Iran nắm chìa khóa kiểm soát đường truyền internet toàn cầu qua Biển Đỏ

Câu hỏi lớn được đặt ra là liệu Tehran có quyết định cắt đứt mạng lưới internet toàn cầu khi cuộc chiến bước sang giai đoạn leo thang mới, nơi các cơ sở hạ tầng khai thác và vận chuyển dầu mỏ bắt đầu trở thành mục tiêu tấn công trực diện.

Hai yết hầu hàng hải và mạng lưới huyết mạch của kỷ nguyên số

Sự phong tỏa quân sự tại eo biển Hormuz đã gióng lên một hồi chuông cảnh báo tột độ, kéo theo vô số nỗi sợ hãi lan rộng về khả năng khu vực eo biển Bab el-Mandeb ở Biển Đỏ cũng sẽ sớm rơi vào tầm ngắm của lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn. Đây vốn dĩ là hai tuyến đường thủy huyết mạch của nền kinh tế toàn cầu, đồng thời đóng vai trò là những động mạch kỹ thuật số quan trọng bậc nhất của thế giới.

Đường cáp chính nối châu Âu và châu Á đi qua Biển Đỏ

Toàn bộ lượng dữ liệu khổng lồ duy trì hoạt động của nền kinh tế số đều buộc phải đi qua những khe hẹp địa lý này thông qua hệ thống cáp quang biển. Tình hình an ninh hàng hải đang xấu đi nhanh chóng khi Iran triển khai rải mìn trên khắp eo biển Hormuz. Hành động quân sự cứng rắn này đã gieo rắc nỗi kinh hoàng cho các hãng vận tải biển và các tập đoàn bảo hiểm quốc tế, buộc họ phải đình chỉ toàn bộ hoạt động giao thông qua khu vực cho đến khi các tuyến đường an toàn được rà phá và thiết lập lại. Cùng lúc đó, tại khu vực Biển Đỏ, các nhóm vũ trang Houthi từ Yemen có khả năng uy hiếp các tàu thuyền thương mại qua lại, biến khu vực eo biển chật hẹp này thành một vùng ranh giới tử thần.

Sâu bên dưới những vùng biển đang sục sôi vì bom đạn này là một mạng lưới cáp quang khổng lồ được lắp đặt vô cùng tỉ mỉ dưới đáy đại dương. Những sợi cáp mỏng manh, có kích thước đôi khi chỉ nhỉnh hơn một vòi tưới cây thông thường, lại mang trên mình trọng trách kéo dài hàng nghìn km và vận chuyển gần như toàn bộ lượng dữ liệu cấu thành nên mạng internet toàn cầu. Chúng chịu trách nhiệm cho mọi thứ, từ các cuộc gọi video xuyên lục địa, những bức thư điện tử mang tính quyết định của doanh nghiệp, cho đến các giao dịch chuyển tiền quốc tế khổng lồ và hệ thống dịch vụ trí tuệ nhân tạo đang bùng nổ.

Theo trang tin chuyên môn Capacity Global, hiện có tới 17 tuyến cáp ngầm đang chạy qua khu vực Biển Đỏ. Tuyến đường đắc địa này gánh vác phần lớn lưu lượng truy cập internet kết nối ba châu lục Á, Âu và Phi. Tại eo biển Hormuz, mức độ quan trọng của các tuyến cáp ngầm cũng không hề kém cạnh. TeleGeography, tổ chức phân tích dữ liệu viễn thông hàng đầu thế giới, chỉ ra rằng các tuyến cáp ngầm đang hoạt động sôi nổi tại Vịnh Ba Tư bao gồm hệ thống AAE-1, FALCON, Gulf Bridge International Cable System và Tata-TGN Gulf. Những đường truyền này đóng vai trò sống còn trong việc hỗ trợ trực tiếp các kết nối dữ liệu ra nước ngoài của Ấn Độ và nhiều quốc gia Nam Á khác.

Sự hiện diện của mạng lưới cáp quang dày đặc này có mối liên hệ mật thiết với tầm nhìn chiến lược của các đại gia công nghệ toàn cầu. Các tập đoàn lớn như Amazon, Microsoft và Google đã rót hàng tỉ USD để xây dựng các siêu trung tâm dữ liệu tại các quốc gia vùng Vịnh như Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Saudi Arabia. Kế hoạch dài hạn của họ là biến khu vực Trung Đông thành trung tâm quyền lực tiếp theo của thế giới về phát triển trí tuệ nhân tạo. Những tuyến cáp ngầm dưới biển chính là cầu nối vật lý duy nhất gắn kết các trung tâm dữ liệu tỷ đô này với các thị trường tiêu dùng và người dùng khổng lồ trải dài khắp châu Á và châu Phi.

Bài học từ quá khứ và rủi ro đứt gãy kết nối hiện hữu

Khi cả hai tuyến hàng hải trọng yếu đều bị phong tỏa, công tác bảo trì và sửa chữa mạng lưới cáp quang đã trở thành một nhiệm vụ gần như bất khả thi. Các con tàu chuyên dụng được thiết kế đặc biệt để thả robot lặn sâu, kéo cáp lên mặt nước, nối lại các sợi thủy tinh và khắc phục sự cố hoàn toàn không thể tiến vào khu vực này một cách an toàn. Một tai nạn va chạm nhỏ, một quả thủy lôi phát nổ vô tình, hay một hành động cắt phá có chủ đích đều có khả năng làm tê liệt hoàn toàn các đường truyền dẫn này trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng ròng rã.

Các đường cáp đi vào vịnh Ba Tư càng có nguy cơ bị cắt đứt khi chiến tranh leo thang

Nhà phân tích Alan Mauldin từ TeleGeography đã nhấn mạnh trên hãng tin Bloomberg rằng các tàu sửa chữa cáp sẽ tuyệt đối không hoạt động trong những khu vực đang xảy ra các chiến dịch quân sự ác liệt vì mức độ rủi ro đối với sinh mạng thủy thủ đoàn và tài sản là quá lớn.

Lịch sử các cuộc xung đột vũ trang gần đây đã chứng minh mức độ nghiêm trọng của vấn đề này. Nhìn lại năm 2024, các cuộc tấn công do lực lượng Houthi thực hiện nhằm thể hiện tinh thần đoàn kết với phong trào Hamas trong cuộc chiến Gaza đã gây hư hại nặng nề cho một số tuyến cáp quan trọng ở Biển Đỏ. Hậu quả tức thời là tốc độ truy cập internet sụt giảm nghiêm trọng tại nhiều khu vực rộng lớn ở châu Á và châu Phi. Việc sửa chữa toàn diện những hư hỏng đó đã tiêu tốn hàng tháng trời do các tàu kỹ thuật phải neo đậu từ xa, chờ đợi những khoảng lặng hiếm hoi của chiến sự để tiếp cận hiện trường.

Tình hình hiện tại đang đẩy rủi ro lên một tầm cao mới. Ông Doug Madory, giám đốc phân tích internet tại công ty mạng Kentik, đã đưa ra những lời cảnh báo về các nguy cơ hiện tại. Chia sẻ trên ấn phẩm Rest of World, ông nhấn mạnh việc cả hai nút thắt cổ chai này bị đóng cửa cùng một lúc chắc chắn sẽ tạo ra một sự kiện gián đoạn mang tính tàn phá trên phạm vi toàn cầu.

Cấu trúc địa lý của khu vực càng làm tăng thêm mức độ mong manh của hệ thống cơ sở hạ tầng mạng. Theo số liệu từ tờ New York Times, mực nước tại điểm hẹp nhất của eo biển Hormuz chỉ sâu khoảng hơn 60 mét. Độ nông của vùng biển này đồng nghĩa với việc các tuyến cáp nằm phơi mình dưới đáy biển ở độ sâu rất dễ bị tác động bởi mỏ neo tàu thuyền, ngư cụ, hoặc các thợ lặn quân sự.

Mặc dù Mỹ nói các tàu chiến thuộc lực lượng hải quân Iran trong khu vực đã bị đánh chìm sau những đợt giao tranh dữ dội, các báo cáo tình báo vẫn chỉ ra rằng quốc gia này duy trì các đội đặc nhiệm hoạt động ngầm dưới nước cùng với một hạm đội bóng tối túc trực trong khu vực. Sự tồn tại của các lực lượng này tạo ra một mối đe dọa thường trực và vô hình đối với bất kỳ cơ sở hạ tầng nào nằm dưới mặt nước.

Hệ lụy khôn lường và thách thức bảo vệ cơ sở hạ tầng mạng

Cho đến thời điểm hiện tại, chưa một ai có thể khẳng định chắc chắn liệu Iran có thực sự nhắm mục tiêu vào các tuyến cáp ngầm này như một đòn bẩy quân sự hay không. Dù vậy, khả năng xảy ra kịch bản tồi tệ này là hoàn toàn hiện hữu và đang khiến các nhà hoạch định chính sách toàn cầu phải đứng ngồi không yên. Những thiệt hại phát sinh từ việc mạng lưới cáp quang bị cắt đứt sẽ vươn xa hơn rất nhiều so với việc người dân bị tước đi quyền truy cập các trang web giải trí hay thực hiện các cuộc gọi thông thường trên điện thoại di động. Nó sẽ giáng một đòn chí mạng vào cốt lõi của nền kinh tế số và sự ổn định của xã hội hiện đại.

Hàng loạt các hệ thống trọng yếu như ngân hàng thương mại, thị trường chứng khoán quốc tế, hệ thống dữ liệu của các bệnh viện lớn và các nền tảng trí tuệ nhân tạo phức tạp đều phụ thuộc hoàn toàn vào luồng dữ liệu liên tục chảy qua những tuyến cáp này. Trong môi trường giao dịch tần suất cao của ngành tài chính, một độ trễ chỉ tính bằng mili-giây cũng đủ để thổi bay hàng triệu đô la. Nếu một sự cố đứt gãy xảy ra, các quốc gia vùng Vịnh chắc chắn sẽ là những nạn nhân đầu tiên gánh chịu hậu quả nặng nề nhất do sự cô lập về mặt thông tin.

Làn sóng chấn động sẽ nhanh chóng lan rộng ra toàn cầu. Nền kinh tế các nước châu Á, bao gồm Đông Nam Á cũng sẽ lập tức đối mặt với tình trạng đình trệ và chậm trễ nghiêm trọng. Toàn bộ lưu lượng truy cập internet khổng lồ di chuyển giữa châu Âu và châu Á sẽ buộc phải định tuyến lại, tìm kiếm những con đường vòng dài hơn qua mũi Hảo Vọng hoặc các tuyến cáp đất liền tốn kém hơn. Việc thay đổi lộ trình dữ liệu đột ngột này sẽ làm quá tải các hệ thống cáp quang ở những khu vực khác, gây ra tình trạng nghẽn mạng nghiêm trọng trên quy mô toàn thế giới.

Tin mừng hiếm hoi giữa muôn vàn căng thẳng là các đường truyền tín hiệu hiện tại vẫn đang hoạt động ổn định và thế giới số vẫn đang duy trì được nhịp độ của mình. Khó khăn cốt lõi nằm ở chỗ vùng biển này đang đầy rẫy thủy lôi, các cuộc tấn công bằng hỏa lực vẫn tiếp diễn không ngừng và những con tàu kỹ thuật mang hy vọng sửa chữa đã bị khóa chặt bên ngoài ranh giới vùng chiến sự. Đối mặt với những biến số khôn lường của cuộc chiến tranh địa chính trị, mức độ rủi ro đối với huyết mạch của kỷ nguyên số chưa bao giờ bị đẩy lên mức cao và đáng báo động như lúc này.

Bùi Tú