5 điểm mới trong dự thảo Luật Bưu chính sửa đổi

Buổi họp báo thường kỳ tháng 9 của Bộ Khoa học và Công nghệ. Ảnh: Hà Anh/Mekong ASEAN.

Tại họp báo thường kỳ của Bộ Khoa học và Công nghệ ngày 30/9, ông Lê Văn Chung, đại diện Vụ Bưu chính (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết năm 2010, Việt Nam có 40 doanh nghiệp bưu chính với sản lượng khoảng 310 triệu bưu gửi. Đến nay, số doanh nghiệp tăng lên 710 và sản lượng vượt 5 tỷ bưu gửi, tương đương mức tăng lần lượt gần 18 lần và hơn 15 lần.

Trong tháng 9/2026, doanh thu dịch vụ bưu chính ước đạt 9.260 tỷ đồng, tăng 22% so với cùng kỳ năm 2025 (YoY); sản lượng đạt khoảng 440 triệu bưu gửi, tăng 14% YoY.

Sự thay đổi này, theo đại diện Vụ Bưu chính, không chỉ thể hiện ở quy mô thị trường mà còn ở cách thức tổ chức, cung cấp dịch vụ. Đây là cơ sở để cơ quan soạn thảo đề xuất đổi mới phương thức quản lý Nhà nước về bưu chính trong dự thảo Luật Bưu chính sửa đổi.

Tại buổi họp báo, ông Lê Văn Chung chỉ ra 5 điểm mới của dự thảo Luật Bưu chính sửa đổi.

Thứ nhất, làm rõ phạm vi dịch vụ bưu chính và phân định với vận tải, kho bãi, logistics. Theo ông Chung, các hoạt động này có một số công đoạn tương đồng như lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói và vận chuyển.

“Vì vậy, nếu chỉ nhìn vào một công đoạn riêng lẻ hoặc tên gọi của dịch vụ thì rất dễ dẫn đến chồng chéo trong việc xác định phạm vi quản lý Nhà nước. Do vậy, dự thảo Luật giải quyết vấn đề bằng cách xác định dịch vụ bưu chính theo bản chất và phương thức tổ chức cung cấp dịch vụ,” ông Chung nói thêm.

Đại diện Vụ Bưu chính lấy ví dụ, nếu một xe chở nguyên một chuyến hàng từ kho A đến kho B thì đó là hoạt động vận tải. Ngược lại, nếu từng gói hàng có mã riêng như mã QR, mã vạch, được tiếp nhận tại bưu cục hoặc địa chỉ người nhận, được phân loại, định tuyến, theo dõi và phát đến từng địa chỉ thì hàng hóa đó mang đặc trưng của dịch vụ bưu chính.

Thứ hai, phát triển ngành bưu chính thành hạ tầng thiết yếu của quốc gia. Ông Chung cho rằng vai trò này quan trọng khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh, tình trạng khẩn cấp, khi cần duy trì lưu thông thư, gói, kiện, hàng hóa thiết yếu của người dân.

Trên cơ sở cách thức tổ chức hoạt động, dự thảo phân loại doanh nghiệp bưu chính thành doanh nghiệp vận hành mạng và doanh nghiệp không vận hành mạng để quy định điều kiện, quyền và nghĩa vụ phù hợp.

Trong đó, doanh nghiệp không vận hành mạng được sử dụng mạng hoặc thành phần mạng của doanh nghiệp vận hành mạng theo thỏa thuận để cung cấp dịch vụ; đồng thời được khuyến khích đầu tư, phát triển năng lực để trở thành doanh nghiệp vận hành mạng.

Dự thảo cũng xác định rõ trách nhiệm trong chuỗi cung cấp dịch vụ: Doanh nghiệp giao kết hợp đồng với người sử dụng dịch vụ chịu trách nhiệm đối với người sử dụng dịch vụ về việc cung cấp dịch vụ và bồi thường thiệt hại, kể cả khi doanh nghiệp thuê, hợp tác hoặc sử dụng mạng bưu chính của chủ thể khác. Người sử dụng dịch vụ có một đầu mối rõ ràng để yêu cầu giải quyết khi phát sinh vấn đề.

Thứ ba, chuyển từ cấp giấy phép bưu chính sang đăng ký cung cấp dịch vụ bưu chính điện tử. Đây được xem là bước chuyển trong phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm, đồng thời là hướng cải cách nhằm tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp gia nhập thị trường.

Theo dự thảo, doanh nghiệp chỉ cần thực hiện đăng ký bằng phương thức điện tử trước khi cung cấp dịch vụ. Cơ quan Nhà nước sẽ kiểm tra tính đầy đủ của hồ sơ và không thẩm định nội dung kê khai của doanh nghiệp. Doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của thông tin đăng ký.

“Với cách tiếp cận này, chúng tôi đánh giá dự thảo Luật Bưu chính sửa đổi đã giảm từ 14 thủ tục hành chính xuống còn một thủ tục đăng ký, qua đó giảm thời gian, chi phí cho thị trường, đồng thời bảo đảm yêu cầu quản lý Nhà nước về bưu chính thông qua công tác kiểm tra, hậu kiểm”. Ông Lê Văn Chung, đại diện Vụ Bưu chính

Thứ tư, mở rộng phạm vi dịch vụ bưu chính phổ cập. Ông Chung nêu thực tế nhu cầu sử dụng dịch vụ thiết yếu của người dân đã chuyển đổi từ thư sang gói, kiện hàng hóa trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển.

Việc mở rộng dịch vụ bưu chính phổ cập sang gói, kiện, hàng hóa được đặt ra nhằm phù hợp hơn với nhu cầu thực tế, đồng thời tạo điều kiện để người dân, đặc biệt là người dân vùng sâu, vùng xa, tham gia thương mại điện tử.

Điểm quan trọng của chính sách này, theo ông Chung, là người dân trên toàn quốc được tiếp cận dịch vụ phổ cập với mức thu thống nhất, không cao hơn giá cước bình quân của dịch vụ thương mại tương đương. Đặc biệt, người dân ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo vẫn có khả năng tiếp cận dịch vụ với mức thu như các khu vực khác, kể cả khu vực hành chính, thay vì phải chịu mức cao hơn do chi phí phục vụ lớn hoặc sản lượng gửi thấp.

Để bảo đảm khả năng cung cấp dịch vụ trên toàn quốc, Nhà nước hỗ trợ doanh nghiệp bưu chính được chỉ định duy trì quy mô và năng lực phục vụ tối thiểu của mạng bưu chính công cộng. Mức hỗ trợ được tính dựa trên chi phí khấu hao tài sản cố định và chi phí nhân công tại các điểm phục vụ thuộc mạng lưới tối thiểu. Khoản hỗ trợ này không được tính dựa trên số lượng bưu gửi phát sinh.

Doanh nghiệp bưu chính được chỉ định sẽ phải theo dõi riêng hoạt động công ích và hoạt động kinh doanh ngoài phạm vi công ích, không sử dụng nguồn lực hỗ trợ công ích để bù chéo cho hoạt động kinh doanh. Theo dự thảo, quy định này nhằm bảo đảm nguồn hỗ trợ được sử dụng đúng mục đích, phục vụ duy trì mạng bưu chính công cộng và cung cấp dịch vụ bưu chính công ích.

Thứ năm, tăng cường quản lý hoạt động bưu chính dựa trên cơ sở dữ liệu định danh, truy vết và mức độ rủi ro. Với hàng tỷ bưu gửi mỗi năm, phương thức quản lý này giúp nâng cao khả năng theo dõi bưu gửi, đồng thời hỗ trợ phòng ngừa, phát hiện việc lợi dụng mạng bưu chính để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, như vận chuyển hàng lậu, hàng cấm, vũ khí và các hành vi khác.

Theo dự thảo, mỗi bưu gửi được gắn mã nhận dạng để theo dõi, truy vết và quản lý trong suốt quá trình cung cấp dịch vụ. Doanh nghiệp có trách nhiệm thu thập thông tin hợp lệ của người gửi và lưu trữ dữ liệu định danh, truy vết tối thiểu một năm kể từ ngày bưu gửi được phát thành công.

Trên cơ sở dữ liệu về người gửi, bưu gửi và quá trình cung cấp dịch vụ, doanh nghiệp sẽ phân loại bưu gửi theo mức độ rủi ro để áp dụng biện pháp kiểm soát phù hợp, thay vì kiểm tra đồng loạt. Theo ông Chung, cách làm này phù hợp với thực tế sản lượng bưu gửi lên tới hàng triệu đơn mỗi ngày, khiến việc kiểm tra thủ công toàn bộ không khả thi.

Dự thảo cũng quy định việc thu thập thông tin và áp dụng biện pháp kiểm soát phải phù hợp với mức độ rủi ro và không vượt quá phạm vi cần thiết. Song song với yêu cầu truy vết là yêu cầu bảo vệ dữ liệu. Việc tạo lập, thu thập, sử dụng, kết nối, cung cấp, lưu trữ và bảo vệ dữ liệu phải tuân thủ pháp luật về dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân và an ninh mạng.

Ba nhóm tác động

Về những tác động dự kiến của dự thảo Luật, ông Chung cho biết đối với doanh nghiệp, việc chuyển từ cấp phép sang đăng ký điện tử sẽ giúp đơn giản hóa thủ tục gia nhập thị trường, đồng thời chuyển trọng tâm quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Đối với người dân, việc mở rộng dịch vụ phổ cập với mức thu thống nhất sẽ giúp mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ, đặc biệt đối với người dân vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo. Các quy định về trách nhiệm của doanh nghiệp, định danh và truy vết bưu gửi cũng góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, người sử dụng dịch vụ bưu chính.

Đối với Nhà nước, dự thảo chuyển từ phương thức quản lý truyền thống sang quản lý dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro, đồng thời xác định các doanh nghiệp có năng lực vận hành để có thể huy động khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh, tình trạng khẩn cấp và các trường hợp cần thiết khác.

Báo cáo tại buổi họp báo, đại diện Vụ Bưu chính cho biết dự thảo Luật Bưu chính sửa đổi sẽ trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI.