AI cải thiện mắt sinh học hỗ trợ thị lực cho người mù

Trí tuệ nhân tạo được dùng để cải thiện khả năng kích thích não bộ của một thiết bị thị giác nhân tạo, giúp một người đàn ông mù nhận biết những điểm sáng.

Trong nhiều thập kỷ, các nhà khoa học đã tìm cách phục hồi thị lực cho người mù bằng những thiết bị điện tử có khả năng thay thế một phần chức năng của hệ thống thị giác.

Một số công nghệ tập trung kích thích võng mạc, lớp mô nằm phía sau mắt có nhiệm vụ tiếp nhận ánh sáng. Tuy nhiên, phương pháp này không phù hợp với những người bị tổn thương nghiêm trọng ở võng mạc hoặc dây thần kinh thị giác.

Một hướng tiếp cận khác là kích thích trực tiếp vỏ não thị giác, khu vực phía sau não chịu trách nhiệm xử lý thông tin hình ảnh.

Minh họa cách kích thích điện tạo ra cảm giác ánh sáng trong não.

Minh họa cách kích thích điện tạo ra cảm giác ánh sáng trong não.

Nghiên cứu mới do các nhà khoa học thuộc Đại học California tại Santa Barbara (UCSB), ETH Zurich và Đại học Miguel Hernández thực hiện đã kết hợp phương pháp này với AI để cải thiện khả năng tạo ra những cảm giác thị giác có thể dự đoán. Công trình được công bố trên tạp chí Neuron năm 2026.

Thử nghiệm quan trọng được thực hiện tại Bệnh viện IMED Elche ở Tây Ban Nha vào năm 2024, với một người đàn ông 27 tuổi bị mù sau chấn thương não.

Người tham gia được cấy một thiết bị gồm 96 điện cực vào vỏ não thị giác. Thiết bị được dự kiến duy trì trong cơ thể 6 tháng trước khi tháo bỏ.

Khi các điện cực được kích thích bằng dòng điện, người tham gia cảm nhận những hiện tượng gọi là phosphene – cảm giác xuất hiện các đốm sáng, tia sáng hoặc hình dạng giống những ngôi sao và pháo hoa.

Bộ thiết bị Bionic Vision tại phòng nghiên cứu thị giác nhân tạo của UCSB.

Bộ thiết bị Bionic Vision tại phòng nghiên cứu thị giác nhân tạo của UCSB.

Vấn đề là cùng một tín hiệu điện không phải lúc nào cũng tạo ra cảm giác giống nhau. Để khắc phục, nhóm nghiên cứu phát triển mạng nơron sâu nhằm dự đoán phản ứng của não trước những cách kích thích khác nhau.

Mô hình không chỉ phân tích vị trí điện cực và cường độ dòng điện mà còn xem xét hoạt động nền của não ngay trước khi kích thích.

Nhờ vậy, AI có thể lựa chọn những tổ hợp tín hiệu có khả năng tạo ra kiểu hoạt động thần kinh mong muốn.

Kết quả thử nghiệm cho thấy phương pháp mới tạo ra các kiểu hoạt động thần kinh chính xác hơn những phương pháp đối chiếu, đồng thời cần ít dòng điện hơn.

Đáng chú ý, hoạt động thần kinh được ghi trực tiếp từ não còn dự đoán cảm giác thị giác mà người tham gia trải nghiệm tốt hơn so với việc chỉ dựa vào thông số kích thích.

Michael Beyeler, phó giáo sư khoa học máy tính và khoa học tâm lý - não bộ tại UCSB cho rằng, không thể đơn giản xem mỗi điện cực như một điểm ảnh trên màn hình. Não bộ có những tương tác phức tạp khiến tín hiệu đầu vào không nhất thiết tạo ra hình ảnh như mong muốn.

Thiết bị gồm 96 điện cực cấy vào vỏ não thị giác.

Thiết bị gồm 96 điện cực cấy vào vỏ não thị giác.

Tuy nhiên, kết quả hiện tại mới dừng ở việc kiểm soát hoạt động thần kinh và tạo ra những cảm giác ánh sáng đơn giản. Người tham gia chưa nhìn thấy hình ảnh hoàn chỉnh như khuôn mặt, đồ vật hay cảnh vật.

Các nhà khoa học còn phải giải quyết những vấn đề về độ phân giải, số lượng điện cực, tính ổn định của tín hiệu và khả năng duy trì hoạt động lâu dài của thiết bị cấy ghép.

Dẫu vậy, hướng tiếp cận mới cho thấy một tương lai trong đó thiết bị thị giác nhân tạo không chỉ phát tín hiệu mà còn liên tục học cách não bộ phản ứng để điều chỉnh hoạt động.

Video: Người mù sử dụng Mắt sinh học hỗ trợ bởi AI của Bio Vision Labs để nhìn.

Tuệ Minh

Nguồn Tri Thức & Cuộc Sống: https://kienthuc.net.vn/ai-cai-thien-mat-sinh-hoc-ho-tro-thi-luc-cho-nguoi-mu-post1646419.html