Xung đột Trung Đông: Thị trường trước nguy cơ cú sốc dầu mỏ mới

Khủng hoảng dầu mỏ thập niên 1970. (Ảnh: AFP)

Ảnh hưởng dầu mỏ và địa kinh tế

Homayoun Falakshahi, chuyên gia phân tích thị trường dầu mỏ tại Kpler - công ty chuyên phân tích các dòng chảy vận tải hàng hóa bằng đường biển. Công việc của ông là theo dõi hoạt động của các tàu chở dầu để hiểu rõ động lực của thương mại toàn cầu.

“Chúng tôi gần như biết chính xác tàu đang chở gì, xuất phát từ đâu và đi tới đâu”, ông nói.

Eo biển Hormuz - Tâm điểm khủng hoảng

Từ khi xung đột bùng nổ, hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng. Tuyến đường chiến lược nằm giữa Iran và Oman này là một trong những cửa ngõ quan trọng nhất của thương mại dầu mỏ thế giới.

Trong điều kiện bình thường, gần 100 tàu đi qua mỗi ngày. Nhưng sau các đe dọa của Iran đối với tàu phương Tây và rủi ro quân sự trong khu vực, chỉ còn một số ít tàu chở dầu tiếp tục đi qua.

Kết quả là một lượng lớn dầu khai thác ở vùng Vịnh không thể đưa ra thị trường quốc tế. Theo ước tính được nêu trong chương trình, khoảng 12,5 triệu thùng/ngày hiện bị “mắc kẹt”, tương đương 12,5% nhu cầu dầu toàn cầu.

Hệ quả trực tiếp là giá dầu chịu áp lực tăng mạnh. Mức căng thẳng này gợi nhớ các giai đoạn khủng hoảng năng lượng trong những năm gần đây.

“Nếu xuất hiện thêm tín hiệu cho thấy xung đột có thể kéo dài, mọi kịch bản đều có thể xảy ra và giá dầu có thể tăng vọt”, ông Falakshahi nói.

Dầu bị mắc kẹt

Theo ông Homayoun Falakshahi, khoảng 100 tàu chở dầu thô đang bị kẹt quanh khu vực eo biển Hormuz. Ngoài ra còn 150 tàu khác đang chờ ở vịnh Oman trước khi có thể đi qua tuyến đường này.

Với các nước khai thác, tình hình ngày càng nghiêm trọng: Một số quốc gia vùng Vịnh có khả năng lưu trữ hạn chế và có thể buộc phải giảm sản lượng nếu tình trạng này kéo dài.

Các tuyến đường thay thế?

Trước căng thẳng ở eo Hormuz, một số nước vùng Vịnh đã xây dựng đường ống dẫn dầu nhằm phần nào tránh phụ thuộc vào tuyến đường này. Ả Rập Xê-út và UAE có các tuyến ống nối trực tiếp mỏ dầu với những cảng nằm ngoài vịnh Ba Tư.

Các nước trong khu vực đã xây dựng đường ống để tránh eo biển, nhưng hai tuyến này không thể thay thế hoàn toàn.

Dầu Iran vẫn chảy sang Trung Quốc

Dù căng thẳng quân sự và các lệnh trừng phạt của phương Tây vẫn tồn tại, Iran vẫn tiếp tục xuất khẩu dầu.

Các chuyến hàng chủ yếu xuất phát từ đảo Kharg, cảng xuất khẩu dầu lớn nhất của Iran tại vịnh Ba Tư. Tàu chở dầu rời cảng, đôi khi tạm tắt hệ thống định vị rồi tiếp tục hành trình.

“Hệ thống xuất khẩu rất khó theo dõi: Tàu đến gần đảo Kharg, tắt tín hiệu, nạp dầu rồi sau đó đi qua eo biển như những con tàu bình thường”, ông Falakshahi cho biết.

Hiện nay, Trung Quốc gần như là khách mua duy nhất của dầu Iran. Điều này cho thấy sự thay đổi trong quan hệ năng lượng quốc tế và vai trò ngày càng lớn của Bắc Kinh trong thương mại dầu mỏ toàn cầu.

Trung Quốc thử thách chiến lược năng lượng

Từ Bắc Kinh, phóng viên AFP Cleá Broadhurst cho biết cuộc khủng hoảng này là một phép thử thực sự đối với chiến lược năng lượng của Trung Quốc. Nước này đã xây dựng kho dự trữ dầu chiến lược rất lớn, ước tính hơn 1 tỷ thùng. Lượng dự trữ này giúp Trung Quốc tạm thời giảm bớt cú sốc về nguồn cung.

Bên cạnh đó, Bắc Kinh cũng từng bước đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, đặc biệt tăng mua dầu từ Nga. Chiến lược này nằm trong chính sách rộng hơn nhằm giảm phụ thuộc vào dầu mỏ, thông qua phát triển xe điện và các nguồn năng lượng thay thế.

Nga hưởng lợi gián tiếp từ khủng hoảng?

Cuộc khủng hoảng hiện nay cũng có thể mang lại lợi ích cho Nga. Những gián đoạn tại khu vực Vùng Vịnh có thể khiến một số nước châu Á tăng mua dầu của Nga. Từ khi xung đột ở Ukraine bùng nổ, Moskva đã bán dầu với giá giảm để vượt qua các lệnh trừng phạt của phương Tây. “Chính quyền của ông Vladimir Putin là một trong những bên hưởng lợi lớn từ những gì đang diễn ra hiện nay”, AFP nói.

Cùng lúc đó, Mỹ đã tạm thời nới lỏng một số lệnh trừng phạt để giúp tiêu thụ một phần nguồn dự trữ và hạn chế đà tăng mạnh của giá dầu.

Dùng dự trữ chiến lược để tránh cú sốc năng lượng

Trước căng thẳng trên thị trường, Cơ quan Năng lượng Quốc tế thông báo sẽ huy động đặc biệt kho dự trữ chiến lược của các nước thành viên. Tổng cộng 400 triệu thùng dầu có thể được đưa ra thị trường nhằm bù đắp sự gián đoạn nguồn cung.

Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, lượng này chỉ đủ bù đắp khoảng một đến một tháng rưỡi thiếu hụt nếu việc phong tỏa eo biển Hormuz kéo dài.

“400 triệu thùng tương đương khoảng một đến một tháng rưỡi nguồn cung nếu thị trường mất 9 triệu thùng mỗi ngày”, AFP cho biết.

Tình hình hiện nay có thể thúc đẩy nhanh hơn những thay đổi đã bắt đầu từ trước: Đa dạng hóa nguồn năng lượng, phát triển xe điện và tăng cường dự trữ chiến lược. “Cuộc khủng hoảng này cũng sẽ thúc đẩy các nền kinh tế thế giới, đặc biệt ở châu Âu, chuyển sang xe điện. Nhưng trước hết, ưu tiên sẽ là tăng cường dự trữ chiến lược để phòng các cú sốc trong tương lai”, cơ quan nói thêm.

Nh.Thạch

AFP