950 năm Quốc Tử Giám: Phát huy di sản đạo học, trọng dụng hiền tài

Tham dự Hội thảo có ông Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh; ông Trần Đức Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội; ông Nguyễn Xuân Thắng, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; cùng đại diện lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương, TP. Hà Nội và đông đảo nhà khoa học, chuyên gia.

Quốc Tử Giám không chỉ là chứng tích của lịch sử giáo dục mà còn là biểu tượng của đạo học, khát vọng vươn lên bằng tri thức và tinh thần trọng dụng người tài

Di sản 950 năm và những giá trị trường tồn của đạo học Việt Nam

Phát biểu chào mừng Hội thảo, Bí thư Thành uỷ Hà Nội Trần Đức Thắng nhấn mạnh, trải qua các triều đại và những biến đổi của lịch sử, Quốc Tử Giám đã khẳng định vị thế là thiết chế giáo dục tiêu biểu, biểu tượng đặc sắc của truyền thống hiếu học, tinh thần tôn sư trọng đạo và tư tưởng trọng dụng hiền tài của dân tộc.

Được thành lập năm 1076 dưới triều vua Lý Nhân Tông, sau khi Văn Miếu được xây dựng năm 1070 và triều đình tổ chức khoa thi Nho học đầu tiên năm 1075, Quốc Tử Giám đánh dấu bước phát triển quan trọng của nền giáo dục Đại Việt. Sự ra đời của thiết chế giáo dục cấp quốc gia này thể hiện tầm nhìn của nhà nước Đại Việt trong việc coi trọng tri thức, đào tạo nhân tài và xây dựng đội ngũ người có năng lực gánh vác việc nước.

Trải qua 950 năm, những giá trị ấy được lưu giữ qua hệ thống di tích, tư liệu lịch sử, đặc biệt là 82 bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, được UNESCO ghi danh vào Danh mục Ký ức thế giới năm 2011. Quốc Tử Giám không chỉ là chứng tích của lịch sử giáo dục mà còn là biểu tượng của đạo học, khát vọng vươn lên bằng tri thức và tinh thần trọng dụng người tài.

Theo ông Trần Đức Thắng, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, những giá trị kết tinh từ Quốc Tử Giám cần được chuyển hóa thành động lực phát triển.

Quang cảnh Hội thảo

Đất nước đang hướng tới thực hiện hai mục tiêu 100 năm, xây dựng Việt Nam hùng cường, văn minh, thịnh vượng. Để hiện thực hóa khát vọng đó, giáo dục phải kiến tạo, dẫn dắt sự phát triển của Thủ đô và đất nước; văn hóa cần thực sự trở thành nguồn lực nội sinh.

Đặc biệt, tư tưởng trọng dụng hiền tài cần được tiếp nối bằng những chính sách và hành động cụ thể. Việc phát hiện, đào tạo, sử dụng và trọng dụng nhân tài phải dựa trên năng lực, phẩm chất và những đóng góp thực chất, tạo điều kiện để người tài phát huy sở trường, cống hiến cho xã hội. Đây cũng là một trong những yêu cầu quan trọng nhằm tạo nguồn lực cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Phát biểu đề dẫn Hội thảo, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Đoàn Minh Huấn gợi mở những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, trao đổi, trong đó có việc kế thừa di sản đạo học để đổi mới công tác đào tạo, trọng dụng nhân tài trong quản trị quốc gia; làm thế nào để người tài được giao đúng việc, có điều kiện phát huy sở trường và đóng góp cho xã hội.

Một vấn đề khác được đặt ra là phát huy đầy đủ, xứng tầm giá trị di sản Quốc Tử Giám, nhất là trong giáo dục và đào tạo. Theo ông Đoàn Minh Huấn, di sản này có thể được tiếp cận, khai thác ở nhiều lĩnh vực như công nghiệp di sản, du lịch văn hóa, giáo dục, xây dựng thương hiệu và kinh tế sáng tạo.

Điều quan trọng là phải tìm được những phương thức phù hợp để các giá trị lịch sử không chỉ được bảo tồn mà còn tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.

Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Đoàn Minh Huấn bày tỏ kỳ vọng, với trí tuệ và trách nhiệm của các nhà khoa học, nhà quản lý, Hội thảo sẽ đưa ra những phát hiện mới, đề xuất kiến nghị thiết thực nhằm phát huy giá trị di sản 950 năm Quốc Tử Giám, góp phần nâng tầm văn hiến Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới.

Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng phát biểu chào mừng Hội thảo

Chuyển tinh thần hiếu học thành động lực phát triển

Hội thảo nhận được 67 tham luận và 4 chuyên đề nghiên cứu chuyên sâu của các nhà khoa học, chuyên gia đến từ nhiều cơ quan, viện nghiên cứu và trường đại học như Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Đại học Quốc gia Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia và Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Các tham luận tập trung làm rõ những giá trị tiêu biểu của di sản Quốc Tử Giám: truyền thống hiếu học và khát vọng vươn lên bằng tri thức; đạo lý tôn sư trọng đạo, đề cao nhân cách và trách nhiệm trong sự nghiệp giáo dục; tư tưởng trọng dụng hiền tài, coi nhân tài là nguồn lực quan trọng đối với vận mệnh quốc gia.

Qua đó, các nhà nghiên cứu cũng nhìn nhận vai trò của Quốc Tử Giám trong lịch sử giáo dục và quản trị quốc gia, đồng thời nhận diện những giá trị có thể kế thừa, vận dụng trong điều kiện hiện nay.

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, việc phát huy truyền thống đạo học càng đặt ra những yêu cầu mới. Tinh thần hiếu học không chỉ dừng lại ở sự đề cao việc học mà cần được chuyển hóa thành thực học, học tập suốt đời, không ngừng bồi đắp tri thức, rèn luyện nhân cách và năng lực sáng tạo.

Đây là nền tảng để xây dựng xã hội học tập, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế và quá trình hội nhập quốc tế.

Cùng với đó, tư tưởng trọng dụng hiền tài cần được cụ thể hóa bằng cơ chế phát hiện, đào tạo, sử dụng người tài một cách thực chất. Người có năng lực cần được tạo điều kiện làm việc, được giao nhiệm vụ phù hợp và có môi trường để phát huy khả năng.

Các đại biểu tham dự Hội thảo

Những vấn đề này có mối liên hệ chặt chẽ với các định hướng lớn của Đảng tại Nghị quyết số 57-NQ/TW về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Nghị quyết số 71-NQ/TW về giáo dục và đào tạo; Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam.

Đối với Hà Nội, Hội thảo cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục bảo tồn, phát huy giá trị Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám, gắn bảo tồn di sản với giáo dục truyền thống, giao lưu học thuật và đời sống đương đại. Đây không chỉ là địa chỉ lưu giữ những dấu tích quan trọng của lịch sử giáo dục dân tộc mà còn là không gian có ý nghĩa trong việc nuôi dưỡng tinh thần hiếu học, khơi dậy niềm tự hào về truyền thống văn hiến Thăng Long - Hà Nội.

Việc phát huy giá trị di sản cần được đặt trên nền tảng bảo tồn, tôn trọng tính xác thực lịch sử và gìn giữ sự tôn nghiêm của di tích. Đồng thời, cần có những cách tiếp cận mới trong giáo dục di sản, ứng dụng công nghệ, tổ chức các hoạt động giao lưu học thuật và sáng tạo văn hóa để kết nối di sản với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.

Thông qua các phiên trình bày tham luận, thảo luận bàn tròn và tổng kết, Hội thảo hướng tới bổ sung luận cứ khoa học, gợi mở những định hướng và giải pháp thiết thực để phát huy di sản đạo học, phát triển con người, nuôi dưỡng tài năng và khơi dậy khát vọng cống hiến vì đất nước.

Sau 950 năm, giá trị của Quốc Tử Giám không chỉ nằm ở những dấu tích lịch sử được bảo tồn mà còn ở khả năng tiếp tục truyền cảm hứng về tri thức, nhân cách và trách nhiệm đối với quốc gia. Kế thừa di sản ấy cũng chính là tiếp nối tinh thần coi trọng người tài, lấy giáo dục và tri thức làm nền tảng cho sự phát triển bền vững của dân tộc.