Xứng danh 'Đệ nhất danh trà' (kỳ 3 - 'Chắp cánh' cho chè Thái bay xa)

Từ các kỳ Festival Trà, chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể, sản phẩm OCOP đến những giải thưởng quốc tế và hoạt động xúc tiến thương mại, tất cả đang góp phần chắp cánh cho chè Thái Nguyên vươn xa.

Cán bộ, nhân dân xã Bình Yên chia sẻ kinh nghiệm sản xuất chè an toàn.

Để thương hiệu được nhận diện rộng rãi

Hơn một thế kỷ trước, cụ Đội Năm cùng những người nông dân vùng Tân Cương đã đặt những viên gạch đầu tiên cho danh tiếng chè Thái Nguyên. Qua nhiều thế hệ, kinh nghiệm chọn đất, chăm cây, hái, sao và chế biến chè được trao truyền, tạo nên hương vị đặc trưng, để rồi danh xưng “Thái Nguyên đệ nhất danh trà” ngày càng lan tỏa.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Vinh, Phó Chủ tịch Hội Nữ doanh nhân Việt Nam, Chủ tịch Hội Nữ doanh nhân tỉnh Thái Nguyên, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Thương mại Thái Hưng, cơ chế thị trường mở ra đã tạo bước chuyển quan trọng. Người trồng chè có thêm cơ hội chủ động sản xuất, tìm kiếm thị trường, xây dựng sản phẩm riêng và nâng cao thu nhập.

Cùng với sự thay đổi trong tư duy sản xuất của người dân là sự vào cuộc ngày càng mạnh mẽ của các cấp, ngành trong quảng bá, xúc tiến thương mại, bảo hộ thương hiệu và nâng cao chất lượng chè.

Nhiều vườn chè đẹp trở thành điểm đến được quảng bá rộng rãi.

Một trong những dấu mốc nổi bật trong hành trình đưa chè Thái Nguyên “thức dậy” là chuỗi Festival Trà được tỉnh tổ chức vào các năm 2011, 2013, 2015 và 2017. Ông Đồng Đức Phương, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Cương, cho biết: Đây không chỉ là những sự kiện văn hóa - du lịch, mà còn trở thành phương thức quảng bá quy mô lớn, góp phần đưa hình ảnh vùng chè, người làm chè và sản phẩm chè Thái Nguyên đến đông đảo người dân, doanh nghiệp, du khách trong nước và quốc tế.Thông qua Festival Trà, giá trị của cây chè được nhìn nhận ở nhiều góc độ.

Không chỉ giới thiệu sản phẩm, Festival còn quảng bá văn hóa trà, nghệ thuật thưởng trà, vùng nguyên liệu, quy trình chế biến và những câu chuyện gắn với người làm chè. Các hoạt động trưng bày, giới thiệu sản phẩm, giao lưu, xúc tiến thương mại tạo thêm cơ hội để các hợp tác xã, doanh nghiệp tiếp cận đối tác và người tiêu dùng.

Qua các kỳ Festival, nhiều kỷ lục và danh hiệu liên quan đến trà được xác lập. Đặc biệt, người làm chè được vinh danh thông qua các cuộc thi hái chè, sao chè với giải “Bàn tay Vàng”, “Bàn tay Bạc”. Đây cũng là dịp các nghệ nhân trao truyền cho lớp trẻ kỹ năng pha trà, mời trà và chia sẻ với du khách về nghệ thuật thưởng trà. Những dấu ấn ấy tạo hiệu ứng truyền thông, giúp thương hiệu chè Thái Nguyên xuất hiện rộng rãi hơn.

Nếu Festival Trà tạo sức lan tỏa mạnh mẽ về hình ảnh thì việc bảo hộ sở hữu trí tuệ lại tạo nền tảng pháp lý cho thương hiệu phát triển bền vững. Tháng 9-2017, Chỉ dẫn địa lý Tân Cương chính thức được bảo hộ tại Liên minh châu Âu. Đây là dấu mốc quan trọng trong quá trình hội nhập của sản phẩm chè Thái Nguyên, tạo cơ sở nâng cao giá trị và bảo vệ danh tiếng của vùng chè đặc sản trên thị trường quốc tế.

Chè sau thu hái được bảo quản cẩn thận, đảm bảo chất lượng khi sao sấy.

Đặc biệt, hệ thống quản lý vùng chè được tăng cường. Đến nay, toàn tỉnh có khoảng 150 mã số vùng chè được gắn định vị GPS, góp phần kiểm soát nguồn nguyên liệu, nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc và tạo niềm tin với người tiêu dùng.

Cùng với đó, nhãn hiệu tập thể “Chè Thái Nguyên” được bảo hộ tại nhiều thị trường và vùng lãnh thổ như Mỹ, Trung Quốc, Nga, Đài Loan, Nhật Bản và Hàn Quốc... 

Một giá trị đặc biệt khác của chè Thái Nguyên là chiều sâu văn hóa. Năm 2023, “Tri thức dân gian trồng và chế biến chè Tân Cương” được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Những kinh nghiệm từ lựa chọn đất, chăm sóc, thu hái đến chế biến chè được tích lũy qua nhiều thế hệ đã trở thành một phần di sản của cộng đồng.

Ông Nguyễn Cao Sơn, Nghệ nhân Văn hóa Ẩm thực trà Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Đầu bếp Hoàng gia Việt Nam, CEO & Founder Công ty TNHH Cao Sơn Trà Việt, cho biết: Thương hiệu chè Thái Nguyên được tạo nên không chỉ bởi một sản phẩm thơm, ngon, mà còn bởi tên đất, con người, lịch sử, văn hóa và tri thức dân gian. Đó chính là những giá trị khác biệt để chè Thái Nguyên có thể kể câu chuyện của mình với thị trường.

Hướng đến thương hiệu tỷ đô

Người dân các vùng chè Thái Nguyên đều nhận thức rõ: Thương hiệu có thể bắt đầu từ một câu chuyện và được lan tỏa bằng truyền thông, nhưng chỉ có thể tồn tại lâu dài khi được bảo đảm bằng chất lượng.

Nghệ nhân Lê Quang Nghìn, xã Tân Cương (ngoài cùng bên phải), kể chuyện về lịch sử cây chè Thái Nguyên.

Một trong những câu chuyện tiêu biểu là Hợp tác xã chè Tân Hương, xã Đại Phúc. Với phương châm coi trọng chất lượng, lấy niềm tin của người tiêu dùng làm nền tảng, năm 2011, sản phẩm chè của Hợp tác xã được tổ chức Solidaridad và Unilever cấp chứng nhận đạt tiêu chuẩn quốc tế UTZ Certified.

Chứng nhận này đưa chè Tân Hương trở thành sản phẩm chè đầu tiên của Việt Nam, đáp ứng đầy đủ các điều kiện để hội nhập và lưu thông trên thị trường quốc tế.

Cách làm của Hợp tác xã chè Tân Hương tạo hiệu ứng tích cực, góp phần thay đổi tư duy sản xuất của nông dân các vùng chè trong tỉnh. Đó là sản xuất không chạy theo năng suất mà hướng đến chất lượng, đáp ứng yêu cầu của những thị trường khó tính.

Từ đó hình thành xu hướng sản xuất chè theo các quy trình an toàn vệ sinh thực phẩm. Đến nay, toàn tỉnh có khoảng 6.500ha chè đạt tiêu chuẩn VietGAP; hơn 125ha chè hữu cơ và hơn 200 sản phẩm chè sau chế biến đạt OCOP từ 3 đến 5 sao.

Tham gia thu hái chè - một trải nghiệm mang lại phấn khích cho du khách đến vùng chè Thái Nguyên.

Cùng với nâng cao chất lượng sản phẩm, việc tham gia các cuộc thi, hội chợ và sự kiện xúc tiến thương mại trong nước, quốc tế cũng trở thành phương thức quảng bá hiệu quả. Nhiều sản phẩm chè của nông dân Thái Nguyên đã ghi dấu ấn tại các sân chơi quốc tế.

Tiêu biểu, sản phẩm chè “Tôm nõn” của Công ty Chè Hà Thái, xã An Khánh, được Hiệp hội Chè Mỹ và Canada trao giải Bạc năm 2016; Sản phẩm “Đinh Vương Phẩm” của Công ty CP Chè Tân Cương Hoàng Bình, xã Tân Cương, tham dự Cuộc thi Chè đặc sản quốc tế Bắc Mỹ năm 2017 và giành giải Đặc biệt.

Cũng trong năm 2017, sản phẩm chè tôm nõn “Minh Tâm Trà” của Hợp tác xã Tuyết Hương, xóm Na Long, xã Đồng Hỷ, được Ban Tổ chức Hội nghị APEC Việt Nam lựa chọn làm quà tặng cho các nguyên thủ quốc gia và đại diện đến từ 21 nền kinh tế thành viên.

Những giải thưởng quốc tế và sự lựa chọn của các tổ chức quốc tế mang lại niềm vinh dự cho người tạo ra sản phẩm; đồng thời góp phần củng cố nhận diện chung của thương hiệu chè Thái Nguyên, tạo thêm sức nặng cho công tác quảng bá chè của tỉnh.

Theo ông Tô Văn Khiêm, Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã chè an toàn Khe Cốc, xóm Phú Minh, xã Vô Tranh: Để sản phẩm chè có thể xuất khẩu, đơn vị phải đáp ứng nhiều yêu cầu nghiêm ngặt, từ điều kiện nhà xưởng, quy trình sản xuất, chất lượng sản phẩm đến các chứng nhận liên quan.

Du khách lựa chọn mua chè Thái Nguyên làm quà.

Thực tế sản xuất cho thấy, khi đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế, không thể chỉ dựa vào danh tiếng sẵn có. Quan trọng là chất lượng ổn định, quy trình sản xuất minh bạch, sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn và cơ sở sản xuất có khả năng duy trì cam kết với khách hàng.

Cũng từ nhiều năm nay, cây chè được tỉnh Thái Nguyên xác định có tiềm năng trở thành hạt nhân xây dựng các mô hình hợp tác xã kiểu mới, thúc đẩy liên kết sản xuất bền vững.

Chia sẻ với chúng tôi, ông Bùi Bá Chính, Giám đốc Trung tâm Mã số, mã vạch quốc gia, Ủy ban Tiêu chuẩn, Đo lường chất lượng quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ), tâm đắc: Quảng bá thương hiệu chè trong giai đoạn mới không chỉ là đưa một gói trà đến tay người tiêu dùng, mà là đưa cả câu chuyện về vùng đất và văn hóa trà đến với công chúng.

Chất lượng chè được nâng cao đã tạo sự thay đổi rõ rệt về giá trị kinh tế. Hiện, doanh thu bình quân sản xuất chè đạt từ 420 đến 550 triệu đồng/ha/năm; riêng những vùng chè đặc sản, cá biệt đạt từ 1,5 đến hơn 2 tỷ đồng/ha/năm. Những con số này là minh chứng cho giá trị của cây chè không chỉ nằm ở diện tích hay sản lượng, mà còn phụ thuộc vào chất lượng, thương hiệu và khả năng tiếp cận thị trường.

Để hiện thực hóa khát vọng đưa hương chè Thái Nguyên vươn tầm quốc tế và chinh phục mục tiêu thương hiệu tỷ đô, tỉnh Thái Nguyên đang dồn lực xây dựng vùng nguyên liệu chất lượng cao.

Đây là sự cộng hưởng hoàn hảo giữa nền tảng khoa học công nghệ, quy trình bảo hộ thương hiệu bền vững, đẩy mạnh xúc tiến thương mại và sức sáng tạo không ngừng của người làm chè.

Trên hành trình đó, cả hệ thống chính trị, các nhà khoa học, cộng đồng doanh nghiệp và người nông dân đều đồng lòng vào cuộc, đổi mới tư duy sản xuất. Tất cả đang vận hành nhịp nhàng như một con tàu tốc hành, cùng hướng về đích đến chung là đưa chè Thái Nguyên nâng tầm vị thế trên bản đồ nông sản toàn cầu.