Xe tăng chủ lực T-84, nỗ lực của Ukraine nhằm kế thừa di sản T-80 Liên Xô

Khi Liên Xô tan rã năm 1991, Ukraine tiếp nhận một phần rất lớn di sản công nghiệp quốc phòng Xô Viết, trong đó có nhà máy Malyshev nổi tiếng tại Kharkiv, nơi từng chế tạo các dòng xe tăng T-64 và T-80UD.

Đây là lợi thế cực lớn bởi Kharkiv vốn là một trong những trung tâm phát triển thiết giáp quan trọng nhất của Liên Xô.

Tuy nhiên, Ukraine khi đó cũng đối mặt bài toán khó khăn là làm sao duy trì ngành công nghiệp xe tăng trong bối cảnh kinh tế suy thoái và nguồn ngân sách quốc phòng hạn chế.

Từ nền tảng xe tăng chủ lực T-80UD, Ukraine bắt đầu phát triển dòng T-84 với tham vọng tạo ra một mẫu xe tăng hiện đại mang bản sắc riêng thay vì tiếp tục phụ thuộc vào Nga.

T-84 về cơ bản kế thừa nhiều đặc điểm của T-80UD nhưng được cải tiến sâu về động cơ, hệ thống điện tử và khả năng bảo vệ.

Đây được xem là mẫu xe tăng chủ lực đầu tiên do Ukraine phát triển hoàn chỉnh sau khi tách khỏi Liên Xô.

Điểm nổi bật nhất của T-84 là động cơ diesel 6TD-2 công suất khoảng 1.200 mã lực. Khác với xe tăng chủ lực T-80 của Nga sử dụng turbine khí tiêu hao nhiên liệu lớn, T-84 dùng động cơ diesel đối xứng độc đáo do Ukraine phát triển.

Loại động cơ này nhỏ gọn hơn nhiều động cơ tăng thông thường nhưng vẫn tạo công suất cao, giúp T-84 có khả năng cơ động mạnh dù trọng lượng khoảng 48 tấn.

Nhờ động cơ mạnh, xe tăng chủ lực T-84 có tốc độ tối đa khoảng 70 km/h trên đường bằng và khả năng tăng tốc khá tốt.

Đây là một trong những ưu thế mà Ukraine đặc biệt nhấn mạnh khi quảng bá dòng xe tăng này ra thị trường quốc tế.

T-84 được trang bị pháo nòng trơn 125 mm KBA3 có khả năng bắn đạn xuyên giáp động năng, đạn nổ mạnh chống tăng và tên lửa chống tăng dẫn đường Kombat phóng qua nòng pháo.

Xe sử dụng hệ thống nạp đạn tự động kiểu Liên Xô, cho phép duy trì kíp lái 3 người thay vì 4 người như nhiều xe tăng phương Tây.

Một trong những nâng cấp đáng chú ý nhất của T-84 là giáp phản ứng nổ Nozh và sau này là Duplet. Ukraine tuyên bố các loại giáp này có khả năng chống tốt hơn trước tên lửa chống tăng hiện đại và đạn xuyên giáp động năng.

Ngoài giáp phản ứng nổ, T-84 còn được tích hợp hệ thống đối kháng điện tử Shtora nhằm gây nhiễu tên lửa chống tăng dẫn đường.

Một số biến thể còn trang bị hệ thống định vị vệ tinh và thiết bị ảnh nhiệt hiện đại hơn các xe tăng thời Liên Xô.

Phiên bản nổi tiếng nhất của dòng xe này là xe tăng chủ lực BM Oplot, biến thể hiện đại hóa sâu của T-84. Oplot sở hữu tháp pháo hàn mới, hệ thống điều khiển hỏa lực tiên tiến hơn và giáp bảo vệ cải tiến mạnh.

Ukraine từng kỳ vọng Oplot sẽ giúp nước này cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu xe tăng toàn cầu. Thái Lan là khách hàng nước ngoài đáng chú ý nhất khi đặt mua hàng chục xe tăng Oplot trong thập niên 2010.

Tuy nhiên, ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine gặp nhiều khó khăn do thiếu vốn đầu tư, chuỗi cung ứng phức tạp và xung đột kéo dài với Nga. Điều này khiến việc sản xuất T-84 và Oplot diễn ra với tốc độ chậm hơn kỳ vọng.

Ngoài ra, dù hiện đại hơn nhiều xe tăng Liên Xô cũ, T-84 vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ triết lý thiết kế Xô Viết với khoang chiến đấu chật hẹp và hệ thống nạp đạn tự động đặt đạn trong thân xe.

Dù chưa thể trở thành đối thủ thực sự của các xe tăng phương Tây hiện đại nhất, T-84 vẫn mang ý nghĩa đặc biệt với Ukraine.

Đây không chỉ là phương tiện chiến đấu mà còn là biểu tượng cho nỗ lực duy trì nền công nghiệp thiết giáp độc lập.

Quan trọng hơn, T-84 cho thấy Ukraine đã cố gắng đi tiếp con đường mà trường phái thiết kế tăng Kharkiv từng mở ra với T-64 và T-80, thay vì để di sản thiết giáp Liên Xô biến mất hoàn toàn.