Xu hướng chuyển dịch từ UAV cánh quạt sang tên lửa giá rẻ trong không chiến hiện đại

Sau hơn 4 năm xung đột tại Ukraine, các chuyên gia quân sự nhận định UAV cánh quạt đang dần mất đi vị thế độc tôn. Thay vào đó, sự xuất hiện của UAV phản lực và các dòng tên lửa đánh chặn chi phí thấp đang tạo ra một bước ngoặt mới trong nghệ thuật tác chiến không gian thấp.

Sự trỗi dậy của các hệ thống phản lực tốc độ cao

Một trong những thay đổi mang tính bước ngoặt là việc Nga cải tiến dòng UAV Shahed bằng động cơ turbojet thay cho động cơ cánh quạt truyền thống. Thay đổi này giúp thiết bị đạt tốc độ lên tới 740 km/h, vượt xa mức 145 km/h của phiên bản cũ, đồng thời cho phép hoạt động ở trần bay cao hơn.

Tốc độ và độ cao mới này đã trực tiếp làm vô hiệu hóa các phương án đánh chặn giá rẻ bằng drone cánh quạt của Ukraine. Các loại drone đánh chặn hiện nay thường chỉ đạt tốc độ tối đa khoảng 450 km/h, không còn đủ khả năng bám đuổi các mục tiêu phản lực. Điều này buộc lực lượng phòng thủ phải chuyển sang chiến thuật lao trực diện – một phương pháp có xác suất tiêu diệt mục tiêu thấp hơn nhiều so với việc bám đuôi ổn định.

Máy bay không người lái. Ảnh War on the Rocks

Bài toán kinh tế trong phòng không hiện đại

Giới phân tích quân sự cho rằng tốc độ và độ cao vẫn là những quy luật cốt lõi của không chiến chưa bao giờ thay đổi. Trong khi phương Tây vẫn tập trung đầu tư mạnh vào UAV cánh quạt, Nga và Iran đang chuyển hướng sang mô hình UAV phản lực kết hợp tên lửa đánh chặn giá rẻ.

Điển hình là mẫu tên lửa 358 của Iran với giá thành ước tính khoảng 90.000 USD. Mức giá này được xem là tối ưu để tiêu diệt các mục tiêu có giá trị cao hơn như UAV MQ-9 Reaper hoặc trực thăng AH-64 Apache. Việc sử dụng tên lửa phòng không trị giá hàng triệu USD để đánh chặn UAV giá vài chục nghìn USD đang tạo ra gánh nặng tài chính không bền vững cho các quốc gia phương Tây.

Vai trò mới của UAV: Từ vũ khí tấn công sang tà mẹ

Dù bị đe dọa bởi tên lửa, UAV cánh quạt được dự báo sẽ không biến mất mà chuyển sang vai trò nền tảng hỗ trợ. UAV có thể đóng vai trò là “tàu mẹ” mang theo các loại tên lửa đánh chặn nhỏ. Theo mô hình này, UAV phụ trách vận chuyển đường dài với chi phí thấp, còn tên lửa sẽ đảm nhiệm pha tấn công tốc độ cao ở giai đoạn cuối để tiêu diệt mục tiêu.

Cuộc đua công nghệ và năng lực sản xuất hàng loạt

Để giải quyết bài toán chi phí, các startup quốc phòng tại Mỹ và châu Âu đang nỗ lực phát triển lớp tên lửa đánh chặn tự động tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI). Mục tiêu là tạo ra những quả tên lửa có giá từ vài nghìn đến vài chục nghìn USD nhưng vẫn đảm bảo khả năng tiêu diệt mục tiêu tốc độ cao.

Một mẫu tên lửa giá rẻ được thử nghiệm, Ảnh WSJ

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất đối với phương Tây là quy mô sản xuất. Tên lửa đòi hỏi hệ thống động cơ phản lực, đầu dò cảm biến và chuỗi cung ứng kỹ thuật chuyên sâu hơn nhiều so với UAV dân dụng. Ngược lại, Trung Quốc đang nắm giữ lợi thế lớn nhờ việc kiểm soát chuỗi cung ứng linh kiện và động cơ giá rẻ toàn cầu.

Bắc Kinh hiện đã trình làng các hệ thống phòng không chống UAV như FK-3000 và Yitian, thu hút sự chú ý của giới quan sát nhờ khả năng mang số lượng lớn tên lửa đánh chặn chi phí thấp. Chiến trường hiện đại đang bước vào giai đoạn chuyển tiếp, nơi UAV cánh quạt dần nhường lại vai trò quyết định cho các hệ thống tự động hóa, tốc độ cao và tối ưu về chi phí sản xuất.