Xuân Bính Ngọ trên đất Gia Lai mới

Vào dịp Tết, tỉnh Gia Lai trước đây từng có nhiều lễ hội đặc sắc, nổi bật như Lễ hội hoa dã quỳ vào khoảng tháng 11 (thời điểm hoa nở rộ) và Lễ hội Tết Đống Đa ở An Khê, nơi có hoạt động tái hiện Hội hát Cầu Huê. Ngoài ra, người dân địa phương cũng có nhiều lễ hội truyền thống khác, dù không nhất thiết diễn ra vào dịp Tết Nguyên đán.

Lễ rước vua Quang Trung tại Lễ hội Đống Đa – Tây Sơn (Gia Lai).

Trong đó, Lễ hội hoa dã quỳ - núi lửa Chư Đang Ya là sự kiện tôn vinh vẻ đẹp của hoa dã quỳ nở rộ, kết hợp quảng bá văn hóa và du lịch đặc sắc của Gia Lai. Lễ hội bao gồm các hoạt động văn hóa như trình diễn cồng chiêng, múa dân tộc, đan lát, tạc tượng; các trò chơi dân gian như đẩy gậy, kéo co; cùng các hoạt động trải nghiệm như thả khinh khí cầu, chạy half marathon. Bên cạnh đó, du khách còn có cơ hội thưởng thức ẩm thực địa phương và mua sắm các sản vật đặc trưng. Lễ hội thường kéo dài khoảng một tuần, tập trung các hoạt động chính từ ngày 10–12/11 hằng năm.

Lễ hội Tết Đống Đa diễn ra tại An Khê, nơi có hoạt động tái hiện Hội hát Cầu Huê nhằm tạo không gian vui xuân, củng cố tình đoàn kết và bảo tồn văn hóa địa phương. Đặc biệt nhất là Lễ hội Đống Đa (Tây Sơn Thượng đạo) – lễ hội lớn và quan trọng, thường được tổ chức long trọng vào dịp đầu năm (khoảng mùng 4 Tết) tại Khu di tích An Khê Trường, thuộc quần thể di tích Tây Sơn Thượng đạo (thị xã An Khê cũ).

Hoa dã quỳ trên núi lửa Chư Đang Ya.

Lễ hội nhằm kỷ niệm năm đầu tiên diễn ra cuộc khởi nghĩa nông dân Tây Sơn và Chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa. Lễ hội còn tái hiện Hội hát Cầu Huê (hoặc hát Sắc Bùa) – một nét văn hóa độc đáo của người Bình Định trên vùng đất Gia Lai. Tết Bính Ngọ 2026, Lễ hội Đống Đa sẽ là lễ hội chung của tỉnh Gia Lai mới sau sáp nhập.

Năm nay, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Gia Lai mới sẽ tổ chức Lễ hội Mùa Xuân rất trọng thể vào những ngày đầu năm mới (mùng 5 Tết). Lễ hội quy tụ nhiều nghệ nhân đến từ các dân tộc Kinh – Thượng trong toàn tỉnh, với các hoạt động trình diễn nghệ thuật dân gian đậm đà bản sắc Tây Nguyên như: trình diễn cồng chiêng, múa xoang; cùng các lễ hội truyền thống khác như Lễ bỏ mả – nghi lễ quan trọng của các dân tộc Tây Nguyên như Ba Na, Ê Đê, Gia Rai; Lễ mừng lúa mới – lễ hội mừng vụ mùa bội thu của đồng bào dân tộc thiểu số; Festival Văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên; Hội đua thuyền độc mộc trên sông Pô Cô – mang đậm nét văn hóa địa phương…

Ở vùng “đất võ” phía Đông của tỉnh Gia Lai mới, từ lâu đã vang danh là chiếc nôi của nền võ thuật cổ truyền nước ta. Đất võ Tây Sơn gắn liền với những người anh hùng một thời thượng võ, tiêu biểu là ba anh em nhà Tây Sơn – còn gọi là Tây Sơn Tam Kiệt – với cuộc khởi nghĩa nông dân đánh tan thù trong giặc ngoài, thống nhất giang sơn về một mối…

Lễ hội Đống Đa là lễ hội được tổ chức hằng năm quy mô lớn nhằm tưởng nhớ các tướng lĩnh phong trào Tây Sơn, đặc biệt là Hoàng đế Quang Trung và chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa (năm 1789), đánh thắng 29 vạn quân Thanh xâm lược.

Lễ hội được tổ chức trọng thể, hoành tráng vào ngày mùng 5 tháng Giêng âm lịch hằng năm. Ngoài phần nghi lễ truyền thống, lễ hội còn có nhiều hoạt động văn hóa dân gian như biểu diễn võ thuật cổ truyền, trống trận Tây Sơn, nhạc võ; đua thuyền, các trò chơi dân gian, hát tuồng… thu hút hàng vạn người từ khắp mọi miền đất nước về tham dự.

Lễ hội Chợ Gò, tổ chức vào ngày mùng 1 Tết âm lịch tại xã Tuy Phước, tỉnh Gia Lai mới. Phiên chợ được họp ngay ngày đầu năm với các hoạt động mua bán không mang tính thương mại mà chủ yếu mang ý nghĩa cầu lộc, cầu tài, mong gặp may mắn đầu năm. Lễ hội còn tổ chức nhiều trò chơi dân gian như hát bài chòi, biểu diễn võ thuật, thi múa lân… Du khách dự hội Chợ Gò có dịp mua nhiều món quà mang ý nghĩa hái lộc đầu xuân.

Lễ hội Cầu Ngư ở các địa phương ven biển là hình thức sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng phổ biến của cư dân vùng biển. Lễ hội Cầu Ngư tại vùng biển tỉnh Gia Lai mới được tổ chức vào mùa xuân và mùa thu hằng năm. Trong các ngày hội có đầy đủ nghi thức kiệu rước, đội trống chiêng, ban nhạc, đội chèo bả trạo, hát tuồng, diễn xướng nghi lễ, thu hút hàng nghìn người tham dự.

Lễ hội Đèo Nhông tổ chức vào mùng 5 tháng Giêng âm lịch hằng năm tại Đèo Nhông, nằm trên trục Quốc lộ 1A, thuộc địa phận xã Phù Mỹ Bắc, tỉnh Gia Lai. Đây là lễ kỷ niệm Chiến thắng Đèo Nhông – Dương Liễu (năm 1965) của lực lượng vũ trang Quân khu 5 và bộ đội địa phương, góp phần cùng toàn miền Nam đánh bại chiến lược “chiến tranh đặc biệt”, ghi vào lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước một trang sử vàng chói lọi.

Ca múa nhạc cổ truyền tỉnh Gia Lai mới vốn nổi tiếng với các loại hình nghệ thuật dân tộc và dân gian như ca múa nhạc các dân tộc Gia Lai với nhiều nhạc cụ truyền thống đặc sắc: cồng chiêng, t’rưng, sáo, khèn… thể hiện qua các lễ hội, nghi lễ quan trọng của đồng bào Jrai, Ba Na. Vùng biển lại có hát bội, bài chòi… Xứ sở “đất võ” chính là quê hương của hát bội Đào Tấn – loại hình nghệ thuật đã lan tỏa ra cả nước và trở thành di sản văn hóa đặc sắc của Việt Nam. Hiện tỉnh Gia Lai mới có Nhà hát Tuồng Đào Tấn, thường xuyên phục vụ du khách trong và ngoài tỉnh.

Võ cổ truyền ở “xứ Nẫu” là tinh hoa của vùng đất thượng võ từ ngàn xưa. Dân gian từng lưu truyền câu ca: “Ai về Bình Định mà coi/ Con gái Bình Định múa roi, đi quyền.”

Võ thuật cổ truyền Tây Sơn gắn liền với tên tuổi ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ - những người đã đi vào lịch sử như biểu tượng hào hùng của tinh thần thượng võ và bản sắc văn hóa dân tộc.

Lễ hội Quang Trung - Tây Sơn (còn gọi là Lễ hội Đống Đa - Tây Sơn) là sự kiện văn hóa trang trọng và sôi động. Phần lễ trang nghiêm với các nghi thức dâng hương, đọc sớ; phần hội rộn ràng với các màn múa võ Tây Sơn và bài quyền truyền thống, thể hiện khí phách anh hùng của dân tộc Việt Nam.

Tự hào về Lễ hội Đống Đa là tự hào về chiến công hiển hách của Hoàng đế Quang Trung - Nguyễn Huệ và quân Tây Sơn trong cuộc kháng chiến chống quân Thanh xâm lược mùa xuân năm Kỷ Dậu 1789, giải phóng đất nước, giữ vững độc lập dân tộc. Lễ hội được tổ chức vào ngày mùng 5 tháng Giêng tại Thủ đô Hà Nội và tỉnh Gia Lai để tưởng nhớ công lao các anh hùng dân tộc, khơi dậy tinh thần yêu nước.

Hiện nay, trên đất Tây Sơn hạ đạo có Bảo tàng Quang Trung với khuôn viên rộng lớn, bề thế. Nhà biểu diễn võ thuật cổ truyền nằm trong khuôn viên bảo tàng, thường xuyên tổ chức các màn biểu diễn võ thuật và bài nhạc võ “Song thủ đả thập nhị cổ”, phục vụ du khách từ mọi miền đất nước đến tham quan tỉnh Gia Lai mới.

S.C

Sông Côn