950 năm Quốc Tử Giám: Tôn vinh những danh Nho làm rạng danh nghề truyền thống Việt

Triển lãm “Tổ nghề và danh Nho nước Việt” khai mạc vào chiều 9-11 thu hút đông đảo du khách. Ảnh: Việt Thắng.

Triển lãm “Tổ nghề và danh Nho nước Việt” giới thiệu câu chuyện về 8 vị Tiến sĩ được ghi danh trên bia Tiến sĩ tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, đồng thời là tổ nghề của một số nghề thủ công truyền thống, cùng nhà Nho Đặng Huy Trứ – người có đóng góp quan trọng đối với sự hình thành và phát triển nghề nhiếp ảnh ở Việt Nam.

Mỗi không gian trưng bày là một lát cắt lịch sử, kết nối tên tuổi các bậc danh Nho với những nghề thủ công đã tồn tại và phát triển qua nhiều thế hệ. Từ nghề in mộc bản của Tiến sĩ Lương Như Hộc, nghề dệt chiếu của Tiến sĩ Phạm Đôn Lễ, nghề làm sơn ta của Tiến sĩ Trần Lư đến nghề ép dầu của Tiến sĩ Nguyễn Quang Tán, nghề dệt lượt của Tiến sĩ Phùng Khắc Khoan, nghề thêu của Tiến sĩ Lê Công Hành, nghề thuộc da của Tiến sĩ Nguyễn Thời Trung và nghề dát thiếc của Tiến sĩ Nguyễn Chính, mỗi câu chuyện đều cho thấy sự gắn bó giữa tri thức, sáng tạo và đời sống lao động.

Không gian nghề in mộc bản giới thiệu tranh khắc in của các nghệ nhân làng Thanh Liễu. Ảnh: Việt Thắng.

Không gian nghề in mộc bản giới thiệu tranh khắc in của các nghệ nhân làng Thanh Liễu Nguyễn Công Đạt, Nguyễn Công Tráng, cùng những tác phẩm khắc gỗ của Thanh Uy Gallery và các họa sĩ Trần Công Dũng, Trần Nguyên Đán, Phạm Khắc Quang, Phạm Hùng Anh, Nguyễn Tuệ Thư. Đây là dịp để công chúng tìm hiểu kỹ thuật in khắc gỗ truyền thống, đồng thời cảm nhận sự tiếp nối của loại hình nghệ thuật này trong sáng tạo đương đại.

Với nghề dệt chiếu, họa sĩ Vũ Xuân Đông phối hợp cùng nghệ nhân làng chiếu cói Nga Sơn (Thanh Hóa) tạo nên không gian sắp đặt, đưa chất liệu và kỹ thuật thủ công dân gian đến gần hơn với ngôn ngữ nghệ thuật mới. Trong khi đó, nghề làm sơn ta được thể hiện qua nhiều góc nhìn về kỹ thuật sơn ta thếp vàng của họa sĩ Trương Hoàng Hải và nhóm nghệ sĩ gồm Phạm Ngọc Hòa, Lê Minh Định, Lê Đăng Ninh, Nguyễn Tuấn Cường, Nguyễn Thị Hiếu.

Triển lãm là hoạt động mở đầu cho Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026. Ảnh: Việt Thắng.

Các nghề ép dầu, dệt lượt, thêu, thuộc da và dát thiếc cũng được giới thiệu bằng những tác phẩm, sản phẩm đa dạng. Đáng chú ý, không gian nghề ép dầu có tác phẩm “Thánh sư” ép dầu bằng xi măng, gốm cổ của nhà điêu khắc Thái Nhật Minh và đèn hình chim của nghệ nhân Đinh Văn Trọng. Nghề dệt lượt được tái hiện qua thực hành dệt của nghệ nhân La Khê Nguyễn Thị Thúy Quỳnh, Lê Toản, kết hợp thiết kế áo dài của sinh viên VNU-SIS và chất liệu tơ lụa trong sáng tác của họa sĩ Phạm Thủy Tiên.

Đặc biệt, triển lãm dành không gian giới thiệu nghề nhiếp ảnh gắn với tên tuổi nhà Nho Đặng Huy Trứ. Thông qua tác phẩm của nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn, nhiếp ảnh gia Phạm Duy và sinh viên Nhiếp ảnh nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội), lịch sử nhiếp ảnh được kết nối với thực hành hình ảnh đương đại, cho thấy sức sống của một loại hình nghệ thuật đã góp phần ghi lại những chuyển biến của đời sống xã hội.

Điểm nhấn của triển lãm không chỉ nằm ở những tư liệu, hiện vật và câu chuyện lịch sử mà còn ở cách thức tổ chức không gian trưng bày. Dưới sự giám tuyển của nghệ sĩ, giảng viên Nguyễn Thế Sơn, triển lãm được xây dựng như một cuộc đối thoại giữa tư liệu lịch sử, tác phẩm nghệ thuật, sản phẩm thủ công truyền thống và những thực hành sáng tạo đương đại.

Giới trẻ quan tâm đến triển lãm làng nghề. Ảnh: Việt Thắng..

Một điểm nhấn đáng chú ý là hệ thống bia khắc mica do họa sĩ Trần Hậu Yên Thế thực hiện xuyên suốt không gian trưng bày. Lấy cảm hứng từ hình tượng bia đá truyền thống, hệ thống này được chuyển hóa bằng chất liệu và ngôn ngữ thị giác hiện đại, tạo nên sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa tinh thần tôn vinh hiền tài của cha ông với cách tiếp cận nghệ thuật mới.

Triển lãm quy tụ đông đảo nghệ sĩ, nghệ nhân làng nghề và nghệ sĩ trẻ, tạo nên sự gặp gỡ giữa những người đang gìn giữ kỹ thuật thủ công truyền thống với các chủ thể sáng tạo đương đại. Đáng chú ý, triển lãm còn là hoạt động mở màn cho chuỗi chương trình thuộc Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, đồng thời tiếp nối hành trình đánh thức những lớp ký ức đô thị từ dự án nghệ thuật “Chuyện Đình trong Phố”.

Triển lãm “Tổ nghề và danh Nho nước Việt” diễn ra từ ngày 9-11 đến 5-12-2026 tại Nhà Tiền đường, khu Thái Học, Di tích quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám.