Xuất nhập khẩu tăng tốc đầu năm

Cú huých từ nhóm hàng công nghệ

Theo số liệu mới nhất từ Cục Hải quan, Bộ Tài chính, dù kim ngạch xuất nhập khẩu tháng 2/2026 giảm 23,8% so với tháng 1 (đạt 67,19 tỷ USD), nhưng bức tranh chung hai tháng đầu năm vẫn ghi nhận sự tăng trưởng mạnh. Lũy kế hai tháng đầu năm, tổng trị giá xuất nhập khẩu hàng hóa của cả nước đạt 155,73 tỷ USD, tăng 22,3%, tương ứng tăng 28,36 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, trị giá xuất khẩu đạt 76,39 tỷ USD (tăng 18,3%); trị giá nhập khẩu đạt 79,34 tỷ USD (tăng 26,3%).

Sơ chế chuối xuất khẩu tại Công ty CP Chăn nuôi Gia Lai. Ảnh: Hoài Nam

Khối doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tiếp tục khẳng định vai trò động lực chính khi đóng góp 117,1 tỷ USD vào tổng kim ngạch xuất nhập khẩu, tăng 35,9% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, cả xuất khẩu và nhập khẩu của khối này đều tăng trưởng hai chữ số, lần lượt là 30,4% và 42,2%. Ở chiều ngược lại, khu vực kinh tế trong nước có phần trầm lắng hơn khi sụt giảm 6,2% tổng kim ngạch (đạt 38,63 tỷ USD), với mức giảm sâu nhất nằm ở mảng xuất khẩu (giảm 12,1%).

Điểm nhấn đáng chú ý trong hai tháng qua là sự tăng trưởng mạnh về kim ngạch xuất khẩu của nhóm hàng công nghệ. Máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện chiếm tới 24% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước, đạt 17,69 tỷ USD (tăng 40,9%). Việc xuất khẩu nhóm hàng này sang Hoa Kỳ tăng gần 58% cho thấy vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu dần được nâng lên.

Nhóm hàng nông, lâm, thủy sản vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực trong hai tháng đầu năm 2026, bất chấp sự sụt giảm mạnh về kim ngạch trong tháng 2. Điển hình là mặt hàng rau quả, dù giảm 45,5% so với tháng trước nhưng lũy kế hai tháng vẫn đạt 996 triệu USD, tăng mạnh 45% so với cùng kỳ năm ngoái. Tương tự, thủy sản ghi nhận 707 triệu USD trong tháng 2 (giảm 30,1% so với tháng 1), song tổng kim ngạch hai tháng vẫn tăng 20,3%, đạt 1,72 tỷ USD. Mặt hàng gỗ và sản phẩm gỗ dù giảm tới 39,6% trong tháng 2 song tổng kim ngạch hai tháng đầu năm đạt 2,59 tỷ USD, tăng 5% so cùng kỳ 2025.

Một đặc điểm đáng chú ý trong hai tháng đầu năm 2026 là cán cân thương mại hàng hóa thâm hụt 2,95 tỷ USD, trái ngược với mức thặng dư của cùng kỳ năm ngoái. Nhìn vào cấu trúc hàng nhập khẩu, có tới 40/53 nhóm hàng chính tăng trưởng, trong đó máy vi tính và linh kiện điện tử tăng 48,3%, máy móc thiết bị tăng 27,9%. Đây chủ yếu là nhập khẩu tư liệu sản xuất, linh kiện đầu vào và là chỉ dấu tích cực cho những đợt xuất khẩu thành phẩm vào các quý tiếp theo.

Về thị trường, trong hai tháng đầu năm, Hoa Kỳ tiếp tục là đối tác xuất khẩu số một với kim ngạch 23,84 tỷ USD, tăng 21,9%, đóng góp tới 36% vào tổng giá trị tăng thêm của xuất khẩu cả nước. Trung Quốc đứng thứ hai với 11,03 tỷ USD, tăng trưởng 38,1%. Đáng chú ý, khối EU đã vươn lên trở thành động lực tăng trưởng lớn thứ ba, vượt qua cả các thị trường truyền thống trong khu vực như ASEAN và Hàn Quốc. Ở chiều nhập khẩu, Trung Quốc vẫn là nguồn cung lớn nhất (chiếm 52%), trong khi nhập khẩu từ Hoa Kỳ cũng đạt mức cao kỷ lục từ trước tới nay với 3,36 tỷ USD.

Tập trung tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp

Mặc dù ghi nhận những kết quả khả quan trong hai tháng qua, hoạt động xuất khẩu của Việt Nam vẫn đang đứng trước nhiều thách thức từ sự bất ổn địa chính trị toàn cầu, kéo theo hệ lụy về giá xăng dầu và chi phí logistics tăng cao. Dẫu vậy, đại diện các hiệp hội doanh nghiệp vẫn lạc quan về khả năng hoàn thành mục tiêu tăng trưởng của cả năm 2026.

Điển hình như trong ngành dệt may, với kim ngạch xuất khẩu hai tháng đầu năm đạt 5,7 tỷ USD (tăng 1,2%), Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) khẳng định mục tiêu tăng trưởng từ 6 - 7% mỗi năm là hoàn toàn phù hợp với chiến lược phát triển bền vững. Thay vì chỉ chạy theo tăng trưởng xuất khẩu, ngành dệt may đang tập trung chuyển đổi sang nâng cao chất lượng tăng trưởng, trọng tâm là việc tự chủ nguồn nguyên phụ liệu trong nước nhằm tận dụng tối đa ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do (FTA) và nâng cấp vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu; khai phá các thị trường mới và cải thiện giá trị sản phẩm.

Tương tự, ngành thủy sản dù khởi đầu tích cực nhưng vẫn đang thận trọng đối phó với các rủi ro từ rào cản kỹ thuật và biện pháp phòng vệ thương mại tại các thị trường lớn. Theo đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), trong bối cảnh thị trường nhiều biến động, việc thiết lập hệ thống cảnh báo sớm và cung cấp thông tin kịp thời về quy định quốc tế là sự hỗ trợ thiết yếu cho doanh nghiệp. Để giảm bớt sự phụ thuộc vào các đối tác truyền thống như Hoa Kỳ hay EU, ngành thủy sản đang quyết liệt đa dạng hóa thị trường sang các khu vực tiềm năng như Nam Mỹ, Nam Á và Trung Đông.

Mới đây, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính ký Công điện số 23/CĐ-TTg ngày 16/3/2026 về một số nhiệm vụ, giải pháp để tiếp tục thúc đẩy xuất khẩu năm 2026; trong đó yêu cầu các bộ, ngành, địa phương kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp trong hoạt động xuất nhập khẩu; tạo điều kiện đẩy mạnh xuất khẩu, phát triển sản xuất trong nước; đẩy mạnh các hoạt động ngoại giao kinh tế, mở rộng thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp thúc đẩy xuất khẩu…

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân lưu ý, để đạt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu khoảng 15 - 16% trong năm 2026 đòi hỏi quyết tâm cao, sự phối hợp chặt chẽ của các cấp, các ngành và cộng đồng doanh nghiệp.

Về phía Bộ Công Thương xác định trước hết cần tập trung tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, thúc đẩy sản xuất trong nước, tạo nguồn hàng có chất lượng cho xuất khẩu. Việc bảo đảm năng lực sản xuất, đẩy nhanh tiến độ các dự án công nghiệp, năng lượng, hạ tầng giao thông trọng điểm sẽ tạo dư địa lớn cho xuất khẩu; đồng thời phát triển công nghiệp hỗ trợ, tăng tỷ lệ nội địa hóa và chủ động nguồn cung nguyên liệu sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao giá trị gia tăng, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và tăng sức cạnh tranh.

Cùng với đó, cần đa dạng hóa và phát triển thị trường xuất khẩu theo hướng bền vững; tiếp tục khai thác hiệu quả các thị trường trọng điểm như Hoa Kỳ, Trung Quốc, EU; đồng thời mở rộng sang các thị trường tiềm năng khác. Song song đó là nâng cao năng lực cảnh báo sớm, chủ động ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại, chống gian lận xuất xứ để bảo vệ uy tín và lợi ích chính đáng của hàng hóa Việt Nam.

Mới đây, Bộ Công Thương đã khai trương Nền tảng số về phát triển thị trường nước ngoài. Đây sẽ là kênh thông tin thị trường đáng tin cậy, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong chiến lược phát triển thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.

Về phía doanh nghiệp, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân đề nghị cần cập nhật thường xuyên tình hình chính trị - an ninh tại khu vực Trung Đông để có đánh giá kịp thời về rủi ro. Các doanh nghiệp cũng cần rà soát hợp đồng xuất nhập khẩu, đặc biệt là các điều khoản về giá cước, thời gian giao hàng, bảo hiểm và điều khoản bất khả kháng để lường trước các tình huống phát sinh; chủ động tìm kiếm các thị trường mới; đồng thời, cần xây dựng kế hoạch dự phòng cho chuỗi cung ứng, bao gồm việc tìm kiếm các nhà cung cấp nguyên liệu thay thế và các tuyến vận chuyển khác để giảm thiểu tác động khi có gián đoạn.

Minh Châu