Xuất khẩu thủy sản tăng trưởng tích cực, nhưng đối mặt nhiều biến số

Tôm và cá tra giữ vai trò chủ lực trong tăng trưởng

Theo số liệu thống kê mới nhất, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam trong tháng 2/2026 đạt khoảng 707 triệu USD, tăng 8% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế hai tháng đầu năm, tổng kim ngạch đạt khoảng 1,7 tỷ USD, tăng 20,2%. Kết quả này cho thấy ngành thủy sản tiếp tục duy trì đà phục hồi sau giai đoạn khó khăn, khi nhu cầu tại nhiều thị trường dần cải thiện.

Trong cơ cấu mặt hàng, tôm vẫn là sản phẩm chủ lực, đóng vai trò đầu tàu của toàn ngành. Tháng 2/2026, xuất khẩu tôm đạt khoảng 310 triệu USD, tăng 17% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung hai tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu tôm đạt gần 689,5 triệu USD, tăng gần 20%.

Tôm vẫn là sản phẩm chủ lực, đóng vai trò đầu tàu của ngành thủy sản

Tuy vậy, triển vọng của mặt hàng này tại thị trường Mỹ đang chịu thêm sức ép mới từ các chính sách thương mại. Bộ Thương mại Hoa Kỳ vừa công bố kết quả cuối cùng của kỳ rà soát hành chính lần thứ 19 đối với tôm đông lạnh Việt Nam. Theo đó, hai doanh nghiệp bị đơn bắt buộc phải chịu mức thuế chống bán phá giá lên tới 25,76%, trong khi nhiều doanh nghiệp khác được hưởng mức thuế riêng rẽ 4,58%. Điều này khiến các nhà nhập khẩu Mỹ có xu hướng thận trọng hơn trong ngắn hạn, đặc biệt khi chi phí nhập khẩu có thể tăng lên.

Thực tế cho thấy tác động của chính sách đã bắt đầu phản ánh vào số liệu xuất khẩu. Trong tháng 2, kim ngạch xuất khẩu tôm sang Mỹ giảm gần 60% so với cùng kỳ. Diễn biến này cho thấy thị trường Mỹ vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với ngành tôm Việt Nam trong thời gian tới.

Bên cạnh tôm, cá tra tiếp tục ghi nhận sự phục hồi khá rõ rệt. Trong tháng 2/2026, xuất khẩu cá tra đạt 119,3 triệu USD, giảm nhẹ 4,8% so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, tính chung hai tháng đầu năm, kim ngạch vẫn đạt 331,4 triệu USD, tăng tới 28%.

Mức tăng trưởng này chủ yếu được tạo ra từ tháng 1, khi nhu cầu tại nhiều thị trường tăng mạnh. Sang tháng 2, xuất khẩu cá tra có phần chững lại do ảnh hưởng của kỳ nghỉ Tết Nguyên đán cũng như sự điều chỉnh của thị trường.

Trong khi xuất khẩu cá tra sang Mỹ giảm khoảng 20%, thị trường Trung Quốc lại ghi nhận mức tăng trưởng khá tích cực khoảng 15% so với cùng kỳ. Điều này tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng của Trung Quốc đối với mặt hàng cá tra của Việt Nam.

Trái ngược với tôm và cá tra, nhóm cá ngừ đang cho thấy những dấu hiệu đáng lo ngại hơn. Kim ngạch xuất khẩu cá ngừ trong tháng 2 chỉ đạt khoảng 53,3 triệu USD, giảm 14,7% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế hai tháng đầu năm đạt 128,7 triệu USD, gần như đi ngang và giảm nhẹ 0,2%.

Nguyên nhân không chỉ đến từ nhu cầu thị trường suy giảm mà còn liên quan đến các yếu tố chính sách. Từ đầu năm 2026, một số quy định mới của Mỹ liên quan đến bảo vệ động vật có vú biển (MMPA) đã làm gia tăng yêu cầu tuân thủ đối với các sản phẩm thủy sản khai thác. Theo Cơ quan Quản lý Đại dương và Khí quyển Hoa Kỳ (NOAA), Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia chưa được công nhận tương đương đối với một phần nghề cá, khiến nhiều lô hàng xuất khẩu có nguy cơ bị hạn chế nhập khẩu hoặc phải bổ sung thêm chứng nhận.

Trong bối cảnh đó, nhiều nhóm sản phẩm thủy sản khác lại ghi nhận kết quả khả quan hơn. Xuất khẩu cua ghẹ và các loại giáp xác khác trong tháng 2 tăng mạnh tới 78,7%, đưa kim ngạch hai tháng đầu năm lên 66,2 triệu USD, tăng 24%. Riêng xuất khẩu cua sang Trung Quốc và Hồng Kông đạt 21,5 triệu USD trong tháng 2, tăng hơn gấp đôi so với cùng kỳ năm trước, chủ yếu phục vụ nhu cầu tiêu thụ dịp Tết Nguyên đán.

Xuất khẩu mực và bạch tuộc trong tháng 2 gần như đi ngang, giảm nhẹ 0,4%, nhưng tính chung hai tháng vẫn tăng 23,3%. Đáng chú ý, nhóm nhuyễn thể có vỏ ghi nhận mức tăng trưởng mạnh nhất, với tháng 2 tăng 70,3% và hai tháng tăng 38,5%.

Diễn biến này cho thấy cơ cấu tăng trưởng của ngành thủy sản Việt Nam đang dần đa dạng hơn, không còn phụ thuộc quá lớn vào một vài mặt hàng truyền thống như trước đây.

Thị trường Trung Quốc là điểm tựa?

Xét theo thị trường, Trung Quốc và Hồng Kông đang nổi lên như điểm sáng lớn nhất của xuất khẩu thủy sản Việt Nam trong đầu năm 2026. Kim ngạch xuất khẩu sang khu vực này trong tháng 2 tăng tới 82%, đưa tổng kim ngạch hai tháng đầu năm lên 513,5 triệu USD, tăng 54%.

Nhu cầu tiêu thụ thủy sản tươi sống tăng mạnh trong dịp Tết Nguyên đán là một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy xuất khẩu sang thị trường này. Bên cạnh đó, khoảng cách địa lý gần và chi phí logistics thấp cũng giúp Trung Quốc trở thành thị trường thuận lợi đối với nhiều doanh nghiệp thủy sản Việt Nam.

Trong khi đó, thị trường ASEAN vẫn duy trì mức tăng trưởng khá khi đạt 118,6 triệu USD trong hai tháng đầu năm, tăng 21,5%. EU tiếp tục giữ nhịp tăng ổn định với mức tăng gần 17%, còn Nhật Bản tăng nhẹ 4,8%.

Ngược lại, Mỹ - thị trường từng đóng vai trò động lực tăng trưởng của ngành thủy sản Việt Nam - đang cho thấy dấu hiệu chững lại rõ rệt. Tháng 2/2026, xuất khẩu thủy sản sang Mỹ chỉ đạt khoảng 80,8 triệu USD, giảm 25,7% so với cùng kỳ. Lũy kế hai tháng đầu năm đạt 209,3 triệu USD, giảm 3%.

Ngoài các rào cản kỹ thuật và quy định thương mại, Mỹ còn áp dụng thêm mức thuế nhập khẩu bổ sung 10% đối với hàng hóa nhập khẩu trong thời hạn 150 ngày kể từ ngày 24/2/2026. Mặc dù tác động cụ thể đối với từng nhóm sản phẩm thủy sản vẫn cần được theo dõi thêm, nhưng rõ ràng đây là yếu tố có thể khiến các đơn hàng trong thời gian tới trở nên thận trọng hơn.

Từ góc độ thị trường, nhiều chuyên gia cho rằng bức tranh xuất khẩu thủy sản trong năm 2026 sẽ có sự phân hóa mạnh. Trong khi thị trường Mỹ đối mặt nhiều bất định về chính sách và nhu cầu, các thị trường châu Á, đặc biệt là Trung Quốc, có thể trở thành động lực tăng trưởng quan trọng.

Điều này cũng đặt ra yêu cầu đối với doanh nghiệp thủy sản Việt Nam phải đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, đồng thời nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật và quy định thương mại ngày càng khắt khe.

Dự báo trong tháng 3/2026, xuất khẩu thủy sản Việt Nam vẫn có khả năng duy trì tăng trưởng, song tốc độ tăng sẽ phụ thuộc nhiều vào diễn biến tại các thị trường ngoài Mỹ. Nếu nhu cầu tại Trung Quốc và các nước châu Á tiếp tục ổn định, ngành thủy sản vẫn có thể giữ được đà phục hồi trong những tháng đầu năm.

Đức Thuận