10 năm làm cổng cưới rồng phụng từ tỏi, ớt ở miền Tây

Anh Võ Văn Tâm gần 10 năm gắn bó với nghề làm cổng cưới truyền thống từ hoa trái miệt vườn.

Từ trái cau, quả ớt, tép tỏi đến lá dừa, hoa tươi, anh Võ Văn Tâm (sinh năm 1987, xã Long Tiên, tỉnh Đồng Tháp) khéo léo kết hợp những thứ quen thuộc để tạo nên các mẫu cổng cưới rồng phụng cầu kỳ. Gần 10 năm theo nghề, anh không chỉ gây dựng sinh kế mà còn mong muốn gìn giữ nét đẹp trong văn hóa cưới hỏi truyền thống.

Không qua trường lớp đào tạo, anh Tâm đến với nghề từ một lần giúp bạn làm cổng cưới. Từ công việc phụ giúp ban đầu, anh dần tự học kỹ thuật, sáng tạo nhiều mẫu mới và xây dựng thương hiệu riêng, đưa những chiếc cổng cưới đậm chất miền Tây đến với khách hàng ở nhiều tỉnh, thành.

Đằng sau những hình rồng, phụng rực rỡ là quá trình lựa chọn nguyên liệu, tạo hình và hoàn thiện từng chi tiết đòi hỏi sự kiên nhẫn. Dù thị trường xuất hiện ngày càng nhiều mẫu cổng cưới hiện đại, anh vẫn muốn giữ nét riêng của sản phẩm thủ công từ hoa trái miệt vườn.

Bén duyên với nghề

Trước khi gắn bó với nghề làm cổng cưới, anh Tâm từng học nghề may nhưng chủ yếu mưu sinh bằng công việc đồng áng, làm thuê. Năm 2016, một người bạn nhờ anh phụ làm cổng cưới bằng hoa lá, trái cây theo phong cách truyền thống. Dù chưa có kinh nghiệm, anh vẫn thử sức bằng khả năng quan sát và sự khéo léo của mình.

"Ban đầu, tôi chỉ theo phụ giúp không công nhưng không ngờ nhận được nhiều lời khen. Từ đó, tôi đâm ra đam mê rồi quyết định khởi nghiệp với nghề này. Vừa làm, vừa tìm tòi học hỏi và dần dần sáng tạo thêm", anh Tâm kể với Tri Thức - Znews.

Sau lần ấy, nhiều người tìm đến đặt anh làm cổng cưới cho các đám tiệc trong vùng. Nhận thấy công việc có thể mang lại thu nhập, anh quyết định gắn bó lâu dài, tự học kỹ thuật và phát triển thêm nhiều mẫu mới.

Chiếc cổng cưới đầu tiên anh Tâm thực hiện là vào năm 2016, khi được một người bạn nhờ giúp đỡ.

Theo anh Tâm, cổng cưới kết từ hoa lá, trái cây là nét văn hóa lâu đời của người dân miền Tây Nam Bộ. Trước đây, người dân thường tận dụng những nguyên liệu gần gũi như lá dừa, trái cau, cây đủng đỉnh và hoa tươi để trang trí ngày cưới. Theo thời gian, các mẫu cổng được sáng tạo đa dạng hơn, nhưng hình tượng rồng phụng vẫn được nhiều gia đình yêu thích.

Hiện anh có hàng trăm mẫu cổng cưới, nổi bật là cổng lá dừa và cổng rồng phụng. Nếu cổng lá dừa mang vẻ mộc mạc, gần gũi thì cổng rồng phụng gây ấn tượng bởi sự kết hợp của nhiều loại nông sản, tạo thành những chi tiết có hình dáng và màu sắc riêng.

Để hoàn thiện một chiếc cổng rồng phụng, người thợ phải dựng khung, định hình linh vật rồi lần lượt gắn từng nguyên liệu. Trái cau được dùng làm vảy, ớt tạo phần vây trên lưng rồng, đậu đũa viền mắt và miệng, còn tép tỏi bóc vỏ được tận dụng làm răng. Lá dứa cùng các loại lá khác giúp hoàn thiện phần bờm và những chi tiết trang trí.

Theo anh Tâm, khó nhất không đơn thuần là ghép nguyên liệu thành hình rồng, phụng mà phải tạo được thần thái, sự cân đối để linh vật trông có hồn. Người thợ phải kiên nhẫn lựa từng quả cau, trái ớt, bông hoa phù hợp, sau đó sắp xếp sao cho tổng thể hài hòa.

"Người thợ phải khéo tay, tỉ mỉ và kiên nhẫn, yêu công việc của mình. Bởi thợ phải ngồi tìm, lựa chọn từng quả ớt, trái cau, bông hoa… phù hợp rồi đính lên khung sao cho hài hòa, đẹp mắt, có hồn", anh chia sẻ.

Không dừng lại ở những mẫu truyền thống, anh còn lắp mô tơ để một số bộ phận của rồng, phụng chuyển động, tạo hiệu ứng sinh động. Với những mẫu chưa từng thực hiện, anh trao đổi kỹ với khách hàng về ý tưởng rồi trực tiếp bắt tay vào làm thay vì thiết kế trước. Dù vậy, nhiều khách vẫn tin tưởng và chấp nhận cách làm này.

Theo anh Tâm, ý tưởng dù đẹp đến đâu cũng phải phù hợp với khả năng thi công và nguồn nguyên liệu thực tế. Vì thế, việc trao đổi với khách hàng rất quan trọng, nhất là với những mẫu mới có nhiều chi tiết phức tạp.

Chiếc cổng rồng phụng lớn nhất anh Tâm từng thực hiện cao gần 4 m, sử dụng khoảng 20 kg trái cau, 10 kg ớt đỏ, 14 kg đậu bắp cùng hoa hồng nhập khẩu để trang trí.

Bên cạnh kỹ thuật tạo hình, bảo quản nguyên liệu cũng là công đoạn đòi hỏi kinh nghiệm. Anh luôn chọn hoa, lá và trái cây tươi, đặt ở nơi mát, tránh ánh nắng trực tiếp. Với những chiếc cổng thi công ngoài trời, anh dùng bình xịt điện bổ sung nước để giữ độ tươi cho hoa và lá.

Thông thường, phần khung và những chi tiết bằng trái cây ít bị héo được thực hiện trước. Hoa, lá tươi được hoàn thiện sát thời điểm giao cổng nhằm giữ màu sắc tự nhiên lâu nhất có thể. Toàn bộ quá trình chuẩn bị nguyên liệu và thi công thường được gói gọn trong khoảng 2 ngày.

Mỗi chiếc cổng cưới rồng phụng đòi hỏi sự tỉ mỉ, kiên nhẫn trong từng công đoạn tạo hình và trang trí.

Dẫu vậy, công việc không phải lúc nào cũng suôn sẻ. Anh Tâm kể từng có lần ghi nhầm ngày giao cổng, đến khi tới nhà cô dâu mới phát hiện sai sót.

Khi ấy, anh buộc phải bỏ toàn bộ nguyên liệu đã chuẩn bị và công sức thực hiện để làm lại, vừa tốn kém vừa ảnh hưởng tiến độ. Những trải nghiệm này khiến anh chú trọng hơn việc xác nhận thông tin và thời gian với khách hàng.

Giữ nét văn hóa quê nhà

Theo anh Tâm, cổng cưới truyền thống vẫn được nhiều cặp đôi lựa chọn, kể cả những người trẻ tổ chức đám cưới theo phong cách hiện đại. Với họ, chiếc cổng không chỉ là phần trang trí mà còn là nơi lưu lại những khoảnh khắc bên người thân, bạn bè trong ngày trọng đại.

Cô dâu Diễm My, một khách hàng từng đặt cổng cưới của anh Tâm, cho biết cô biết đến người thợ này qua lời giới thiệu của bạn bè. Trong đám cưới diễn ra vào tháng 2, cô lựa chọn cổng cưới rồng phụng từ hoa trái để tạo điểm nhấn cho ngày vui.

Theo Diễm My, sự kết hợp giữa những nguyên liệu quen thuộc và cách tạo hình cầu kỳ giúp chiếc cổng vừa nổi bật, vừa mang nét đẹp truyền thống.

"Trong xu hướng đám cưới hiện đại, nhiều người trẻ lại thích và mong muốn tìm về những giá trị xưa, mang nét đẹp truyền thống gắn liền với quê hương. Bản thân tôi cũng tự tay làm cổng cưới cho ngày trọng đại cuộc đời mình vào năm 2020", anh Tâm nói.

Ngoài tạo sinh kế cho người dân địa phương, anh Tâm còn mong muốn gìn giữ nét đẹp cưới hỏi truyền thống của miền Tây.

Công việc diễn ra quanh năm nhưng lượng đơn thường tăng vào dịp cuối năm, cận Tết. Có thời điểm, anh phải huy động hàng chục người cùng làm để kịp tiến độ. Tùy quy mô và khối lượng công việc, nhóm thợ có thể dao động 5-10 người vào thời điểm bình thường và lên gần 50 người khi cao điểm.

Công việc này cũng tạo thêm thu nhập cho người dân địa phương, phần lớn là những người làm ruộng, làm vườn muốn tranh thủ thời gian nhàn rỗi. Lao động nữ thường được trả 20.000-30.000 đồng/giờ, trong khi tiền công của lao động nam dao động 300.000-500.000 đồng/ngày, tùy công sức và phần việc đảm nhận.

Ngoài cổng cưới, anh Tâm còn nhận làm mâm quả trang trí bàn thờ gia tiên từ hoa và trái cây.

Tuy nhiên, so với thời kỳ đông khách nhất, số lượng đơn hàng hiện nay đã giảm đáng kể. Theo anh, khách hàng có thêm nhiều lựa chọn mới, trong đó cổng cưới làm từ nhựa, xốp với kiểu dáng hiện đại tạo ra sự cạnh tranh đáng kể đối với sản phẩm thủ công truyền thống.

Chiếc cổng cưới do anh Tâm thực hiện cho đám cưới của cô dâu Diễm My vào tháng 2.

Dù vậy, anh Tâm không muốn chạy theo mọi xu hướng mà đánh mất nét riêng của nghề. Anh vẫn lựa chọn hoa trái, lá dừa và dành nhiều công sức cho từng chi tiết thủ công, bởi đó là những yếu tố làm nên đặc trưng của cổng cưới miền Tây.

Thời gian tới, anh mong muốn mở rộng mô hình, đồng thời tạo cơ hội cho những người trẻ chưa có việc làm học nghề, có thêm thu nhập.

"Với tôi, làm cổng cưới truyền thống không chỉ là sinh kế mà còn là niềm tự hào khi được giữ gìn, phát huy nét đẹp văn hóa của người dân miền Tây sông nước", anh bộc bạch.