51 năm ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026) Chiến thắng thần tốc 'một ngày bằng 20 năm'

Mệnh lệnh lịch sử

Ngay sau khi chiến dịch Tây Nguyên kết thúc thắng lợi, ngày 25/3/1975, Bộ Chính trị họp phiên đặc biệt và nhận định: trên thực tế, với chiến dịch Tây Nguyên đại thắng, cuộc tổng tiến công chiến lược của ta đã bắt đầu. Thời cơ chiến lược đã tới. Trong suốt 20 năm chống Mỹ, cứu nước chưa bao giờ thuận lợi bằng lúc này. Do đó, “phải nắm vững thời cơ chiến lược mới, tranh thủ thời gian cao độ, nhanh chóng tập trung lực lượng vào hướng chủ yếu, hành động táo bạo bất ngờ, làm cho địch không kịp dự kiến, không kịp trở tay, hoàn thành nhiệm vụ giải phóng miền Nam càng sớm càng tốt”.

Theo PGS. TS. Nguyễn Huy Thục, Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam, đây là thời điểm cách mạng miền Nam trên đà phát triển mau lẹ nhất. Có thể nói, chúng ta đã tổng động viên sức mạnh của cả nước cho đòn tiến công chiến lược mang tính quyết định này.

Điện số 157-HÐKTK do Đại tướng Võ Nguyên Giáp soạn thảo tại Tổng hành dinh Sở Chỉ huy chiến dịch - Nhà D67. Nguồn: TL

Sáng 31/3/1975, Bộ Chính trị họp mở rộng, đánh giá: “Cách mạng nước ta đang phát triển sôi nổi nhất với nhịp độ một ngày bằng 20 năm”. Vì vậy, Bộ Chính trị quyết định: “Nắm vững hơn nữa thời cơ chiến lược, với tư tưởng chỉ đạo thần tốc, táo bạo, bất ngờ, chắc thắng, có quyết tâm lớn thực hiện Tổng công kích, Tổng khởi nghĩa trong thời gian sớm nhất, tốt nhất là trong tháng tư không thể để chậm”.

Phương châm chỉ đạo này đã được Đại tướng Võ Nguyên Giáp phát lệnh tới các đơn vị bằng Điện số 157-HÐKTK: "Thần tốc, thần tốc hơn nữa, táo bạo, táo bạo hơn nữa. Tranh thủ từng giờ, từng phút, xốc tới mặt trận, giải phóng miền Nam. Quyết chiến và toàn thắng!". Bức điện lập tức được giao Ban Cơ yếu mã hóa, truyền tới chỉ huy các cánh quân tham gia giải phóng miền Nam ngay trong sáng 7/4/1975.

PGS.TS. Đinh Quang Hải, nguyên Viện trưởng Viện Sử học (Viện hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho rằng, vào thời điểm vô cùng quan trọng của cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc, mật lệnh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp vừa là mệnh lệnh, vừa là lời hịch cổ vũ tinh thần đối với cán bộ, chiến sĩ trên chiến trường. Bản Mệnh lệnh xác định rõ mục tiêu phải đạt được, đồng thời chỉ rõ phương châm hành động để đạt được mục tiêu đó: đã thần tốc rồi, cần thần tốc hơn nữa, đã táo bạo rồi cần táo bạo hơn. Và cả dân tộc đã ra quân với khí thế ấy.

Nghệ thuật chỉ đạo tác chiến mẫu mực

Cũng trong đêm 7/4/1975, các cánh quân của ta đã tăng tốc độ hành quân cả đêm và ngày đến vị trí tập kết chiến dịch đúng quy định. Ngày 9/4/1975, Quân đoàn 4 bắt đầu tiến công địch trong thị xã Xuân Lộc; địch phản kích quyết liệt, buộc các đơn vị của ta phải thay đổi chiến thuật, rút khỏi Xuân Lộc, đánh vòng ngoài, diệt địch ở Túc Trưng, Kiệm Tân, theo đường 20 phát triển đánh địch ở ngã ba Dầu Giây, cắt đường số 1 về Sài Gòn.

Ngày 14/4/1975, Bộ Chính trị đặt tên cho chiến dịch giải phóng Sài Gòn là Chiến dịch Hồ Chí Minh, do Đại tướng Văn Tiến Dũng làm Tư lệnh, đồng chí Phạm Hùng làm Chính ủy. Cùng ngày, cánh quân hướng Đông tiến công vào tuyến phòng thủ Phan Rang, 2 ngày sau đó chiếm thị xã Phan Rang và sân bay Thành Sơn, diệt và bắt toàn bộ quân địch ở đây, giải phóng tỉnh Ninh Thuận.

Chiến sĩ Binh đoàn Hương Giang cắm cờ trên nóc Phủ Tổng thống ngụy ngày 30/4/1975. Nguồn: TL

Ngày 19/4/1975, Quân đoàn 2 giải phóng Phan Thiết và Bình Thuận, thần tốc tiến vào Long Khánh, phối hợp với Quân đoàn 4 giải phóng Xuân Lộc. Trên các hướng Bắc, Tây Bắc, Đông và Tây Nam, quân ta dồn dập tiến công tiêu diệt các sư đoàn chủ lực địch phòng thủ vòng ngoài, áp sát lực lượng vào vùng ven đô.

Ngày 22/4/1975, Bí thư thứ nhất Ban Chấp hành Trung ương Đảng Lê Duẩn điện chỉ đạo Bộ Chỉ huy chiến dịch: “Thời cơ quân sự và chính trị để mở cuộc tổng tiến công vào Sài Gòn đã chín muồi. Ta cần tranh thủ từng ngày, kịp thời phát động tiến công địch trên các hướng, không để chậm. Nếu để chậm thì không có lợi về quân sự chính trị. Kịp thời hành động lúc này là bảo đảm chắc chắn nhất để giành thắng lợi hoàn toàn. Nắm vững thời cơ lớn chúng ta nhất định toàn thắng”. Và Bộ Chính trị hạ quyết tâm giải phóng Sài Gòn - Gia Định trước ngày 30/4/1975.

Nguyên Viện trưởng Viện Lịch sử Đảng (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh), PGS.TS. Nguyễn Mạnh Hà nhìn nhận, đây là quyết định có tính mẫu mực về nghệ thuật chỉ đạo tác chiến chiến lược; thể hiện sự mẫn cảm đánh giá tình huống, nắm bắt thời cơ chiến lược cùng tư duy quân sự nhạy bén của Trung ương Đảng, vượt ra ngoài mọi toan tính, dự đoán từ phía đối phương.

5 giờ 30 phút ngày 30/4/1975, Bộ Chỉ huy Chiến dịch ra lệnh tổng công kích, đánh chiếm 5 mục tiêu then chốt: Sân bay Tân Sơn Nhất, Bộ Tổng tham mưu, Dinh Độc Lập, Tổng nha cảnh sát đô thành và Biệt khu thủ đô. Từ bốn hướng Đông, Bắc và Tây Bắc, Tây Nam, quân ta đồng loạt tiến công vào Sài Gòn phối hợp với quần chúng nhân dân nổi dậy, đến 11 giờ 30 phút ta làm chủ các mục tiêu và cắm cờ Mặt trận Dân tộc Giải phóng lên Dinh Độc Lập. Chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng.

Cùng với cuộc Tổng tiến công giải phóng Sài Gòn - Gia Định, quân ta đánh chiếm, giải phóng các đảo và quần đảo ở ven biển miền Trung và Trường Sa. Quân và dân các tỉnh miền Đông Nam bộ và đồng bằng sông Cửu Long tiến công, nổi dậy diệt và làm tan rã Quân đoàn 4 ngụy, giải phóng các tỉnh Long An, Bình Dương, Tây Ninh, Cần Thơ, Trà Vinh, Sóc Trăng, Rạch Giá, Bạc Liêu, đảo Phú Quốc, Bà Rịa - Vũng Tàu.

Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975 kết thúc toàn thắng là mốc son chói lọi minh chứng cho tinh thần “một ngày bằng 20 năm”

Ngày 1/5/1975, ta tiếp tục giải phóng các tỉnh Mỹ Tho, Gò Công, Vĩnh Long, Chương Thiện, Cà Mau, Long Xuyên, Châu Đốc, Kiến Tường, Sa Đéc, Côn Đảo. Đến ngày 1/5/1975, toàn bộ các tỉnh, thành phố trên đất liền và các đảo, quần đảo ở Biển Đông trên toàn miền Nam được giải phóng.

PGS. TS. Nguyễn Đình Lê, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, nhận định: Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975 kết thúc toàn thắng là mốc son chói lọi minh chứng cho tinh thần “một ngày bằng 20 năm” và ý chí quyết tâm không gì lay chuyển của toàn thể dân tộc - “dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn” cũng phải hoàn thành việc giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất Tổ quốc.

"Quyết tâm và kế hoạch lớn đó được hình thành, từng bước hoàn thiện và được hiện thực hóa trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo mưu lược, sáng tạo của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, trực tiếp là Quân ủy Trung ương, Bộ Tổng tư lệnh, Trung ương Cục, Quân ủy và Bộ chỉ huy Miền suốt thời gian hơn 50 ngày đêm lịch sử đầy hào hùng và sống động của mùa Xuân 1975", PGS. TS. Nguyễn Đình Lê nhấn mạnh.