Xuất khẩu tăng trưởng hai con số: Gỡ 'điểm nghẽn', chủ động vượt rào cản Xanh

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã chủ trì Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu. (Ảnh: BCT/Vietnam+)

Tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số do Bộ Công Thương tổ chức ngày 25/6, bức tranh xuất khẩu những tháng đầu năm 2026 đã được phác họa rõ nét với những gam màu sáng tối đan xen.

Áp lực giá và "nút thắt" chuỗi cung ứng

Dù ghi nhận nhiều nỗ lực phục hồi, các ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam vẫn đang phải đối mặt với không ít thách thức từ thị trường toàn cầu.

Điển hình tại ngành lúa gạo, bà Nguyễn Thanh Bình, đại diện Hiệp hội Lương thực Việt Nam chia sẻ trong 5 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu hơn 4 triệu tấn gạo, mang về trên 2,2 tỷ USD. Tuy nhiên, một nghịch lý đang diễn ra: dù lượng xuất khẩu tăng 1,8% so với cùng kỳ năm 2025, giá trị kim ngạch lại giảm 7,38%. Điều này cho thấy áp lực cạnh tranh về giá trên thị trường quốc tế đang ngày càng gay gắt.

Bà Bình cũng chỉ ra rằng, tỷ trọng gạo xuất khẩu vào EU - một thị trường giá trị gia tăng cao vẫn còn khiêm tốn do vướng mắc về các tiêu chuẩn khắt khe liên quan đến truy xuất nguồn gốc và môi trường.

Trong lĩnh vực công nghiệp, ngành thép lại đối diện với bài toán dư thừa công suất toàn cầu và bảo hộ thương mại. Theo ông Đinh Quốc Thái, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), sản lượng thép thô tháng 5/2026 của Việt Nam đạt 2,6 triệu tấn, tăng 27,2%, đây là mức tăng trưởng cao nhất trong top 10 quốc gia sản xuất thép lớn nhất thế giới.

Dù sản lượng và tiêu thụ nội địa tăng mạnh, nhưng xuất khẩu thép 6 tháng đầu năm ước tính giảm 4,8%, chỉ đạt 1,79 triệu tấn. Nguyên nhân chính đến từ các biện pháp phòng vệ thương mại ngày càng gia tăng, tiêu biểu như việc Hoa Kỳ áp thuế tới 50% đối với một số sản phẩm thép theo Mục 232, cùng áp lực từ cơ chế điều chỉnh carbon xuyên biên giới (CBAM).

Ông Đinh Quốc Thái, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA) phát biểu tại hội nghị. (Ảnh: BCT/Vietnam+)

Với ngành dệt may, ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) mang đến tin vui khi 5 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu đạt 17,8 tỷ USD, xuất siêu khoảng 7 tỷ USD. Tuy nhiên, điểm yếu cốt lõi của ngành vẫn nằm ở khâu dệt, nhuộm.

"Hiện nay chúng tôi đang rất yếu ở khâu dệt, nhuộm. Nếu không phát triển được các khâu này, rất khó tận dụng đầy đủ ưu đãi thuế quan từ các FTA thế hệ mới như CPTPP (yêu cầu xuất xứ từ sợi) hay EVFTA (yêu cầu xuất xứ từ vải)," ông Cẩm nhấn mạnh.

Kiến nghị tháo gỡ rào cản, khơi thông dòng vốn

Để chuẩn bị cho chiến lược bứt phá những tháng cuối năm, các hiệp hội đã đề xuất nhiều giải pháp sát sườn. VITAS kiến nghị cơ quan quản lý đẩy mạnh liên thông thủ tục hành chính, cho phép doanh nghiệp nội địa gia công cho khu chế xuất được làm thủ tục hải quan ngay tại địa phương đặt trụ sở. Đồng thời, Hiệp hội đề xuất không áp dụng quy định định danh điện tử với hàng xuất khẩu để tránh phát sinh chi phí.

VITAS cũng đề xuất mở rộng diện doanh nghiệp ưu tiên trong lĩnh vực hải quan. Bên cạnh đó, điều chỉnh một số quy định về thuế đối với nguyên phụ liệu phục vụ sản xuất xuất khẩu để bảo đảm sự thống nhất giữa các loại hình sản xuất, gia công xuất khẩu và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

Đối với ngành thép, VSA kiến nghị tăng cường các biện pháp bảo vệ thị trường nội địa trước làn sóng thép giá rẻ, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp đẩy nhanh chuyển đổi Xanh và nâng cao năng lực phòng vệ thương mại.

Về phía cơ quan quản lý, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng khẳng định, Bộ đã chủ động phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng các hiệp hội để tháo gỡ từng điểm nghẽn.

Tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa 5 tháng đầu năm 2026 đạt 445,12 tỷ USD, tăng 25,0% so với cùng kỳ năm trước. (Ảnh: CTV/Vietnam+)

Theo Bộ trưởng, trong bối cảnh kinh tế thế giới diễn biến nhanh chóng, phức tạp và khó lường; cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn gia tăng; các biện pháp bảo hộ thương mại, hàng rào kỹ thuật và yêu cầu về môi trường, phát triển bền vững ngày càng khắt khe, xuất khẩu của Việt Nam đang đứng trước cả cơ hội và thách thức đan xen.

"Việc chủ động nhận diện khó khăn, tận dụng hiệu quả các cơ hội từ hội nhập kinh tế quốc tế và triển khai đồng bộ các giải pháp thúc đẩy xuất khẩu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm góp phần thực hiện thành công các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội của đất nước," Bộ trưởng Bộ Công Thương nhấn mạnh.

Chủ động xây dựng các phương án ứng phó

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc ghi nhận và biểu dương những nỗ lực của Bộ Công Thương cùng các Bộ, ngành, địa phương, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp trong việc duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu thời gian qua, góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế của đất nước.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ yêu cầu các Bộ, ngành và địa phương tiếp tục bám sát diễn biến kinh tế thế giới và khu vực; chủ động xây dựng các phương án ứng phó với những biến động của thị trường quốc tế; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính; hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh; phát triển các chuỗi cung ứng bền vững; đa dạng hóa thị trường, đối tác và sản phẩm xuất khẩu; tận dụng hiệu quả các cơ hội từ các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới nhằm tạo động lực tăng trưởng mới.

Đối với các Hiệp hội, doanh nghiệp, Phó Thủ tướng đề nghị tiếp tục đỏi mới tư duy quản trị, tăng cường tận dụng thành quả của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư trong đổi mới công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu, chủ động đáp ứng các yêu cầu mới của thị trường nhập khẩu, đặc biệt là các quy định liên quan đến truy xuất nguồn gốc, kinh tế tuần hoàn, phát triển Xanh và phát triển bền vững./.