Xuân về trên bản Dao

Thôn Huổi Lóng, xã Tủa Thàng nằm dưới chân núi đá, nép mình bên dòng Đà giang, là nơi sinh sống của đồng bào dân tộc Dao Làn Tẻn. Những ngày cuối năm, con đường uốn lượn dẫn vào thôn đã nhộn nhịp hơn. Tiếng xe máy lẫn trong tiếng cười nói của bà con đi chợ phiên sớm sắm sửa chuẩn bị tết. Trước hiên nhà, khói bếp bảng lảng quyện trong sương, chị em dân tộc Dao tỉ mỉ thêu may quần áo cho các thành viên trong gia đình.

Toàn cảnh thôn Huổi Lóng.

Với người Dao Huổi Lóng, tết được chuẩn bị từ rất sớm, bắt đầu trước đó khoảng một tháng. Mỗi thành viên trong gia đình sẽ có những công việc khác nhau, trong đó phụ nữ dọn dẹp nhà cửa, may vá, sắm sửa quần áo mới cho gia đình, đàn ông đan tre, đánh cá để có thêm thu nhập lo tết.

Ông Phàn A Cỏng, trưởng thôn Huổi Lóng cho biết: So với trước kia, bây giờ bà con đỡ vất vả, cuộc sống khấm khá hơn nhưng thói quen chuẩn bị tết thì vẫn giữ nguyên. Mỗi người một công việc, đàn ông lo việc nặng, kiếm tiền, phụ nữ vun vén, chăm chút, quán xuyến việc nhà. Có như vậy thì tết mới vui, mới đầm ấm.

Đánh bắt, nuôi thủy sản trên dòng Đà giang.

Để có thể chuẩn bị thêu, may áo mới cho các thành viên gia đình trong dịp tết, phụ nữ dân tộc Dao nơi đây thường chuẩn bị từ rất sớm, thậm chí kéo dài suốt cả năm. Mỗi tấm vải, đường may đều được làm tỉ mỉ, từ trồng bông, thu bông, xe sợi, dệt vải đến nhuộm chàm, cắt may… tất cả đều được làm thủ công bởi bàn tay khéo léo, chăm chút của người phụ nữ Dao.

Những ngày giáp tết, khi việc thu hái trên nương đã xong, phụ nữ trong thôn tranh thủ thời gian thêu thùa, cắt may. Tiếng cười nói, trò chuyện râm ran bên hiên nhà mái thấp, câu chuyện xoay quanh cái tết sắp tới, nhà ai sắm tết sớm, mua những đồ gì, con cháu bao giờ về…

Chị Phàn Thị Hiệp, thôn Huổi Lóng chia sẻ: Cuộc sống ngày càng hiện đại, con cái đi học, thanh niên làm ăn xa cũng nhiều. Cả năm làm việc chỉ trông chờ vào dịp Tết để quây quần, sum họp gia đình. Chính vì vậy, Tết đến, nhà nào cũng cố gắng có quần áo mới cho con cái, cho vợ chồng, không cần nhiều nhưng phải sạch sẽ, tươm tất đón năm mới.

Để làm một bộ quần áo cần nhiều thời gian, mất từ ba ngày đến một tuần mới hoàn thành. Đối với trang phục, người Dao Làn Tẻn có những quy định riêng. Thông thường, quần áo đàn ông chỉ là vải chàm, không trang trí hoa văn màu, trang phục phụ nữ thì ngược lại, được trang trí viền và hoa văn sặc sỡ. Điểm đặc biệt nằm ở hàng cúc bạc; cúc trên trang phục nam giới là cúc đơn, thể hiện cho sự cứng rắn, khỏe mạnh, là trụ cột của gia đình. Đối với trang phục nữ là cúc đôi, tượng trưng cho sự sinh sôi, nảy nở. Đồng thời, với dân tộc Dao, số lượng cúc càng nhiều thì thể hiện gia đình càng giàu có, mặc quần áo mới đón tết sẽ càng may mắn, khỏe mạnh trong năm mới.

Phụ nữ dân tộc Dao Làn Tẻn thêu, may áo mới dịp xuân về.

Nếu phụ nữ tất bật lo toan việc nhà, thì đàn ông dân tộc Dao lại bận rộn ngoài bìa rừng, trên sông nước. Từ rạng sáng, tiếng động cơ nổ văng vẳng, những chiếc thuyền đánh bắt cá nhẹ lướt trên dòng Đà giang. Khi mặt trời dần ló rạng, thuyền lớn, thuyền nhỏ cập bến Huổi Lóng, cá, tôm đầy khoang được cân, bán cho thương lái. Trung bình mỗi thuyền thu nhập 400.000 - 600.000 đồng/ngày. Kết thúc buổi đánh bắt sớm là sự vui vẻ ánh lên trong đôi mắt của những ngư dân gom góp chuẩn bị cho tết.

Khi trời nắng, những người đàn ông tranh thủ lấy tre đan mâm, đan rổ để bán hoặc dùng trong gia đình. Những chiếc mâm thủ công được làm tỉ mỉ, gác bếp để đảm bảo độ bền. Khi tết đến, chiếc mâm tre được dỡ xuống, rửa sạch dùng để bày mâm cúng, cỗ tết. Việc thay mâm trong dịp tết như cầu chúc những khởi đầu mới, may mắn đủ đầy.

Đàn ông dân tộc Dao chuẩn bị đồ dùng mới trong dịp Tết.

Chiều buông xuống thôn Huổi Lóng, khói bếp lan tỏa trên những mái nhà. Trẻ con nô đùa trước sân, người lớn ngồi bên hiên nói chuyện thường nhật sau cả ngày lo toan.

Xuân ở Huổi Lóng không rực rỡ sắc màu, không ồn ào náo nhiệt. Xuân đến từ những bộ quần áo mới của mẹ, từ những vật dụng thủ công của cha, từ sự háo hức, đợi chờ con cháu sum vầy... Mọi người cùng chuẩn bị, vun đắp như nhịp sống bao đời nay vẫn vậy, lặng lẽ, bền bỉ mà yên bình giữa mây nước Đà giang.

Trần Nhâm