AI bùng nổ, lưới điện mở rộng: Vì sao thế giới khát đồng?

Giá đồng thế giới đang liên tục lập các mốc cao mới. Trên Sàn giao dịch kim loại London (LME), giá đồng kỳ hạn 3 tháng đã lên khoảng 14.728 USD/tấn trong ngày 8-9, tăng gần 18% từ đầu năm 2026. Đà tăng diễn ra trong bối cảnh nguồn cung khai thác toàn cầu suy giảm, trong khi nhu cầu dài hạn được thúc đẩy bởi đầu tư vào lưới điện, trung tâm dữ liệu AI, xe điện và năng lượng tái tạo.

Trung tâm dữ liệu phục vụ phát triển AI có thể tiêu tốn lượng điện nhiều ngang một thành phố nhỏ. Ảnh: Bloom Energy

Sự bùng nổ của AI kéo theo làn sóng xây dựng các trung tâm dữ liệu quy mô lớn. Đây là những cơ sở tiêu thụ lượng điện rất lớn, đòi hỏi hệ thống cung cấp điện, máy biến áp, thiết bị phân phối và đường dây có công suất ngày càng cao.

Đồng đặc biệt phù hợp với các hệ thống này nhờ khả năng dẫn điện tốt, độ bền cao và dễ gia công. Vì vậy, khi các doanh nghiệp công nghệ mở rộng trung tâm dữ liệu, nhu cầu đối với đồng không chỉ đến từ máy chủ mà còn lan sang hệ thống cấp điện và hạ tầng lưới điện phục vụ các cơ sở này.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), tiêu thụ điện của các trung tâm dữ liệu trên toàn cầu đã tăng khoảng 17% trong năm 2025, trong khi riêng các trung tâm dữ liệu tập trung vào AI tăng tới 50%. IEA dự báo điện năng dành cho các trung tâm dữ liệu có thể tăng gần gấp đôi, từ 485 TWh năm 2025 lên khoảng 950 TWh vào năm 2030.

Sự gia tăng nhu cầu điện đồng nghĩa với áp lực mở rộng hệ thống truyền tải và phân phối. Đây chính là một trong những kênh khiến làn sóng đầu tư AI tác động ngược trở lại thị trường kim loại công nghiệp.

AI không phải nguyên nhân duy nhất khiến đồng trở thành tâm điểm của thị trường nguyên liệu. IEA đánh giá các công nghệ năng lượng tiếp tục là động lực chính thúc đẩy nhu cầu đối với những khoáng sản quan trọng. Đồng được sử dụng rộng rãi trong mạng lưới điện, xe điện, hệ thống lưu trữ năng lượng, điện gió và điện mặt trời.

Trong triển vọng khoáng sản quan trọng năm 2026, IEA cho rằng đồng có mức tăng nhu cầu về khối lượng lớn nhất trong nhóm khoáng sản được phân tích, với nhu cầu dự kiến tăng thêm khoảng 7 triệu tấn vào năm 2040. Nguyên nhân chủ yếu nằm ở vai trò thiết yếu của đồng trong hệ thống điện và các công nghệ thế hệ mới.

Một nghiên cứu của S&P Global được Reuters dẫn lại thậm chí dự báo nhu cầu đồng toàn cầu có thể tăng 50% vào năm 2040, từ khoảng 28 triệu tấn năm 2025 lên 42 triệu tấn. Nếu không có thêm các mỏ mới và tăng cường tái chế, thị trường có thể đối mặt với mức thiếu hụt hơn 10 triệu tấn mỗi năm vào thời điểm đó.

Trong khi nhu cầu dài hạn tăng, hoạt động khai thác đồng lại đối mặt nhiều thách thức.

Dữ liệu của International Copper Study Group được Reuters dẫn cho thấy sản lượng khai thác đồng toàn cầu trong nửa đầu năm 2026 giảm 1,1%, trong đó một số quốc gia sản xuất lớn như Chile, Indonesia và Cộng hòa Dân chủ Congo ghi nhận mức giảm. Sản lượng tinh luyện toàn cầu vẫn tăng, nhưng nguồn cung khai thác giảm đang làm gia tăng lo ngại về khả năng đáp ứng nhu cầu trong những năm tới.

Thị trường còn chịu tác động từ những biến động thương mại. Mỹ tăng nhập khẩu đồng trong bối cảnh lo ngại về các biện pháp thuế quan có thể khiến dòng chảy kim loại thay đổi, làm nguồn cung tại những thị trường khác trở nên căng thẳng hơn. Reuters cho biết Mỹ đã nhập khẩu lượng đồng từ Cộng hòa Dân chủ Congo kỷ lục trong tháng 7-2026, trong khi các doanh nghiệp Mỹ cũng tăng mua đồng để chuẩn bị cho những thay đổi chính sách thương mại.

Nhu cầu về điện đang bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới. IEA dự báo nhu cầu điện toàn cầu tăng 3,6% trong năm 2026 và 3,8% năm 2027, với AI, trung tâm dữ liệu, công nghiệp và quá trình điện hóa là những động lực quan trọng.

Khi nhu cầu điện tăng, thế giới phải đồng thời đầu tư thêm nhà máy điện, đường dây truyền tải, trạm biến áp và hệ thống phân phối. Những hạ tầng này lại cần một lượng lớn đồng.

Vì vậy, đồng đang đứng ở giao điểm của nhiều xu hướng lớn: AI, trung tâm dữ liệu, mở rộng lưới điện, xe điện và chuyển dịch năng lượng. Đây cũng là lý do kim loại này ngày càng được xem là một mắt xích quan trọng đối với nền kinh tế điện khí hóa.