'48 giờ vàng' và nghịch lý dòng tiền rời khỏi trung tâm TP.HCM

Dòng người không rời thành phố, nhưng dòng tiền rời khỏi trung tâm

Tối thứ Sáu, anh Minh Tuấn, nhân viên văn phòng tại TP.HCM, kết thúc công việc và cùng gia đình lên kế hoạch cuối tuần. Thay vì ở lại khu vực trung tâm, anh chọn di chuyển về phía biển hoặc các khu nghỉ dưỡng thuộc không gian đô thị mở rộng. “Ở trung tâm cũng không biết đi đâu cho đủ hai ngày”, anh nói.

Việc mở rộng địa giới khiến những chuyến đi này không còn là “rời khỏi thành phố”. Nhưng dòng chi tiêu vẫn đang rời khỏi khu vực lõi đô thị – nơi tập trung hệ thống dịch vụ lớn nhất. Xung đột vì thế không nằm ở địa lý, mà nằm ở cách tổ chức một chu kỳ tiêu dùng kéo dài 48 giờ.

Ông Phạm Huy Bình - Giám đốc Sở Du lịch TP.HCM, cho biết tại nhiều đô thị, kinh tế cuối tuần đã trở thành một “trục vận hành” độc lập của khu vực dịch vụ. Tuy nhiên, tại TP.HCM, trục này chưa được định hình rõ.

Dữ liệu cho thấy quy mô tiêu dùng không nhỏ. Năm 2025, tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng ước đạt gần 1,946 triệu tỷ đồng, tăng 15,5%. Các lĩnh vực giải trí, nghệ thuật tăng khoảng 18,4%. Ở một số khu vực, doanh thu 2 ngày cuối tuần có thể tương đương cả tuần làm việc.

Phố Bùi Viện cuối tuần

Tuy nhiên, trục tiêu dùng đang “lệch” khỏi khu vực trung tâm. Áp lực giao thông tại các hướng kết nối ra ngoại vi tăng mạnh vào cuối tuần, với lưu lượng phương tiện gia tăng đáng kể. Với hơn 12,7 triệu phương tiện, sự dịch chuyển không còn là đi xa mà là di chuyển trong nội bộ đô thị mở rộng.

Ở góc độ du lịch, khách nội địa lưu trú ngắn ngày tại TP.HCM, trong khi hành trình phổ biến là dành tối thứ Sáu tại trung tâm, sau đó tiếp tục lưu trú ở các khu vực khác. Điều này khiến phần chi tiêu có giá trị cao hơn không nằm lại trong lõi đô thị.

Không gian trung tâm: nhiều điểm đến nhưng thiếu liên kết

Vấn đề đặt ra không phải là thiếu dịch vụ, mà là thiếu sự kết nối giữa các dịch vụ để hình thành chuỗi trải nghiệm. Các hoạt động hiện nay vẫn mang tính điểm lẻ, chưa tạo thành một “kịch bản cuối tuần” đủ sức giữ chân người dân trong suốt 48 giờ.

Phố đi bộ Kỳ Đài Quang Trung (khu vực Quận 10 cũ) là một ví dụ. Dù từng được đầu tư, khu vực này nhanh chóng rơi vào tình trạng hoạt động ngắt quãng. Lượng khách giảm, nhiều gian hàng đóng cửa, hàng hóa thiếu khác biệt, chủ yếu là các sản phẩm phổ thông.

Phố đi bộ đêm Kỳ Đài Quang Trung dần bị người dân lãng quên. Ảnh: Hoài Anh

Các hoạt động tại đây gần như chỉ dừng ở ăn uống, thiếu các yếu tố văn hóa, nghệ thuật hay sự kiện định kỳ. Việc tổ chức không gian cũng tạo áp lực lên sinh hoạt khu dân cư nhưng không tạo ra giá trị kinh tế tương xứng.

Trường hợp này cho thấy khi không gian trung tâm không tạo được trải nghiệm đủ mạnh, dòng tiêu dùng sẽ tự động dịch chuyển sang các khu vực khác trong cùng đô thị.

Ông Võ Anh Tài - Phó tổng giám đốc Saigontourist Group, cho rằng kinh tế cuối tuần cần được tổ chức như một hệ sinh thái tiêu dùng tích hợp. Khi đó, các hoạt động trải nghiệm, mua sắm, giải trí sẽ kết nối thành chuỗi liên tục, giúp kéo dài thời gian lưu trú.

Ở cấp độ vi mô, bà Nguyễn Thị Trà Mi - đại diện Công ty du lịch Thiên Niên Kỷ cho rằng cần đặt cư dân vào trung tâm. Khi người dân không tìm thấy trải nghiệm phù hợp trong khu vực sống, họ sẽ di chuyển ra ngoài.

Việc phát triển các hoạt động phân tán tại khu dân cư có thể tạo thêm các “điểm giữ chân”, thay vì để toàn bộ nhu cầu dồn ra khu vực ngoại vi.

Từ bài toán dịch vụ đến bài toán cấu trúc đô thị

Ông Nguyễn Lưu Bảo Đoan - Đại học Kinh tế TP.HCM nhận định kinh tế cuối tuần cần được xem là một cấu trúc kinh tế – không gian độc lập. Sự “đảo chiều” từ sản xuất sang tiêu dùng trong 48 giờ đòi hỏi một cách tổ chức khác.

Điểm chung giữa các ý kiến là yêu cầu về cơ chế điều phối liên ngành – điều đã được đặt ra trong chính sách nhưng chưa được hiện thực hóa đầy đủ.

Từ năm 2020, Chính phủ đã ban hành Quyết định 1129/QĐ-TTg. Ở cấp đặc thù, Nghị quyết 98/2023/QH15 cho phép TP.HCM thí điểm các mô hình mới, trong khi Kế hoạch 4153/KH-UBND định hướng phát triển không gian dịch vụ.

Tuy nhiên, các chính sách hiện nay chủ yếu tập trung vào mở rộng hoạt động, trong khi bài toán phân bổ dòng tiêu dùng giữa lõi và vệ tinh vẫn chưa được giải quyết rõ.

Ông Phạm Huy Bình cho rằng kinh tế cuối tuần đòi hỏi không chỉ đa dạng sản phẩm mà còn phải tổ chức lại không gian và môi trường vận hành.

TP.HCM đang đứng trước một lựa chọn: thiết kế lại chu kỳ tiêu dùng theo cấu trúc lõi – vệ tinh, hay tiếp tục để dòng chi tiêu tự điều tiết trong một không gian mở rộng.

Câu trả lời cho bài toán này sẽ quyết định liệu “48 giờ vàng” có trở thành động lực tăng trưởng mới, hay tiếp tục bị phân tán ngay trong chính đô thị của mình.