Nghị quyết 57 - NQ/TW: 70 năm Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam - Ươm mầm tài năng âm nhạc trong dòng chảy đổi mới sáng tạo (Bài 1)

Bảy thập kỷ vun đắp tài năng, kiến tạo nền tảng âm nhạc Việt Nam

Có những thanh âm bắt đầu từ một phòng học nhỏ, nơi tiếng đàn vang lên giữa những giờ luyện tập miệt mài. Có những ước mơ được nuôi dưỡng qua từng bài học, từng lời chỉ dẫn của người thầy, để rồi một ngày tỏa sáng trên những sân khấu lớn. Và có những thế hệ nghệ sĩ, dù đã đi xa, vẫn luôn hướng về mái trường nơi mình từng chập chững những bước đầu tiên trên con đường nghệ thuật.

Với Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, hành trình 70 năm hình thành và phát triển không chỉ được ghi dấu bằng những thành tựu đào tạo, mà còn bằng chính những con người đã trưởng thành từ nơi đây, tiếp tục cống hiến cho nền âm nhạc nước nhà.

Ươm mầm tài năng âm nhạc trong dòng chảy đổi mới sáng tạo

Ra đời năm 1956, trong bối cảnh đất nước còn nhiều khó khăn, cơ sở tiền thân của Học viện đã đặt những viên gạch đầu tiên cho sự nghiệp đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp Việt Nam. Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, từ Nhạc viện Hà Nội đến Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam hôm nay, ngôi trường đã từng bước xây dựng môi trường đào tạo bài bản, kết hợp giữa tinh hoa âm nhạc thế giới và những giá trị đặc sắc của âm nhạc dân tộc.

Từ những lớp học đầu tiên đến hệ thống đào tạo đa dạng với các chuyên ngành biểu diễn, sáng tác, lý luận - chỉ huy và âm nhạc truyền thống, Học viện đã góp phần đào tạo nhiều thế hệ nghệ sĩ, nhạc sĩ, nhà nghiên cứu và giảng viên. Không ít người trong số đó đã khẳng định tên tuổi, đóng góp cho đời sống âm nhạc Việt Nam và đưa hình ảnh nghệ sĩ Việt đến gần hơn với công chúng quốc tế.

Nhìn lại chặng đường ấy, NSND Bùi Công Duy, Phó Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, cho rằng giá trị lớn nhất được tạo dựng qua bảy thập kỷ chính là sự kế thừa giữa các thế hệ.

Theo ông, chính nền tảng được xây dựng bằng tâm huyết, tri thức và kinh nghiệm của nhiều thế hệ đã tạo điều kiện để những người tiếp nối có thể yên tâm phát triển, tiếp cận những chuẩn mực mới và không ngừng vươn xa. Đó cũng là giá trị làm nên bản sắc riêng của một cơ sở đào tạo nghệ thuật có bề dày truyền thống.

Trong lĩnh vực âm nhạc, tài năng là điều kiện quan trọng, nhưng để tài năng ấy được phát hiện, bồi dưỡng và phát triển thành một nghệ sĩ chuyên nghiệp lại cần cả một quá trình lâu dài. Đằng sau những thành công trên sân khấu là những năm tháng khổ luyện, sự tận tâm của người thầy và một môi trường học tập đủ sức khơi dậy đam mê, khát vọng sáng tạo.

Chính nền tảng được xây dựng bằng tâm huyết, tri thức và kinh nghiệm của nhiều thế hệ đã tạo điều kiện để những người tiếp nối có thể yên tâm phát triển, tiếp cận những chuẩn mực mới và không ngừng vươn xa. Ảnh: Hoà Nguyễn

Bởi vậy, thành tựu lớn nhất của Học viện không chỉ nằm ở những chương trình đào tạo hay các hoạt động biểu diễn, mà còn ở việc hình thành một môi trường nghệ thuật có tính kế thừa, nơi những giá trị được tích lũy qua nhiều thế hệ tiếp tục trở thành nền tảng cho những tài năng mới.

Trao truyền di sản, tiếp nối tình yêu nghệ thuật

Trong hành trình 70 năm ấy, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam không chỉ chú trọng đào tạo âm nhạc hàn lâm mà còn giữ vai trò quan trọng trong việc bảo tồn, trao truyền những giá trị âm nhạc truyền thống Việt Nam.

Từ tiếng đàn bầu, đàn tranh, sáo trúc đến những làn điệu dân ca, âm nhạc cổ truyền, mỗi bài học không đơn thuần là việc truyền dạy kỹ thuật biểu diễn, mà còn là hành trình gìn giữ những giá trị văn hóa được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Chương trình hòa nhạc "Âm thanh Đất Việt" là sự kiện nghệ thuật đặc biệt hướng tới kỷ niệm 70 năm thành lập Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam (1956-2026) và 17 năm thành lập Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam (2009-2026)

Với đặc thù của âm nhạc truyền thống, người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn truyền lại những kinh nghiệm, sắc thái biểu cảm và tinh thần của từng loại hình nghệ thuật. Có những kỹ thuật diễn tấu, những cách nhấn nhá, luyến láy hay xử lý giai điệu không thể được truyền tải đầy đủ qua bản nhạc, mà cần sự hướng dẫn trực tiếp, sự cảm nhận và trải nghiệm của người học.

NSND Cù Huy Hùng, Trưởng khoa Âm nhạc truyền thống, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, cho rằng điều quan trọng nhất trong đào tạo âm nhạc dân tộc không chỉ nằm ở kiến thức hay kỹ năng, mà còn ở việc truyền cho người học tình yêu và niềm say mê đối với di sản.

Từ quan niệm ấy, có thể thấy giá trị của đào tạo âm nhạc truyền thống không chỉ là gìn giữ những bài bản cổ, mà còn là nuôi dưỡng một thế hệ nghệ sĩ thực sự hiểu, yêu và có trách nhiệm với di sản. Khi tình yêu ấy được hình thành, người học sẽ chủ động tìm tòi, tiếp cận những giá trị truyền thống bằng nhiều phương thức khác nhau, từ học tập trực tiếp với giảng viên, nghệ nhân đến nghiên cứu tư liệu và trải nghiệm biểu diễn.

Bảy thập kỷ cũng là hành trình của những thế hệ học trò trở thành người thầy, tiếp tục đứng trên bục giảng, truyền lại kiến thức, kinh nghiệm và tình yêu nghệ thuật cho lớp người đi sau. Sự tiếp nối ấy tạo nên một mạch nguồn bền bỉ, nơi truyền thống không dừng lại ở những thành tựu đã có mà tiếp tục được làm giàu qua từng thế hệ.

Với đặc thù của âm nhạc truyền thống, người thầy không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn truyền lại những kinh nghiệm, sắc thái biểu cảm và tinh thần của từng loại hình nghệ thuật. Ảnh: Hoà Nguyễn

ThS Lê Thị Ngọc Hà, giảng viên Khoa Âm nhạc truyền thống, không giấu được niềm xúc động khi nhắc đến dấu mốc 70 năm của Học viện.

"Trong những ngày kỷ niệm 70 năm thành lập Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, tôi cũng như tất cả các giảng viên, sinh viên, cựu sinh viên của Học viện đều cảm thấy rất tự hào vì một chặng đường hoành tráng, nhiều cống hiến mà nhà trường đã trải qua. Và đó là một cảm xúc hạnh phúc cũng như là tự hào, mong muốn được khoe với bạn bè về chặng đường này, cả bạn bè trong nước cũng như quốc tế", ThS Lê Thị Ngọc Hà chia sẻ.

ThS Lê Thị Ngọc Hà cùng các giảng viên, sinh viên Khoa Âm nhạc Truyền thống. Ảnh: Hoà Nguyễn

Niềm tự hào ấy không chỉ đến từ bề dày lịch sử của một cơ sở đào tạo, mà còn từ những giá trị được vun đắp trong đời sống nghề nghiệp hằng ngày. Đó là khi người thầy chứng kiến học trò trưởng thành, khi một tác phẩm được hoàn thiện sau nhiều tháng khổ luyện, hay khi những thanh âm mang đậm bản sắc Việt Nam được cất lên trên sân khấu trong nước và quốc tế.

Chính sự gắn bó giữa các thế hệ thầy và trò đã tạo nên một môi trường nghệ thuật đặc biệt, nơi tri thức không ngừng được trao truyền, còn tình yêu âm nhạc trở thành sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại.

Từ mái trường xưa đến khát vọng vươn xa

Nếu những người thầy là những người lặng lẽ vun đắp nền móng, thì các thế hệ nghệ sĩ trưởng thành từ Học viện chính là minh chứng sinh động cho những thành quả đào tạo suốt bảy thập kỷ.

Với nhiều nghệ sĩ, Học viện không chỉ là nơi trang bị kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp, mà còn là nơi lưu giữ những ký ức không thể thay thế, nơi hình thành tư duy nghệ thuật, nuôi dưỡng cảm xúc và định hướng con đường sáng tạo.

Ca sĩ Bằng Kiều, cựu học sinh Nhạc viện Hà Nội, là một trong những nghệ sĩ luôn dành tình cảm đặc biệt cho ngôi trường cũ. Dù đã có nhiều năm hoạt động nghệ thuật, anh vẫn thường xuyên trở lại thăm trường, gặp gỡ bạn bè, đồng nghiệp và tìm lại không khí thân thuộc của những năm tháng học tập.

Với ca sĩ Bằng Kiều, đó không đơn thuần là một cuộc trở về, mà còn là dịp để kết nối với những giá trị đã góp phần nuôi dưỡng tâm hồn và định hình con đường nghệ thuật của mình. Ảnh: Hoà Nguyễn

Nhắc đến dấu mốc 70 năm, nam ca sĩ bày tỏ: "Đây là một dấu mốc rất là quan trọng. Rất mong các thầy cô và các bạn luôn luôn khỏe mạnh, luôn luôn thật nhiều năng lượng để tiếp tục cống hiến cho nền văn hóa nước nhà ngày một phát triển. Bằng Kiều cũng vậy, cũng luôn luôn mong rằng sẽ tiếp nối và truyền lại cho thế hệ sau những điều mà mình biết, mình được học hỏi, để cho nền văn hóa nói riêng và âm nhạc nói chung được phát triển mạnh mẽ nhiều hơn nữa. Rất là hạnh phúc và rất là tự hào".

Tình cảm của những cựu học sinh, sinh viên như Bằng Kiều phần nào cho thấy sức gắn kết của một môi trường đào tạo nghệ thuật. Ở đó, mối quan hệ giữa thầy và trò không khép lại sau những năm tháng học tập, mà tiếp tục được duy trì qua sự đồng hành, chia sẻ kinh nghiệm và truyền cảm hứng giữa các thế hệ nghệ sĩ.

Nếu những nghệ sĩ đã thành danh là minh chứng cho thành quả đào tạo của Học viện, thì những gương mặt trẻ hôm nay chính là sự tiếp nối của hành trình ấy.

Với Nguyễn Hải An, cựu sinh viên chuyên ngành Sáo trúc, được học tập và trưởng thành trong môi trường có nhiều thế hệ nghệ sĩ, giảng viên giàu kinh nghiệm là cơ hội quý giá để tích lũy kiến thức, kỹ năng và nuôi dưỡng tình yêu đối với âm nhạc truyền thống.

"Nhân kỷ niệm 70 năm thành lập trường, tôi mong muốn mình sẽ có nhiều cơ hội hơn, nhiều cảm hứng hơn từ bạn bè, thầy cô, cũng như từ những sự kiện có sự tham gia của nhiều sinh viên đang theo học hoặc các cựu sinh viên, các nghệ sĩ. Đấy cũng là cơ hội để tôi được gặp gỡ rất nhiều thế hệ đi trước. Khi được hoạt động trong môi trường chuyên nghiệp với nhiều thế hệ nghệ sĩ, tôi cảm thấy rất vui và mong muốn sẽ có thêm động lực để sáng tạo, phát triển bản thân hơn trên con đường âm nhạc truyền thống", Nguyễn Hải An chia sẻ.

Từ câu chuyện của một nghệ sĩ đã thành danh, những người thầy đang miệt mài trên bục giảng đến khát vọng của những người trẻ, có thể thấy sợi dây kết nối xuyên suốt hành trình 70 năm của Học viện chính là sự tiếp nối giữa các thế hệ. Mỗi người, ở một vị trí khác nhau, đều đang góp phần gìn giữ và phát huy những giá trị đã được tạo dựng.

Sợi dây kết nối xuyên suốt hành trình 70 năm của Học viện chính là sự tiếp nối giữa các thế hệ. Ảnh: Hoà Nguyễn

Tuy nhiên, bước vào giai đoạn phát triển mới, nhiệm vụ của một cơ sở đào tạo âm nhạc chuyên nghiệp không chỉ dừng lại ở việc phát hiện và bồi dưỡng tài năng. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, chuyển đổi số và sự phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa, yêu cầu đặt ra là đào tạo những nghệ sĩ vừa có nền tảng chuyên môn vững vàng, vừa có khả năng thích ứng với môi trường sáng tạo đang thay đổi nhanh chóng.

Tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa và Nghị quyết 57-NQ/TW về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đang đặt ra yêu cầu mới trong đào tạo nguồn nhân lực nghệ thuật: vừa phát huy giá trị truyền thống, vừa đổi mới phương thức đào tạo, ứng dụng công nghệ và tăng cường hội nhập.

Tại Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, tinh thần ấy đã bước đầu được cụ thể hóa trong thực tiễn. Khoa Âm nhạc truyền thống phối hợp với Viện Âm nhạc ghi âm, ghi hình các chương trình biểu diễn để lưu giữ tư liệu âm nhạc dân gian; giảng viên sử dụng tổng phổ, phân phổ điện tử và khai thác kho tư liệu số trong giảng dạy, thực hành. Những ứng dụng này vừa mở rộng khả năng tiếp cận tri thức cho người học, vừa góp phần bảo tồn, trao truyền di sản trong thời đại số.

Bảy mươi năm là một hành trình dài, nhưng cũng chỉ là một dấu mốc trên con đường phát triển của Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam. Từ những lớp học đầu tiên của năm 1956 đến những giảng đường hôm nay, các thế hệ thầy và trò đã cùng nhau viết nên một câu chuyện về tài năng, sự khổ luyện và khát vọng cống hiến.

Dàn nhạc Giao hưởng Hà Nội

Và có lẽ, di sản quý giá nhất mà Học viện tạo dựng sau bảy thập kỷ không chỉ nằm ở những thành tựu đã được ghi nhận, mà còn ở những con người được trưởng thành từ mái trường ấy, tiếp tục mang tri thức, tài năng và tình yêu âm nhạc lan tỏa trong đời sống.

Để từ những thanh âm đang vang lên trong lớp học hôm nay, những tài năng âm nhạc Việt Nam của ngày mai tiếp tục được chắp cánh, góp phần đưa bản sắc và trí tuệ Việt Nam vươn xa trên bản đồ âm nhạc thế giới.