Xung đột Trung Đông thúc đẩy Israel tăng tốc chuyển đổi năng lượng

Hệ thống giàn khoan nổi của Công ty Energean hoạt động khai thác tại mỏ khí tự nhiên Karish ở ngoài khơi Israel, trên Địa Trung Hải. Ảnh: Energean/TTXVN

Dù không có quan hệ ngoại giao với phần lớn các quốc gia sản xuất dầu trong khu vực, Israel vẫn phụ thuộc lớn vào dầu mỏ, đặc biệt trong lĩnh vực giao thông vận tải. Chỉ trong những năm gần đây, nhờ phát triển các mỏ khí đốt ngoài khơi, mức độ phụ thuộc này mới dần tiệm cận mức trung bình của OECD. Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định Israel vẫn còn chặng đường dài để giảm sự lệ thuộc vào dầu.

Theo phân tích của báo Globes, trong bối cảnh chiến sự, Israel buộc phải tạm dừng hoạt động của một số giàn khí đốt và chuyển sang sử dụng dầu diesel – loại nhiên liệu dự phòng – để duy trì sản xuất điện. Điều này càng làm gia tăng nhu cầu tiêu thụ dầu trong nước.

Di sản từ cú sốc dầu mỏ năm 1973

Các chuyên gia cho rằng cuộc khủng hoảng năng lượng hiện nay gợi lại những bài học từ năm 1973 – thời điểm dầu mỏ đạt đỉnh ảnh hưởng đối với kinh tế toàn cầu. Khi đó, để tạo ra 1.000 USD GDP, thế giới cần tới một thùng dầu, trong khi đến năm 2019 con số này đã giảm xuống còn chưa đến một nửa.

Nguyên nhân của sự thay đổi này bắt nguồn từ cuộc Chiến tranh Yom Kippur năm 1973, khi các nước Arab áp đặt lệnh cấm vận dầu mỏ nhằm vào phương Tây để đáp trả việc Mỹ hỗ trợ Israel. Cú sốc này đã gây ra khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng và buộc nhiều quốc gia phải điều chỉnh chính sách năng lượng, thúc đẩy phát triển công nghệ tiết kiệm nhiên liệu và năng lượng tái tạo.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, xu hướng giảm phụ thuộc vào dầu mỏ có dấu hiệu chững lại, khiến các nền kinh tế tiếp tục dễ tổn thương trước những cú sốc địa chính trị như hiện nay.

Theo chuyên gia kinh tế Or Azran của Ngân hàng Leumi, phần lớn nhu cầu dầu mỏ tại Israel đến từ nhiên liệu giao thông và khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) phục vụ nấu ăn, sưởi ấm. Dù lĩnh vực điện đã chuyển sang sử dụng khí đốt và ít chịu tác động trực tiếp từ giá dầu, nhưng các lĩnh vực khác vẫn phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hóa thạch.

Trong thời chiến, khi các cơ sở khí đốt ngoài khơi phải tạm dừng hoạt động, hệ thống điện Israel phải chuyển sang sử dụng dầu diesel. Đồng thời, nhu cầu nhiên liệu cho phương tiện vận tải – từ ô tô, xe tải đến máy bay – vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tiêu thụ năng lượng.

Giới chức Israel cũng thừa nhận cần đa dạng hóa nguồn nhập khẩu dầu, bao gồm cả việc sử dụng tuyến đường ống dẫn dầu từ Azerbaijan (A-déc-bai-dan) qua Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, khi giá nhiên liệu tăng, người tiêu dùng vẫn phải gánh chi phí cao hơn tại các trạm xăng và trong giá hàng hóa.

Điện hóa giao thông và năng lượng sạch

Ông Ron Eifer, lãnh đạo bộ phận năng lượng bền vững thuộc Bộ Năng lượng Israel, cho biết mục tiêu dài hạn là giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu, không chỉ vì yếu tố giá cả biến động mà còn vì an ninh năng lượng và môi trường.

Theo ông, phần lớn tiêu thụ dầu hiện nay tập trung ở lĩnh vực giao thông. Do đó, giải pháp quan trọng là chuyển đổi sang phương tiện chạy điện. Israel được đánh giá có lợi thế trong quá trình này nhờ diện tích nhỏ, giá điện tương đối thấp và giá nhiên liệu cao.

Năm 2024, khoảng 25% xe mới tại Israel là xe điện, dù tỷ lệ này có thể giảm nhẹ trong năm 2025 do thay đổi chính sách thuế. Tuy nhiên, thách thức lớn vẫn là phát triển hạ tầng sạc công cộng, đặc biệt cho người dân sống tại các khu chung cư.

Trong lĩnh vực vận tải công cộng, khoảng 30% xe buýt nội đô đã chuyển sang chạy điện, trong khi xe buýt liên tỉnh và xe tải vẫn đang trong quá trình chuyển đổi.

Các chuyên gia nhận định lợi thế lớn của Israel hiện nay là phần lớn điện năng được sản xuất từ khí đốt tự nhiên. Tuy nhiên, nguồn tài nguyên này có thể suy giảm trong tương lai, đặt ra yêu cầu cấp thiết về đa dạng hóa nguồn năng lượng.

Một số đề xuất chính sách cho rằng Israel cần đẩy mạnh phát triển năng lượng Mặt trời, với mục tiêu nâng tỷ lệ điện tái tạo lên 45% vào năm 2035. Đồng thời, về dài hạn, nước này có thể xem xét phát triển điện hạt nhân dân sự - dù đây là lựa chọn gây nhiều tranh cãi do chi phí cao và yếu tố chính trị.

Trong khi đó, một số chuyên gia khác cho rằng cần tập trung vào các giải pháp thực tế hơn như mở rộng điện Mặt trời trên mái nhà và những mô hình kết hợp sản xuất điện với nông nghiệp.

Giới phân tích nhận định cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz không chỉ là một sự kiện ngắn hạn làm tăng giá dầu, mà còn là dấu hiệu cho thấy thị trường năng lượng toàn cầu đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mới. Một chuyên gia nhận định: “Thế giới đang thay đổi cách tiếp cận đối với năng lượng, với xu hướng đa dạng hóa nguồn cung và đầu tư vào hạ tầng năng lượng linh hoạt hơn”.

Trong bối cảnh đó, Israel cũng được cho là cần tận dụng cơ hội để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng, giảm phụ thuộc vào dầu mỏ và tăng cường khả năng chống chịu trước các cú sốc địa chính trị trong tương lai.

Nhiều ý kiến cho rằng, tương tự như năm 1973, cuộc khủng hoảng năm 2026 có thể trở thành một bước ngoặt mới, thúc đẩy thế giới – trong đó có Israel – rời xa sự phụ thuộc vào dầu mỏ.

Thanh Bình (P/v TTXVN tại Israel)