh mẽ.

Hàng chục công ty đang phải vật lộn với những vấn đề trong nước khiến họ phải chuyển hướng bán xe sang các quốc gia khác.

Trong khi đó, các thị trường nước ngoài đang cố gắng cân bằng giữa việc chấp nhận kỷ nguyên mới của sự thống trị xe điện Trung Quốc với việc bảo vệ những ngành công nghiệp ôtô hiện có thông qua thuế quan và hạn ngạch nhập khẩu.

Thị trường nội địa của Trung Quốc dường như đang trưởng thành. Mặc dù xe năng lượng mới (NEV), thuật ngữ chung cho tất cả các loại xe điện, chiếm hơn một nửa tổng doanh số bán xe mới tại Trung Quốc, ngành công nghiệp này đang phải đối mặt với sự chuyển đổi khi nhu cầu của người tiêu dùng chậm lại và trợ cấp của chính phủ giảm, cùng với các ưu đãi khi đổi xe cũ.

Ông Bill Russo, cựu Giám đốc Điều hành của Chrysler và là người sáng lập kiêm Giám đốc điều hành (CEO) của công ty tư vấn Automobility Ltd. có trụ sở tại Thượng Hải, cho biết, thị trường đã “trở nên phụ thuộc vào sự tăng trưởng doanh số bán hàng nội địa đáng kể” trong suốt 17 năm. Vì vậy, không còn lựa chọn nào khác ngoài việc tìm kiếm các thị trường khác để mở rộng.

Bên trong nhà máy sản xuất xe điện ở tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. (Ảnh: THX/TTXVN)

Ông nói: “Lựa chọn duy nhất khác mà bạn có là giảm lượng cung và các công ty không dễ dàng làm điều đó, đặc biệt là các công ty Trung Quốc.”

Dữ liệu do Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) tổng hợp đã phản ánh xuất khẩu tăng trong khi doanh số bán hàng nội địa giảm. Doanh số bán xe điện (NEV) nội địa tại Trung Quốc đã giảm khoảng 25% trong quý đầu tiên năm 2026 so với cùng kỳ năm trước. Đồng thời, xuất khẩu tăng hơn gấp đôi.

Xe điện sản xuất tại Trung Quốc đang được xuất khẩu ra khắp thế giới, đặc biệt là đến các khu vực chưa áp dụng kiểm soát nhập khẩu. Theo dữ liệu, phần lớn xe điện Trung Quốc được xuất khẩu sang Nga, Brazil và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) trong quý đầu tiên năm 2026.

Mặc dù châu Âu vẫn đang vật lộn với các quy định riêng về việc cho phép nhập khẩu các loại xe này, nhưng năm 2025, vẫn có tới 940.000 xe điện sản xuất tại Trung Quốc đã được bán tại thị trường khu vực, tăng khoảng 50% so với năm trước.

Trong cùng thời gian đó, tốc độ tăng trưởng của xe điện Trung Quốc ở các nước đang phát triển là rất ấn tượng, với 130% ở Đông Nam Á, 60% ở Trung Đông và 55% ở Mỹ Latinh.

Lei Xing, chuyên gia tư vấn ôtô độc lập có trụ sở tại Easthampton, Massachusetts, người đã dành 20 năm theo dõi ngành công nghiệp ôtô Trung Quốc tại Bắc Kinh, cho biết, việc chuyển trọng tâm từ bán hàng nội địa sang xuất khẩu không chỉ riêng ở ngành công nghiệp Trung Quốc, mà đã diễn ra ở nhiều quốc gia khác. Và “đó là một hiện tượng tự nhiên.”

Chuyên gia này chỉ ra ví dụ về các công ty Nhật Bản và Đức, nơi xuất khẩu hiện chiếm phần lớn doanh thu toàn cầu của họ.

Ngành công nghiệp ôtô toàn cầu đang trải qua một sự chuyển đổi có thể nói là lớn nhất trong lịch sử. Thực tế địa chính trị như chiến sự ở Iran và Trung Đông đang đẩy giá dầu lên cao, trong khi cuộc chiến thuế quan toàn cầu của Tổng thống Mỹ Donald Trump đang khiến nhiều quốc gia tìm cách đa dạng hóa đối tác thương mại.

Trong khi đó, Trung Quốc - nền kinh tế lớn thứ hai thế giới, đã nỗ lực trong gần 2 thập kỷ để thống trị công nghệ và năng lượng xanh, bao gồm cả lĩnh vực xe điện.

Giờ đây, khi Trung Quốc đã trở thành quốc gia dẫn đầu thế giới, các nước khác hầu như không còn lựa chọn nào ngoài việc xem xét cho phép xe điện Trung Quốc nhập khẩu và cùng với đó là tiềm năng của hoạt động nghiên cứu và phát triển của Trung Quốc.

Tu Le, Giám đốc Điều hành của công ty tư vấn Sino Auto Insights, người đã có nhiều năm làm việc với Ford tại Bắc Kinh, cho biết: “Những chiếc xe này sẽ không được ưa chuộng nếu chúng không thực sự là những sản phẩm thực sự tốt.”

Canada cũng không ngoại lệ. Dưới thời Thủ tướng Mark Carney, mức thuế 100% đối với xe điện Trung Quốc đã bị bãi bỏ sau chuyến thăm Trung Quốc của ông vào tháng 1/2026 và được thay thế bằng một thỏa thuận hạn ngạch thuế quan, trong đó Bắc Kinh giảm một số loại thuế đối với hạt cải dầu của Canada.

Hiện tại, Ottawa cho phép tối đa 49.000 xe điện Trung Quốc nhập khẩu vào Canada mỗi năm với mức thuế 6,1% và hạn ngạch tối đa 24.500 xe trong 6 tháng.

Theo dữ liệu nhập khẩu, 2.910 chiếc đầu tiên đã đến Canada vào tháng 5. Mặc dù phần lớn trong số đó được cho là xe Tesla sản xuất tại nhà máy Thượng Hải, nhưng xe điện do các công ty Trung Quốc như Geely sản xuất cũng sẽ sớm được đưa vào thị trường Canada.

Mặc dù số lượng nhập khẩu còn ít, nhưng việc xe điện Trung Quốc có mặt tại Canada và Mexico là một tín hiệu quan trọng đối với Bắc Mỹ.

Thỏa thuận thương mại Canada-Mỹ-Mexico sẽ được xem xét lại vào ngày 1/7 và Canada muốn thỏa thuận này được gia hạn. Tương lai của ngành công nghiệp ôtô dự kiến sẽ là yếu tố chính trong các cuộc đàm phán về gia hạn thỏa thuận trên.

Ôtô điện được sản xuất tại nhà máy ở tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. (Ảnh: THX/TTXVN)

Theo Le của Sino Auto Insights, khi Tổng thống Trump tìm cách đưa ngành sản xuất về Mỹ bằng cuộc chiến thuế quan, các nhà sản xuất ôtô Trung Quốc sẽ càng nhắm đến thị trường Mỹ nhiều hơn, Bắc Kinh muốn xe của mình tràn ngập trên đường phố Mỹ. Ông nói: “Đối với Trung Quốc, thị trường Mỹ là viên ngọc quý của Bắc Mỹ.”

Nhìn chung, sự chuyển dịch sang xe điện Trung Quốc có khả năng tác động thực sự đến sự lựa chọn của người tiêu dùng.

Tại các nước đang phát triển, giá cả thấp hơn, chẳng hạn như khoảng 10.000 USD cho chiếc xe BYD Seagull, có nghĩa là nhiều người có thể mua được xe điện hơn.

Để so sánh, các mẫu xe điện không phải của Trung Quốc có giá cả phải chăng hơn ở thị trường Canada, bắt đầu từ khoảng 40.000 đô la Canada (CAD), tương đương khoảng 28.600 USD.

Bà Ilaria Mazzocco, Phó Giám đốc kiêm Chủ tịch Ủy thác về Kinh doanh và Kinh tế Trung Quốc tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế ở Washington, D.C., cho biết: “Chúng ta đang bỏ lỡ xu hướng này vì đây là những thị trường tương đối nhỏ.”

Tuy nhiên, bà nói rằng phạm vi ảnh hưởng là “mang tính chuyển đổi” vì các công ty Trung Quốc đang “cung cấp các giải pháp đáp ứng nhu cầu của tầng lớp trung lưu trong khi các nhà sản xuất ôtô phương Tây được cho là không thể cung cấp những giải pháp đó./.