Xuất khẩu tăng nhưng vẫn nhập siêu: Vì sao USD và chi phí sản xuất chịu áp lực?

Xuất khẩu vẫn là điểm sáng của nền kinh tế khi nhiều tổ chức dự báo tăng trưởng cả năm 2026 có thể đạt từ 17,5-19,8%, nhờ nhu cầu điện tử toàn cầu gia tăng, các hiệp định thương mại tự do tiếp tục phát huy hiệu quả và khả năng mở rộng thị trường xuất khẩu sang EU, Trung Đông, Hàn Quốc cùng nhiều khu vực khác.

Tuy nhiên, phía sau bức tranh tăng trưởng đó là thực tế nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu. Tính đến giữa tháng 6, Việt Nam đã nhập siêu khoảng 16,8 tỷ USD, đánh dấu hơn 6 tháng liên tiếp cán cân thương mại thâm hụt. Theo dự báo của Công ty Chứng khoán MB (MBS), cán cân thương mại cả năm 2026 có thể thâm hụt từ 5-7 tỉ USD.

Nhập siêu không đồng nghĩa tỉ giá lập tức biến động

Điều đáng chú ý là dù nhập siêu ở mức cao, tỉ giá USD/VND vẫn tương đối ổn định. Từ đầu năm đến nay, tỉ giá trung tâm chỉ tăng khoảng 0,25%.

Theo các chuyên gia, nguyên nhân là tỉ giá không chỉ phụ thuộc vào xuất nhập khẩu mà còn chịu tác động từ cán cân tài chính, bao gồm dòng vốn đầu tư nước ngoài, kiều hối và các dòng tiền quốc tế.

TS Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Dự án Nghiên cứu Kinh tế vĩ mô tại VinUni, cho rằng nguồn vốn FDI giải ngân bình quân hơn 1,9 tỉ USD mỗi tháng cùng lượng kiều hối ước khoảng 3,5-4 tỉ USD đã góp phần bù đắp đáng kể phần ngoại tệ phục vụ nhập khẩu.

Đáng chú ý, phần lớn kim ngạch nhập khẩu hiện nay tập trung vào máy móc, thiết bị, điện tử, hóa chất và nguyên liệu phục vụ sản xuất. Nhiều khoản nhập khẩu gắn trực tiếp với các dự án FDI, đồng nghĩa một phần nhu cầu ngoại tệ được tài trợ bởi chính dòng vốn đầu tư nước ngoài.

Áp lực thực sự nằm ở lãi suất và chi phí vốn

Tuy nhiên, việc duy trì ổn định tỷ giá không phải không có chi phí.

Theo phân tích của Công ty Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), chênh lệch lãi suất USD - VND đang được duy trì ở mức tương đối cao nhằm hỗ trợ ổn định thị trường ngoại hối và giữ dòng vốn ngoại tệ ở lại hệ thống. Điều này khiến mặt bằng lãi suất trong nước khó giảm sâu.

Trong bối cảnh thanh khoản ngân hàng chưa thực sự dồi dào, nhiều tổ chức tín dụng tiếp tục phải tăng huy động vốn thông qua chứng chỉ tiền gửi, trái phiếu hoặc vay vốn nước ngoài với chi phí cao hơn.

Điều đó đồng nghĩa doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với chi phí vốn lớn, trong khi kỳ vọng giảm mạnh lãi suất cho vay trong ngắn hạn trở nên khó khăn hơn.

Nếu nhập siêu kéo dài trong nửa cuối năm, áp lực lên cung - cầu ngoại tệ có thể rõ nét hơn, buộc chính sách tiền tệ tiếp tục phải ưu tiên mục tiêu ổn định tỉ giá.

Ảnh minh họa

Chi phí sản xuất tiếp tục chịu sức ép

Ngoài câu chuyện tỉ giá và lãi suất, nền kinh tế còn đối mặt với áp lực từ chi phí đầu vào.

Theo MBS, phần lớn giá trị nhập khẩu tăng mạnh trong thời gian qua đến từ các nhóm nguyên liệu và tư liệu sản xuất như điện tử, máy tính, linh kiện, máy móc thiết bị và hóa chất. Đây là nguồn đầu vào quan trọng cho hoạt động sản xuất những tháng cuối năm.

Trong khi đó, giá dầu thế giới được dự báo duy trì ở mức cao, với giá dầu Brent bình quân năm 2026 dao động từ 75-100 USD/thùng, cao hơn đáng kể so với năm 2025. Điều này làm gia tăng chi phí vận tải, logistics và giá trị nhập khẩu, ngay cả khi sản lượng nhập khẩu không tăng tương ứng.

Áp lực giá năng lượng cũng đang lan tỏa sang mặt bằng giá chung. MBS nhận định lạm phát vẫn là thách thức lớn của kinh tế Việt Nam trong năm nay khi giá năng lượng, dịch vụ và hàng hóa đồng loạt tăng.

Nhập siêu hiện nay chủ yếu phục vụ tăng trưởng

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng bức tranh nhập siêu hiện nay không hoàn toàn tiêu cực.

Cơ cấu nhập khẩu cho thấy phần lớn hàng hóa nhập về phục vụ đầu tư và sản xuất, thay vì tiêu dùng. Lượng lớn nguyên vật liệu, máy móc và linh kiện đang được tích lũy cho mùa cao điểm sản xuất và xuất khẩu trong nửa cuối năm.

Điều này đồng nghĩa mức nhập siêu hiện tại có thể phản ánh nhu cầu mở rộng sản xuất của nền kinh tế nhiều hơn là dấu hiệu suy yếu của thương mại.

Tuy nhiên, trong ngắn hạn, áp lực đối với tỉ giá, lãi suất và chi phí sản xuất vẫn hiện hữu. Bài toán điều hành vì vậy không chỉ là thúc đẩy xuất khẩu, mà còn phải cân bằng giữa ổn định tỉ giá, kiểm soát lạm phát và giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động.