Xe tăng T-54M3: Hướng hiện đại hóa thử nghiệm của Việt Nam

Từ cuối thế kỷ 20, bài toán hiện đại hóa những xe tăng T-54 đã qua nhiều năm khai thác bắt đầu được đặt ra.

Thay vì chỉ thay thế bằng xe tăng mới, Việt Nam tìm cách nâng cao khả năng chiến đấu của nền tảng sẵn có. Trong quá trình đó, hợp tác với Israel đã đưa tới một mẫu nâng cấp được biết đến với tên gọi T-54M3.

Điểm khác biệt dễ nhận thấy nhất của xe tăng T-54M3 nằm ở hỏa lực. Theo các nguồn tư liệu công khai, mẫu xe này được nghiên cứu theo hướng thay pháo D-10T2S 100 mm trên xe tăng T-54B bằng pháo M-68 105 mm.

Đây là loại pháo có nguồn gốc phương Tây, qua đó mở ra khả năng sử dụng các loại đạn tiêu chuẩn 105 mm.

Bên cạnh pháo chính, xe tăng T-54M3 còn được bổ sung nhiều thiết bị nhằm cải thiện khả năng tác xạ. Các nguồn tư liệu cho biết xe được trang bị kính ngắm hiện đại có khả năng đo xa bằng laser, kênh quan sát hồng ngoại và cảm biến khí tượng.

Những thay đổi này cho thấy hướng hiện đại hóa không chỉ tập trung vào khẩu pháo mà còn tìm cách cải thiện toàn bộ quá trình phát hiện, xác định và tấn công mục tiêu.

Khả năng bảo vệ cũng được chú trọng. Xe tăng T-54M3 được bổ sung giáp phản ứng nổ trên thân và tháp pháo, cùng một số cấu phần giáp bổ sung khác.

So với T-54B nguyên bản, diện mạo của chiếc xe vì thế thay đổi đáng kể, phản ánh nỗ lực tăng khả năng sống sót của một nền tảng vốn được thiết kế từ những năm 1950.Tuy nhiên, chính những thay đổi lớn lại đặt ra bài toán về tính hiệu quả và khả năng bảo đảm kỹ thuật. Việc chuyển từ pháo 100 mm sang pháo 105 mm đồng nghĩa với việc thay đổi một phần hệ thống đạn dược và hậu cần vốn đã được xây dựng quanh dòng pháo 100 mm.

Một số nguồn tư liệu trong nước cho rằng đây là một trong những yếu tố khiến phương án xe tăng T-54M3 không trở thành hướng nâng cấp được triển khai rộng rãi.

Sau phiên bản T-54M3, hướng cải tiến của Việt Nam chuyển sang một cấu hình thực dụng hơn. Thay vì thay pháo 100 mm, phương án sau vẫn giữ pháo chính D-10T2S nhưng bổ sung ốp cách nhiệt nòng, đồng thời duy trì nhiều thiết bị điện tử đã được nghiên cứu cho cấu hình nâng cấp.

Cách tiếp cận này phù hợp hơn với yêu cầu tận dụng cơ sở vật chất, đạn dược và kinh nghiệm khai thác sẵn có.

Đây cũng là điểm quan trọng để phân biệt xe tăng T-54M3 với các chương trình cải tiến T-54B và T-54M được công bố sau này.

Việt Nam đã triển khai các chương trình cải tiến T-54B, nâng cấp khí tài quan sát và ngắm bắn đêm cho T-54B, T-54M và T-55; đến năm 2024, Đề án cải tiến xe tăng T-54B giai đoạn 2 tiếp tục được triển khai.

Vì vậy, T-54M3 có ý nghĩa chủ yếu ở góc độ một bước thử nghiệm trong quá trình tìm kiếm cấu hình phù hợp cho dòng xe tăng T-54 vốn còn số lượng nhiều trong biên chế.

Mẫu xe tăng này cho thấy Việt Nam từng xem xét cả giải pháp thay đổi mạnh về hỏa lực và thiết bị, trước khi đi theo hướng cân bằng hơn giữa hiện đại hóa, khả năng bảo đảm kỹ thuật và tận dụng nền tảng có sẵn.