Yêu người mắc bệnh ái kỷ, đối phương 'bị quay' thế nào?

Trong một số mối quan hệ tình cảm, có người từng trải qua cảm giác như bị cuốn vào một “vòng xoáy tâm lý”. Ban đầu đối phương thể hiện sự quan tâm đặc biệt, khiến người kia cảm thấy mình được yêu thương và trân trọng, nhưng theo thời gian, sự quan tâm ấy dần chuyển thành kiểm soát, chỉ trích, thậm chí thao túng cảm xúc.

Các chuyên gia tâm lý cho rằng, trong một số trường hợp, đây có thể là dấu hiệu của xu hướng ái kỷ – một đặc điểm nhân cách có thể khiến mối quan hệ trở nên mất cân bằng và khiến đối phương rơi vào trạng thái dễ bị “quay” về mặt cảm xúc.

Ảnh minh họa: Nguồn Vinmec

Ái kỷ không chỉ là “tự yêu bản thân”

Theo Cẩm nang Chẩn đoán và Thống kê Rối loạn Tâm thần DSM-5 của American Psychiatric Association, rối loạn nhân cách ái kỷ (Narcissistic Personality Disorder) là tình trạng trong đó người bệnh có cảm giác quá mức về tầm quan trọng của bản thân, luôn cần được ngưỡng mộ và thiếu sự đồng cảm với người khác.

Người mắc rối loạn này thường có xu hướng đánh giá cao bản thân, mong muốn được chú ý và công nhận liên tục. Khi không nhận được sự tán dương như kỳ vọng, họ có thể phản ứng tiêu cực hoặc thể hiện thái độ coi thường người khác.

Chuyên gia tâm lý cho biết, rối loạn nhân cách ái kỷ là một dạng rối loạn nhân cách, trong đó người bệnh có xu hướng đặt bản thân lên trên người khác và luôn cần được công nhận.

Điều này có thể khiến họ gặp nhiều khó khăn trong các mối quan hệ cá nhân, đặc biệt là trong tình yêu hoặc hôn nhân, nơi sự đồng cảm và tôn trọng lẫn nhau đóng vai trò quan trọng.

Mối quan hệ bắt đầu bằng “mật ngọt”

Một đặc điểm thường được các chuyên gia nhắc đến trong mối quan hệ với người có xu hướng ái kỷ là giai đoạn đầu rất cuốn hút.

Trong tâm lý học, hiện tượng này đôi khi được gọi là “love bombing” – tức là thể hiện sự quan tâm, yêu thương một cách dồn dập. Người kia có thể nhận được những lời khen ngợi liên tục, sự quan tâm đặc biệt hoặc những lời hứa hẹn về tương lai.

Những hành động này dễ khiến đối phương cảm thấy mình được yêu thương và thấu hiểu đặc biệt. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, đó có thể là cách nhanh chóng tạo sự gắn bó về cảm xúc.

Nhà tâm lý học Craig Malkin, giảng viên tại trường Y Harvard (Mỹ), nhận định rằng, người có xu hướng ái kỷ thường rất giỏi tạo ấn tượng ban đầu. Họ có thể khiến người khác cảm thấy được chú ý và quan tâm đặc biệt.

Nhưng theo ông, nếu mối quan hệ phát triển theo hướng mất cân bằng, giai đoạn “mật ngọt” này đôi khi chỉ là bước khởi đầu cho những biến chuyển tâm lý phức tạp hơn sau đó.

Từ lý tưởng hóa đến hạ thấp

Sau giai đoạn ban đầu, nhiều mối quan hệ bắt đầu xuất hiện sự thay đổi. Những lời khen ngợi trước đây có thể dần chuyển thành phê bình hoặc chê bai.

Người có xu hướng ái kỷ có thể bắt đầu hạ thấp năng lực, ngoại hình hoặc quyết định của người yêu. Điều này khiến đối phương dần cảm thấy mình không đủ tốt.

Một biểu hiện phổ biến trong các mối quan hệ này là “gaslighting” – một dạng thao túng tâm lý khiến người kia nghi ngờ chính nhận thức và cảm xúc của mình.

Chẳng hạn, khi xảy ra mâu thuẫn, người ái kỷ có thể phủ nhận những gì đã xảy ra hoặc đổ lỗi cho đối phương khiến họ cảm thấy mình là người sai.

Người có rối loạn nhân cách ái kỷ thường thiếu khả năng đồng cảm và khó nhìn nhận cảm xúc của người khác. Điều này có thể khiến các mối quan hệ thân thiết trở nên căng thẳng, bởi đối phương thường cảm thấy nhu cầu và cảm xúc của mình không được tôn trọng.

Vì sao nhiều người vẫn “kẹt” trong mối quan hệ?

Một câu hỏi thường được đặt ra là, nếu mối quan hệ gây tổn thương, tại sao nhiều người vẫn khó rời đi?

Theo các chuyên gia tâm lý, có nhiều yếu tố khiến điều này xảy ra. Trước hết là hiệu ứng gắn bó cảm xúc. Sau giai đoạn đầu đầy cảm xúc tích cực, nhiều người có xu hướng hy vọng đối phương sẽ quay lại như trước.

Thứ hai là chu kỳ khen – chê xen kẽ. Khi những lời chỉ trích được xen kẽ với những khoảnh khắc quan tâm hiếm hoi, điều này có thể tạo ra một dạng “phần thưởng cảm xúc bất định”, khiến người trong cuộc khó dứt ra.

Ngoài ra, sự thao túng tâm lý kéo dài có thể khiến một người dần mất tự tin và phụ thuộc nhiều hơn vào sự công nhận của đối phương.

Theo các nghiên cứu tâm lý, khi một người liên tục bị khiến nghi ngờ bản thân, họ có thể cảm thấy mình phải cố gắng nhiều hơn để duy trì mối quan hệ.

Các chuyên gia nhấn mạnh rằng không phải ai tự tin hay thích được chú ý cũng là người ái kỷ. Tuy nhiên, một số dấu hiệu có thể là tín hiệu cảnh báo trong mối quan hệ:

Đối phương luôn muốn trở thành trung tâm của mọi cuộc trò chuyện.

Thiếu sự quan tâm đến cảm xúc của người khác.

Phản ứng tiêu cực hoặc giận dữ khi bị góp ý.

Thường xuyên đổ lỗi hoặc khiến người kia cảm thấy mình sai.

Khiến bạn ngày càng mất tự tin và nghi ngờ bản thân.

Theo khuyến cáo của các chuyên gia sức khỏe tâm thần, việc chẩn đoán rối loạn nhân cách ái kỷ cần được thực hiện bởi bác sĩ hoặc nhà tâm lý lâm sàng, không nên tự kết luận chỉ dựa trên vài biểu hiện đơn lẻ.

Mời quý độc giả xem video: Trải nghiệm xe đạp công cộng ở Hà Nội. Nguồn VTV

Như Phong