Chủ động kịch bản điều hành xuất khẩu nông sản trước xung đột tại Trung Đông

Chi phí sản xuất và logistics gia tăng

Bất ổn địa chính trị tại khu vực Trung Đông đang đặt ra nhiều thách thức mới đối với thương mại toàn cầu, trong đó có ngành nông nghiệp Việt Nam. Ông Trần Gia Long, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính cho biết xung đột này đang tạo ra những tác động nhất định đến hoạt động sản xuất và xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam.

Theo ông Trần Gia Long, một trong những tác động rõ rệt nhất là sự gia tăng của giá dầu thế giới. Khi giá năng lượng tăng, chi phí đầu vào của sản xuất nông nghiệp cũng tăng theo, đặc biệt là đối với các mặt hàng như phân bón, nhiên liệu cho máy móc và chi phí vận hành hệ thống sản xuất.

Thực tế cho thấy, giá phân urê trên thị trường thế giới đã tăng lên mức cao nhất kể từ năm 2025. Diễn biến này khiến chi phí sản xuất nông nghiệp trong nước tăng thêm khoảng 3 – 5%. Đối với nhiều ngành hàng sử dụng nhiều phân bón và năng lượng như lúa gạo, cà phê, hồ tiêu hay cây ăn quả, áp lực chi phí đầu vào có thể ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của nông dân và doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, chi phí vận tải biển cũng có xu hướng tăng mạnh do các hãng tàu phải điều chỉnh tuyến vận chuyển để tránh các khu vực có nguy cơ xung đột. Theo đánh giá sơ bộ của các cơ quan chuyên môn, cước vận tải biển có thể tăng khoảng 25 – 30%, đồng thời thời gian vận chuyển kéo dài thêm từ 7 – 14 ngày.

Điều này khiến chi phí logistics gia tăng đáng kể, đặc biệt đối với các mặt hàng có giá trị thấp nhưng khối lượng vận chuyển lớn như gạo, sắn, gỗ hay thức ăn chăn nuôi. Với những mặt hàng đòi hỏi bảo quản nghiêm ngặt như thủy sản và rau quả tươi, việc kéo dài thời gian vận chuyển cũng làm tăng rủi ro về chất lượng hàng hóa.

Ông Lê Bá Anh, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường cho biết, hai tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản sang khu vực này đạt khoảng 216 triệu USD. Các mặt hàng xuất khẩu chủ yếu gồm rau quả, cà phê, hạt điều, hạt tiêu, gạo và thủy sản.

Do đó, khi xung đột xảy ra, hoạt động xuất khẩu sang khu vực Trung Đông chắc chắn sẽ chịu tác động trực tiếp. Một số doanh nghiệp xuất khẩu cũng đã bắt đầu theo dõi sát tình hình do lo ngại rủi ro gián đoạn vận chuyển hoặc biến động về thanh toán quốc tế.

Ngoài ra, xung đột còn có thể ảnh hưởng đến hoạt động vận tải và chuỗi cung ứng toàn cầu. Một số hãng tàu quốc tế đã thông báo tạm dừng hoặc hạn chế vận chuyển hàng hóa đến các khu vực có rủi ro cao. Đồng thời, phí bảo hiểm hàng hải tại các khu vực xung đột cũng tăng mạnh, kéo theo chi phí logistics tăng lên.

Đối với các mặt hàng cần bảo quản lạnh như tôm, cá tra, cá ngừ hay trái cây tươi, những biến động trong chuỗi cung ứng có thể làm gia tăng đáng kể chi phí và rủi ro trong quá trình vận chuyển.

Chủ động kịch bản ứng phó

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến khẳng định, năm 2026 được xác định là giai đoạn đan xen cơ hội và thách thức, yêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng - truy xuất - phát triển xanh ngày càng cao, rủi ro hạn hán - xâm nhập mặn mùa khô, chuỗi cung ứng và logistics chịu tác động bởi căng thẳng khu vực.

Thị trường Trung Đông chiếm khoảng 2% tổng kim ngạch xuất khẩu của ngành dự báo chịu ảnh hưởng rõ rệt, giá trị xuất khẩu sang châu Âu và Bắc Phi có thể giảm tới 50%. Các mặt hàng truyền thống chủ yếu gồm rau quả, hạt điều, cà phê và thủy sản sẽ chịu tác động trực tiếp. Ngoài ra, chi phí logistics container lạnh cho thủy sản và rau quả, bảo hiểm cũng có thể tăng do giá dầu leo thang.

Ngoài tác động đến chi phí sản xuất và vận chuyển, xung đột tại Trung Đông còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường tiêu thụ.

Theo số liệu thống kê, năm 2025 kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam sang khu vực Trung Đông đạt khoảng 1,74 tỷ USD. Dù chỉ chiếm tỷ trọng khiêm tốn trong tổng kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành, nhưng đây vẫn là thị trường quan trọng đối với nhiều mặt hàng chủ lực.

Theo ông Trần Gia Long, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng một số kịch bản sơ bộ nhằm đánh giá mức độ tác động của xung đột Trung Đông đối với xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam.

Với các kịch bản sơ bộ đang được xây dựng, nếu xung đột kéo dài khoảng một tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam có thể bị tác động khoảng 1 tỷ USD. Trong trường hợp xung đột kéo dài ba tháng, kim ngạch xuất khẩu của ngành có thể giảm khoảng 3 – 3,5 tỷ USD. Trong số đó, xuất khẩu sang khu vực Trung Đông có thể giảm khoảng 500 – 600 triệu USD; xuất khẩu sang châu Âu giảm từ 1 – 1,6 tỷ USD; còn khu vực Bắc Phi có thể giảm khoảng 200 – 250 triệu USD.

Nếu xung đột kéo dài hơn, xuất khẩu sang Trung Đông có thể bị gián đoạn trong một số giai đoạn, trong khi xuất khẩu sang châu Âu và Bắc Phi cũng có thể giảm tới 50%.

Tuy nhiên, theo ông Trần Gia Long, các kịch bản trên mới mang tính dự báo nhằm phục vụ công tác điều hành và chuẩn bị phương án ứng phó. Các đơn vị chuyên môn sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến tình hình, tham mưu lãnh đạo Bộ xây dựng các giải pháp điều hành phù hợp, trong đó có việc điều chỉnh cơ cấu thị trường và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu nhằm giảm thiểu rủi ro.

Theo baochinhphu.vn