3 bộ phận trên cơ thể bị bệnh tăng huyết áp âm thầm tàn phá

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), phần lớn người bị tăng huyết áp không cảm thấy bất kỳ triệu chứng nào. Tương tự, Hiệp hội Tim mạch châu Âu (ESC) 2024 và Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (ACC/AHA) đều khẳng định tăng huyết áp thường không có biểu hiện lâm sàng đặc hiệu và nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi đo huyết áp định kỳ hoặc sau khi đã xuất hiện các biến chứng nghiêm trọng.

1. Vì sao tăng huyết áp lại nguy hiểm?

Có thể hình dung hệ thống mạch máu giống như mạng lưới đường ống dẫn nước trong một ngôi nhà. Khi áp lực nước luôn ở mức quá cao, thành ống sẽ dần bị bào mòn, nứt vỡ hoặc biến dạng. Tương tự, khi huyết áp tăng kéo dài, dòng máu liên tục tạo áp lực lớn lên thành động mạch khiến hệ thống mạch máu và các cơ quan trong cơ thể bị tổn thương theo thời gian.

Điều đáng nói quá trình này diễn ra âm thầm trong nhiều năm và thường không gây đau hay khó chịu, khiến nhiều người chủ quan.

2. Tăng huyết áp tàn phá cơ thể như thế nào?

Dưới áp lực liên tục của dòng máu lên thành mạch, hệ thống tuần hoàn sẽ bị tổn thương nghiêm trọng kéo theo sự suy giảm chức năng đột ngột của nhiều bộ phận. Biến chứng của tăng huyết áp diễn ra như thế nào?

2.1 Tổn thương lớp nội mạc mạch máu

Lớp nội mạc là lớp tế bào lót bên trong lòng mạch, có vai trò điều hòa sự co giãn mạch máu, chống viêm và ngăn hình thành cục máu đông.

Huyết áp tăng kéo dài sẽ làm:

Tổn thương lớp nội mạc.
Giảm sản xuất nitric oxide (NO) - chất giúp mạch máu giãn ra.
Tăng stress oxy hóa và phản ứng viêm.
Tăng kết dính tiểu cầu và hình thành huyết khối.
Cholesterol dễ xâm nhập vào thành mạch, thúc đẩy xơ vữa động mạch.

Kết quả là thành động mạch ngày càng dày, cứng, mất tính đàn hồi và lòng mạch hẹp dần.

Tăng huyết áp thường được gọi là “kẻ giết người thầm lặng” bởi bệnh có thể tiến triển âm thầm trong nhiều năm mà không gây triệu chứng rõ ràng.

2.2 Tăng huyết áp ảnh hưởng đến tim

Khi huyết áp tăng, tim phải tạo lực co bóp mạnh hơn để bơm máu đi nuôi cơ thể. Ban đầu, cơ tim sẽ dày lên (phì đại thất trái) để thích nghi. Tuy nhiên, về lâu dài:

Thành tim trở nên xơ cứng.
Chức năng bơm máu suy giảm.
Nhu cầu oxy của cơ tim tăng lên trong khi mạch vành cũng bị xơ vữa.

Đây là nguyên nhân dẫn đến đau thắt ngực, nhồi máu cơ tim, suy tim và rối loạn nhịp tim.

2.3 Giảm tưới máu các cơ quan

Khi động mạch bị xơ cứng và hẹp lại, lượng máu giàu oxy đến các cơ quan giảm dần. Đặc biệt, những cơ quan có mạng lưới mao mạch phong phú như não, thận và mắt sẽ bị ảnh hưởng nhiều nhất. Những cơ quan nào bị tổn thương?

2.3.1 Não

Huyết áp cao làm các động mạch não nhỏ dày lên, mất tính đàn hồi và dễ vỡ. Đồng thời, xơ vữa động mạch làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông. Biến chứng có thể gặp:

Đột quỵ thiếu máu não.
Xuất huyết não.
Sa sút trí tuệ do tổn thương mạch máu.

Theo nhiều nghiên cứu, kiểm soát tốt huyết áp có thể làm giảm khoảng 35-40% nguy cơ đột quỵ.

2.3.2 Tim

Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ hàng đầu của bệnh mạch vành. Hậu quả gồm:

Phì đại thất trái.
Đau thắt ngực.
Nhồi máu cơ tim.
Suy tim.
Rung nhĩ và các rối loạn nhịp khác.

2.3.3 Mạch máu

Áp lực kéo dài làm các sợi đàn hồi trong thành động mạch bị thoái hóa. Điều này có thể dẫn đến:

Phình động mạch chủ.
Bóc tách động mạch chủ ngực hoặc bụng.
Bệnh động mạch ngoại biên.

Đây đều là những biến chứng có tỷ lệ tử vong rất cao nếu không được xử trí kịp thời.

2.3.4 Biến chứng thận do tăng huyết áp

Thận có hàng triệu cầu thận với hệ thống mao mạch rất nhỏ. Huyết áp cao kéo dài sẽ gây ra:

Làm hẹp các tiểu động mạch thận.
Giảm lưu lượng máu đến cầu thận.
Gây xơ hóa cầu thận và giảm khả năng lọc máu.

Theo thời gian, người bệnh có thể xuất hiện các vấn đề về sức khỏe thận:

Đạm niệu.
Suy giảm chức năng thận.
Suy thận mạn, thậm chí phải chạy thận nhân tạo.

2.3.5 Mắt

Các mạch máu võng mạc rất nhạy cảm với huyết áp. Huyết áp cao có thể gây:

Co hẹp động mạch võng mạc.
Xuất huyết võng mạc.
Xuất tiết võng mạc.
Phù gai thị trong trường hợp nặng.

Nếu không điều trị, người bệnh có thể giảm thị lực hoặc mất thị lực. Điều trị tốt tăng huyết áp sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ biến chứng.

Tăng huyết áp có thể từng ngày gây tổn thương nghiêm trọng đến nhiều cơ quan quan trọng, đặc biệt là tim, não và thận.

3. Cách kiểm soát tăng huyết áp

Nhiều nghiên cứu lớn đã chứng minh, kiểm soát huyết áp hiệu quả mang lại lợi ích rõ rệt:

Giảm khoảng 35-40% nguy cơ đột quỵ.
Giảm 20-25% nguy cơ nhồi máu cơ tim.
Giảm trên 50% nguy cơ suy tim.

Vậy làm thế nào để phòng ngừa biến chứng? Các chuyên gia tim mạch khuyến cáo mỗi người nên:

Đo huyết áp định kỳ, đặc biệt từ 40 tuổi trở lên hoặc có yếu tố nguy cơ.
Tuân thủ điều trị theo chỉ định của bác sĩ.
Không tự ý ngừng thuốc khi thấy huyết áp ổn định.
Ăn nhạt, dưới 5 g muối/ngày
Tăng cường rau xanh, trái cây; hạn chế chất béo bão hòa.
Tập thể dục ít nhất 150 phút/tuần.
Duy trì cân nặng hợp lý.
Không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia.
Kiểm soát tốt đái tháo đường, rối loạn mỡ máu và các yếu tố nguy cơ khác.

Tăng huyết áp không gây đau, không có nghĩa là không nguy hiểm. Mỗi ngày huyết áp không được kiểm soát là mỗi ngày thành mạch, tim, não, thận và mắt đang âm thầm chịu tổn thương. Vì vậy, đo huyết áp định kỳ, phát hiện sớm và điều trị đạt huyết áp mục tiêu là chìa khóa để phòng ngừa đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim và suy thận, giúp bảo vệ sức khỏe và kéo dài tuổi thọ.