Xu hướng 'kinh tế bạc' trong bối cảnh dân số già

Sự gia tăng của nhóm dân số cao tuổi như một cơ hội để phát triển các ngành kinh tế mới. Ảnh: Trung Hiếu

Sự thay đổi cấu trúc dân số này đang tạo ra những biến chuyển đáng kể trong nhu cầu tiêu dùng và dịch vụ của xã hội.

THỊ TRƯỜNG DỊCH VỤ CHO NGƯỜI CAO TUỔI ĐANG HÌNH THÀNH

Khái niệm “kinh tế bạc” (silver economy) vì vậy ngày càng được nhắc tới trong các diễn đàn kinh tế quốc tế. Đây là thuật ngữ dùng để chỉ toàn bộ các hoạt động kinh tế phục vụ nhu cầu của người cao tuổi, từ dịch vụ chăm sóc sức khỏe, nhà ở, du lịch, tài chính đến các sản phẩm tiêu dùng chuyên biệt.

Theo báo cáo của Liên Hợp Quốc, Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011. Dự báo đến năm 2036, Việt Nam sẽ trở thành quốc gia có dân số già, khi tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên chiếm trên 20% tổng dân số.

Hiện nay, nhiều lĩnh vực kinh tế bắt đầu ghi nhận sự gia tăng nhu cầu từ nhóm khách hàng cao tuổi.

Trong lĩnh vực y tế và chăm sóc sức khỏe, các dịch vụ khám chữa bệnh chuyên sâu, phục hồi chức năng và chăm sóc dài hạn đang trở nên phổ biến hơn. Bên cạnh hệ thống bệnh viện công lập, nhiều doanh nghiệp tư nhân cũng đầu tư vào các trung tâm chăm sóc người cao tuổi, nhà dưỡng lão và các mô hình chăm sóc tại nhà.

Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới (WB), chi tiêu cho y tế của người cao tuổi tại các quốc gia đang phát triển thường tăng nhanh khi tuổi thọ trung bình của dân số được cải thiện.

Ngoài y tế, các ngành dịch vụ khác như du lịch, bảo hiểm và tài chính cũng đang bắt đầu điều chỉnh sản phẩm để phù hợp với nhóm khách hàng lớn tuổi.

Trong lĩnh vực du lịch, nhiều doanh nghiệp lữ hành thiết kế các tour nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe hoặc hành trình chậm dành riêng cho người cao tuổi. Các tour này thường có lịch trình nhẹ nhàng, dịch vụ y tế hỗ trợ và chú trọng yếu tố nghỉ dưỡng.

Ở lĩnh vực tài chính, các sản phẩm bảo hiểm hưu trí, bảo hiểm sức khỏe dài hạn và dịch vụ quản lý tài sản cho người cao tuổi cũng đang được phát triển mạnh hơn.

CƠ HỘI KINH TẾ TRONG XÃ HỘI GIÀ HÓA

Nhiều chuyên gia cho rằng “kinh tế bạc” có thể trở thành một trong những động lực tăng trưởng mới trong tương lai.

Ông Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính ngân hàng, nhận định rằng khi thu nhập của người cao tuổi tăng lên, nhóm dân số này sẽ trở thành một phân khúc thị trường quan trọng đối với nhiều ngành kinh tế.

Thực tế tại nhiều quốc gia phát triển cho thấy người cao tuổi không chỉ là đối tượng thụ hưởng dịch vụ mà còn có thể tham gia tích cực vào các hoạt động kinh tế.

Theo nghiên cứu của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), ở nhiều nước phát triển, tỷ lệ người trên 60 tuổi tiếp tục tham gia thị trường lao động hoặc khởi nghiệp vẫn khá cao.

Xu hướng này cũng bắt đầu xuất hiện tại Việt Nam khi nhiều người sau tuổi nghỉ hưu vẫn tham gia hoạt động tư vấn, đào tạo hoặc kinh doanh nhỏ.

Tuy nhiên, để phát triển “kinh tế bạc” một cách bền vững, các chuyên gia cho rằng Việt Nam cần sớm xây dựng hệ thống chính sách phù hợp, bao gồm phát triển hạ tầng chăm sóc người cao tuổi, hoàn thiện các sản phẩm tài chính - bảo hiểm và khuyến khích doanh nghiệp tham gia cung cấp dịch vụ chuyên biệt.

Sự kết hợp giữa thay đổi cấu trúc dân số và nhu cầu tiêu dùng mới của xã hội đang mở ra một thị trường đầy tiềm năng. Trong bối cảnh đó, “kinh tế bạc” không chỉ là một khái niệm mang tính học thuật, mà đang dần trở thành một hướng phát triển kinh tế thực tế tại Việt Nam trong những thập niên tới.

Báo cáo mới nhất của Cục Thống kê cho biết, năm 2025, dân số của Việt Nam tăng thêm khoảng 1 triệu người so với năm 2024, đạt mức 102,3 triệu người. Trong đó, số người trong độ tuổi lao động (từ 15 - 59 tuổi) chiếm gần 63% tổng dân số (Nếu tính theo chuẩn quốc tế 15 - 64 tuổi, tỷ lệ khoảng 67 - 68%). Với tỷ lệ này, Việt Nam hiện đang trong giai đoạn cơ cấu “dân số vàng”.

Mặc dù Việt Nam vẫn đang có nguồn lao động dồi dào, là lợi thế quan trọng cho tăng trưởng kinh tế và thu hút đầu tư; tuy nhiên, cùng lúc đó, tỷ lệ người cao tuổi đang tăng nhanh (chiếm 15%), báo hiệu quá trình già hóa dân số đang diễn ra mạnh trong các thập niên tới.

Hoài Niệm