AI định hình lại giáo dục, chuyển từ truyền đạt sang đồng kiến tạo

Đây là các nhận định được đưa ra tại hội thảo giáo dục quốc tế “Việt Nam - Điểm Chạm Học Thuật Toàn Cầu” diễn ra vào sáng nay (7-4) tại TPHCM.

Ông Trung Lê, nhà sáng lập tổ chức giáo dục phi lợi nhuận ReGenerating Education của Mỹ, tổ chức đồng phát triển mô hình học tập giúp phát triển toàn diện nhân tính của trẻ em, cho hay sự xuất hiện của AI đã làm thay đổi sâu sắc vai trò của học thuật, từ mô hình tập trung sang mô hình mở.

Theo đó, giáo dục không còn chỉ tìm kiếm “ai là người giỏi nhất” mà hướng đến việc trang bị năng lực để nhiều người cùng tạo ra tri thức có giá trị cho xã hội.

Ở góc độ quốc tế, TS. Veronica Boix-Mansilla từ Project Zero, một trung tâm nghiên cứu thuộc Trường Cao học Giáo dục Đại học Harvard, đánh giá năng lực công dân toàn cầu không phải là một môn học riêng, mà là định hướng xuyên suốt toàn bộ hệ thống giáo dục.

Theo bà, mục tiêu của giáo dục hiện nay là giúp mỗi người vừa phát triển bản thân, vừa có thể đóng góp ý nghĩa cho xã hội trong bối cảnh công nghệ và tri thức phát triển mạnh.

Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội, AI cũng đặt ra nhiều thách thức cho giới trẻ. Theo TS. Nguyễn Thị Diệu Anh, giảng viên Khoa Tâm lý học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TPHCM, tỷ lệ trẻ em và vị thành niên gặp vấn đề sức khỏe tâm thần đã tăng từ 14% trước Covid-19 lên khoảng 25% sau dịch, với nhiều em rơi vào trầm cảm, lo âu, thậm chí không thể quay lại trường học.

Trong bối cảnh công nghệ phát triển, các nền tảng AI như ChatGPT hay Gemini đang trở thành “kênh tham vấn” đầu tiên của học sinh.

Nhiều em tìm đến AI để chia sẻ tâm tư do cảm nhận được sự lắng nghe, trong khi khoảng cách với phụ huynh và áp lực học tập ngày càng lớn. Chính sự phát triển của kỷ nguyên AI cũng góp phần làm gia tăng các vấn đề tâm lý nếu thiếu định hướng phù hợp.

Phân tích nguyên nhân, bà Diệu Anh cho rằng áp lực thành tích, mâu thuẫn giữa nhu cầu tâm lý và kỳ vọng từ gia đình, nhà trường, cùng với thiếu hụt giáo dục cảm xúc là những yếu tố chính.

Việc nhiều học sinh đồng nhất giá trị bản thân với kết quả học tập khiến các em dễ rơi vào khủng hoảng khi không đạt kỳ vọng. Từ thực tế này, các chuyên gia nhận xét, giáo dục cần chuyển hướng sang phát triển con người toàn diện.

Bà Diệu Anh đề xuất đưa sức khỏe tâm thần vào khung năng lực công dân toàn cầu, đồng thời phát triển con người dựa trên nhận thức, hành vi, cảm xúc và bổ sung yếu tố “thần” bên cạnh thân, tâm, trí.

Ông Thanh Bùi, nhà sáng lập Embassy Education - đơn vị phát triển Trường Việt Nam Tinh Hoa (thuộc hệ thống North London Collegiate School), cho rằng để giáo dục phát triển bền vững cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, nhà trường, doanh nghiệp và cộng đồng, đồng thời đảm bảo cơ hội tiếp cận công bằng.

Theo ông, giáo dục tinh hoa trong giai đoạn mới không còn là đặc quyền của một nhóm nhỏ mà phải trở thành nền tảng nuôi dưỡng nhân tài rộng mở, gắn với hệ sinh thái học tập linh hoạt và đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, các chuyên gia nhận định, trong quá trình hội nhập, việc phát triển năng lực toàn cầu cần đi cùng với gìn giữ bản sắc địa phương.

Học ngoại ngữ hay tiếp cận AI không phải để thay thế bản sắc, mà giúp người học tự tin, có tiếng nói trên môi trường quốc tế.

Trong kỷ nguyên AI, giáo dục cũng đang chuyển từ truyền đạt kiến thức sang phát triển năng lực, hướng tới nuôi dưỡng con người toàn diện và xây dựng xã hội học tập, nơi mỗi cá nhân đều có thể tạo ra giá trị cho cộng đồng.