Xuất khẩu gạo Việt Nam: Cước vận tải tăng gần gấp đôi, giá trị kim ngạch giảm 8,7%

Tính đến ngày 15/3/2026, xuất khẩu gạo của Việt Nam đạt khoảng 1,74 triệu tấn, trị giá 826,2 triệu USD. So với cùng kỳ năm 2025, mặc dù khối lượng xuất khẩu tăng 2,3% nhưng giá trị lại ghi nhận mức giảm 8,7%. Thực trạng này xuất phát từ những biến động phức tạp của địa chính trị toàn cầu và sự điều chỉnh chính sách dự trữ của các quốc gia nhập khẩu.

Chi phí logistics tăng vọt do xung đột Trung Đông

Từ cuối tháng 2/2026, xung đột tại khu vực Trung Đông đã tạo ra những cú sốc mới cho chuỗi cung ứng. Giá dầu tăng kéo theo chi phí vận chuyển trong nước và quốc tế đều leo thang. Đáng chú ý, tình trạng thiếu hụt container rỗng đang gây khó khăn nghiêm trọng cho tiến độ thực hiện các đơn hàng số lượng lớn.

Ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An, cho biết cước phí vận chuyển đến cảng Hamburg (Đức) đã tăng từ mức 1.500 EUR/container lên khoảng 2.800 EUR/container. Ngay cả khi chấp nhận giá cao, doanh nghiệp vẫn rất khó đặt được chỗ (lot) trên các tàu. Tình trạng này không chỉ xảy ra với các tuyến đi châu Âu mà còn lan sang khu vực Đông Nam Á. Cụ thể, tại tuyến đi Malaysia, một doanh nghiệp có nhu cầu 45 container nhưng hãng tàu chỉ cấp được khoảng 10 container.

Áp lực tiêu thụ lúa gạo tại thị trường nội địa

Khó khăn trong xuất khẩu đã trực tiếp tác động đến thị trường trong nước. Mặc dù số lượng hợp đồng xuất khẩu không thiếu, nhưng giá xuất khẩu thấp đã kéo theo giá lúa nội địa giảm, gây khó khăn cho việc tiêu thụ của nông dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Trong khi đó, các phân khúc gạo chất lượng cao phát thải thấp đi Nhật Bản, Australia vẫn duy trì được thị trường nhưng quy mô còn hạn chế.

Để tháo gỡ khó khăn, các doanh nghiệp kiến nghị Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước cần có cơ chế cấp tín dụng ngoài hạn mức. Điều này giúp doanh nghiệp có đủ nguồn lực tài chính để thu mua tạm trữ lúa cho nông dân theo Công điện số 21/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Giải pháp phát triển bền vững và chủ động thích ứng

Theo phân tích của chuyên gia, nguyên nhân sâu xa của tình trạng bấp bênh hiện nay là do mối liên kết giữa sản xuất của nông dân và kinh doanh của doanh nghiệp chưa thực sự bền vững. Việc đẩy mạnh Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh đến năm 2030 được xem là giải pháp cốt lõi để nâng cao thương hiệu và tránh tình trạng bị ép giá.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng nhận định, trong năm 2026, ngành gạo cần chuyển từ trạng thái "ứng phó" sang "chủ động thích ứng". Các bộ, ngành và địa phương cần nâng cao năng lực dự báo, linh hoạt điều chỉnh chiến lược thị trường và tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do (FTA). Đồng thời, công tác kiểm soát thị trường cần được tăng cường để xử lý kịp thời các hiện tượng đầu cơ, găm hàng, đảm bảo hài hòa giữa mục tiêu xuất khẩu và an ninh lương thực quốc gia.

PHỐ HỘI