'Xòe Thái - Trọn một vòng yêu': Khi di sản thăng hoa trên sân khấu đương đại

Mãn nhãn, thăng hoa với không gian nghệ thuật giàu cảm xúc

Tối 16-10, tại sân vận động Nghĩa Lộ, phường Nghĩa Lộ, tỉnh Lào Cai, chương trình nghệ thuật “Xòe Thái - Trọn một vòng yêu” đã diễn ra, chính thức khai mạc Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026. Chương trình do Tỉnh ủy, HĐND, UBND, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Lào Cai chỉ đạo, Newday Media thực hiện, với kịch bản và tổng đạo diễn Lê Hải Yến.

Chương trình nghệ thuật “Xòe Thái - Trọn một vòng yêu” khai mạc Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026. Ảnh: Ban tổ chức

Gây ấn tượng bởi quy mô dàn dựng công phu, chương trình đưa khán giả bước vào một không gian nghệ thuật giàu cảm xúc. Từ những đại cảnh núi rừng Mường Lò được tái hiện bằng công nghệ 3D mapping, sắc màu thổ cẩm rực rỡ, những làn điệu Khắp Thái da diết đến vòng xòe cộng đồng quy tụ hàng nghìn người, tất cả hòa quyện thành một bức tranh văn hóa sống động, nơi vẻ đẹp của cảnh sắc, phong tục và tâm hồn người Thái được thể hiện bằng ngôn ngữ nghệ thuật đương đại.

Không chọn cách giới thiệu văn hóa Thái bằng những lát cắt rời rạc, trong “Xòe Thái - Trọn một vòng yêu”, Tổng đạo diễn Lê Hải Yến đã lấy cảm hứng từ câu chuyện tình yêu trong “Xống chụ xon xao” - kiệt tác truyện thơ dân gian của người Thái - làm mạch dẫn, đưa khán giả bước vào đời sống của đồng bào Thái vùng Mường Lò qua ba chương: “Mầm thương”, “Sợi nhớ” và “Vòng yêu”.

Chương trình được dàn dựng bởi Tổng đạo diễn Lê Hải Yến lấy cảm hứng từ câu chuyện tình yêu của đôi trai gái trong “Xống chụ xon xao”. Ảnh: Ban tổ chức.

Ở chương đầu tiên, “Mầm thương”, không gian Mường Lò từ thuở khai hoang, dựng bản được tái hiện bằng sự kết hợp giữa diễn xuất và công nghệ 3D mapping. Trong khung cảnh bản Mường thơ mộng, tình yêu đôi trẻ dần nảy nở bên dòng Nậm Thia, qua những đêm giao duyên trên sàn hoa Hạn Khuống, những làn điệu Khắp Thái tình tứ. Tín vật “xai peng” - sợi dây tình tượng trưng cho sự gắn kết bền chặt - được trao đi như lời hẹn ước, trở thành hình ảnh xuyên suốt câu chuyện.

Nếu “Mầm thương” là những rung động đầu đời thì “Sợi nhớ” đưa tình yêu bước vào thử thách của xa cách, đợi chờ. Một người đi xa thực hiện lời hứa, một người ở lại bên khung cửi, gửi nỗi nhớ thương vào từng sợi chỉ thổ cẩm. Những câu thơ nổi tiếng trong truyện thơ dân gian “Xống chụ xon xao” cùng hình ảnh phiên chợ vùng cao, phong tục cưới hỏi, nghi thức Tằng cẩu và làn điệu Khắp Thái được đan cài khéo léo, khiến di sản hiện lên tự nhiên trong câu chuyện tình yêu thủy chung, son sắt.

Mỗi chi tiết không chỉ góp phần tạo nên sức hấp dẫn của vở diễn mà còn tự nhiên khơi mở những lớp trầm tích văn hóa người Thái. Ảnh: Ban tổ chức.

Cảm xúc bùng nổ ở chương cuối “Vòng yêu”, khi hạnh phúc đôi lứa trở thành niềm vui chung của cả bản Mường. Đại cảnh xòe với sự tham gia của 2.026 người dân tộc Thái được kiến tạo như một “siêu đám cưới”, nơi những vòng tay nối dài, những đội hình múa tái hiện hoa văn truyền thống hòa quyện trong không gian nghệ thuật rực rỡ. Từ vòng tay của hai người yêu nhau, vòng xòe mở rộng thành vòng tay cộng đồng, biểu tượng của tình yêu, sự đoàn kết và sức sống bền bỉ của văn hóa Thái.

Đại cảnh xòe với sự tham gia của 2.026 người dân tộc Thái được kiến tạo như một “siêu đám cưới”, nơi những vòng tay nối dài. Clip: Ban tổ chức

Cái tài của tổng đạo diễn nằm ở cách đan cài các yếu tố văn hóa vào mạch kể chuyện, để mỗi chi tiết không chỉ góp phần tạo nên sức hấp dẫn của vở diễn mà còn tự nhiên khơi mở những lớp trầm tích văn hóa người Thái. Di sản không hiện lên như những hình ảnh trưng bày tách biệt mà sống động trong sinh hoạt, tình yêu và số phận con người.

Chuyên gia văn hóa, thầy giáo Lê Thanh Tùng, một trong những cố vấn văn hóa của chương trình, chia sẻ: “Tổng đạo diễn Lê Hải Yến đã đưa một câu chuyện tình yêu bước từ văn học dân gian dân tộc Thái ra sân khấu với những cung bậc đầy lãng mạn. Các yếu tố văn hoá dân tộc Thái đưa lên sân khấu rất khéo léo, nhịp nhàng, qua các tiết mục rất đẹp. Đặc biệt là một cái kết bùng nổ khi vòng tròn của tình yêu được cả bản Mường cùng vui chung trong một đám cưới hoành tráng. Bố cục câu chuyện khép kín nhưng đầy đủ”.

Công nghệ hiện đại, mở hướng phát triển công nghiệp văn hóa

Chương trình được dàn dựng theo hình thức sân khấu thực cảnh đương đại kết hợp công nghệ 3D mapping tương tác. Ảnh: Ban tổ chức.

Một trong những điểm nổi bật của “Xòe Thái - Trọn một vòng yêu” là cách tiếp cận chất liệu truyền thống bằng ngôn ngữ sân khấu hiện đại. Thay vì để âm nhạc giữ vai trò chủ đạo như nhiều chương trình nghệ thuật khác, lần này, yếu tố nhạc vũ kịch được đẩy mạnh với hệ thống nhân vật xuyên suốt, diễn biến câu chuyện rõ ràng và những cao trào kịch tính được xây dựng có chủ đích.

Nếu câu chuyện là linh hồn thì không gian sân khấu chính là yếu tố góp phần đẩy mạnh cảm xúc người xem. Chương trình được dàn dựng theo hình thức sân khấu thực cảnh đương đại kết hợp công nghệ 3D mapping tương tác, biến không gian sân vận động thành một bản Mường rộng lớn, nơi thiên nhiên, con người và đời sống văn hóa cùng hiện diện trong một chỉnh thể.

Theo ê-kíp thực hiện, hệ thống 24 máy chiếu 3D mapping công suất lớn bao phủ bề mặt hơn 3.000m² sân vận động, tạo nên những đại cảnh quy mô lớn với hiệu ứng thị giác ấn tượng. Núi non trùng điệp, bản làng, dòng suối được tái hiện sống động, kết hợp với hệ thống đạo cụ chân thực, tạo cảm giác như một bản Mường đang hiện hữu trước mắt người xem.

Cách kể chuyện về di sản của Tổng đạo diễn Lê Hải Yến khơi dậy niềm xúc động và tự hào của người xem. Ảnh: Ban tổ chức.

Đáng chú ý, công nghệ không đứng riêng như một màn phô diễn kỹ thuật mà tham gia trực tiếp vào việc kể chuyện. Hình tượng mặt trăng, mặt trời chuyển động gợi sự luân chuyển của thời gian, những mùa đợi mong; các lớp không gian chuyển đổi linh hoạt từ cảnh lao động, giao duyên đến phiên chợ vùng cao, đám cưới và vòng xòe cộng đồng. Nhờ đó, công nghệ góp phần mở rộng không gian biểu đạt, tạo nhịp điệu và chiều sâu cảm xúc cho tác phẩm.

Xúc động khi chứng kiến sự đón nhận của khán giả, Tổng đạo diễn Lê Hải Yến cho biết chính tình yêu dành cho văn hóa Thái đã trở thành động lực để chị dành trọn tâm sức cho dự án. “Tôi tin rằng, khi kể về văn hoá, di sản bằng chính tình yêu và niềm đam mê xuất phát từ chính trái tim mình, câu chuyện mới có thể chạm đến trái tim khán giả, từ đó khơi dậy và bồi đắp tình yêu đối với văn hoá, di sản một cách tự nhiên, gần gũi và thấm sâu”, Tổng đạo diễn Lê Hải Yến chia sẻ.

Chương trình tạo điểm nhấn cho lễ hội, hướng tới trở thành sản phẩm công nghiệp văn hóa có sức sống lâu dài,gia tăng sức hút của điểm đến. Ảnh: Ban tổ chức.

Nhìn từ góc độ phát triển công nghiệp văn hóa, việc kết hợp tài nguyên di sản, sự sáng tạo của đội ngũ nghệ thuật, công nghệ trình diễn hiện đại và vai trò chủ thể của cộng đồng đã góp phần hình thành một sản phẩm văn hóa có bản sắc, tính thẩm mỹ và sức hấp dẫn riêng. Thay vì chỉ giới thiệu di sản như một giá trị cần bảo tồn, chương trình đã đưa di sản vào quá trình sáng tạo, biến những chất liệu quen thuộc của đời sống bản địa thành trải nghiệm nghệ thuật mới mẻ dành cho công chúng và du khách.

Trong bối cảnh các địa phương đang tìm kiếm những sản phẩm văn hóa, du lịch đặc trưng, cách làm này gợi mở hướng khai thác tiềm năng của nghệ thuật biểu diễn và di sản để tạo điểm nhấn cho lễ hội, gia tăng sức hút của điểm đến. Tuy nhiên, để những chương trình quy mô lớn thực sự trở thành sản phẩm công nghiệp văn hóa có sức sống lâu dài, bài toán không chỉ nằm ở chất lượng một đêm diễn mà còn ở khả năng duy trì, phát triển sản phẩm, kết nối hoạt động biểu diễn với du lịch và nhu cầu thưởng thức của công chúng.