AI 'tái định hình' việc làm, người lao động tìm cách thích ứng

Ảnh minh họa

Nỗi lo mất việc

Anh Đặng Đình Nhân (42 tuổi, Hà Nội), người có hơn 15 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực thiết kế website và khai thác quảng cáo Google, cho biết doanh nghiệp của anh đang điều chỉnh mạnh về nhân sự khi ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào công việc. Trước đây một nhóm SEO thường cần khoảng 5 nhân sự viết bài, nhưng hiện nay chỉ còn 2 người phụ trách biên soạn và kiểm duyệt nội dung do AI tạo ra.

Lý giải về sự thay đổi này, anh Nhân cho rằng với những lĩnh vực đặc thù như du lịch, khách sạn, khách hàng chủ yếu quan tâm đến chính sách và giá cả, nên nội dung không đòi hỏi quá cầu kỳ. Trong khi đó, phần lớn bài viết SEO được tối ưu cho công cụ tìm kiếm, vì vậy AI có thể hỗ trợ hiệu quả, thậm chí thay thế phần lớn công việc viết lách.

Sự thay đổi này cũng kéo theo biến động về thu nhập. Anh Nhân cho biết, nếu trước đây, mỗi bài viết thông thường có giá từ 100-200 nghìn đồng, bài PR dao động 300-400 nghìn đồng thì nay mức thù lao chỉ còn khoảng 70 nghìn đồng/bài. Trong khi đó, tốc độ xử lý của AI được đánh giá có thể nhanh gấp nhiều lần so với con người. "Nguy cơ mất việc đang rất gần, mà tôi lại là lao động chính, nên chuyện cơm áo của cả gia đình khiến tôi không khỏi áp lực", anh Nhân chia sẻ.

Ảnh minh họa

Không chỉ cắt giảm nhân sự, áp lực công việc cũng gia tăng. Anh Nhân cho biết từng phải làm thêm giờ liên tục, chỉnh sửa báo cáo nhiều lần để đáp ứng yêu cầu mang tính "cảm quan" từ cấp trên. Dù nỗ lực, anh cảm thấy không được ghi nhận, dẫn đến áp lực tâm lý kéo dài và dần mất động lực làm việc. "Thay vì cắt giảm, tôi có cảm giác họ tạo áp lực để mình tự chán mà nghỉ việc", anh Đình Nhân chia sẻ.

Từ thực tế trong ngành, anh Nhân nhận định sự phát triển của công nghệ đang khiến lao động giàu kinh nghiệm dần mất lợi thế. Nhiều công việc vốn đòi hỏi chuyên môn sâu trước đây, nay trở nên đơn giản hơn nhờ AI hỗ trợ. Xu hướng chung là mỗi bộ phận chỉ cần duy trì 1-2 chuyên gia có kinh nghiệm để định hướng, thay vì giữ đội ngũ đông với chi phí cao. Bên cạnh đó, khoảng cách thế hệ trong môi trường làm việc cũng tạo ra những thách thức nhất định. "Với một số lãnh đạo trẻ, nhân sự lớn tuổi đôi khi bị nhìn nhận là khó thích nghi hoặc khó quản lý", anh Nhân nói.

AI khó thay thế con người

Từ câu chuyện của anh Đặng Đình Nhân có thể thấy áp lực mà người lao động phải đối mặt khi AI dần thâm nhập vào từng khâu công việc, từ sản xuất nội dung đến vận hành doanh nghiệp. Tuy nhiên, ở góc độ tổng thể, các chuyên gia cho rằng thị trường lao động không chỉ thu hẹp, mà đang dịch chuyển theo hướng mở ra những cơ hội mới.

PGS.TS Đặng Hồng Sơn

PGS.TS Đặng Hồng Sơn, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, nhận định AI đang làm thay đổi nhiều ngành nghề, song không phải lĩnh vực nào cũng bị thay thế hoàn toàn. Đơn cử như lĩnh vực ngôn ngữ, có thể thấy AI hiện nay đã hỗ trợ rất mạnh cho dịch thuật, thậm chí cả dịch trực tiếp. Tuy nhiên, điều mà các trường đào tạo ngoại ngữ hướng đến không chỉ là dạy ngôn ngữ, mà còn là đào tạo về văn hóa, bối cảnh và khả năng kết nối giữa các nền văn hóa.

"Người làm trong lĩnh vực ngoại ngữ không chỉ là người dịch, mà còn là người chuyển tải văn hóa, kết nối con người và môi trường làm việc quốc tế. AI có thể hỗ trợ công việc của phiên dịch viên, nhưng không thể thay thế hoàn toàn vai trò của con người trong những khía cạnh này", PGS.TS Đặng Hồng Sơn nhấn mạnh.

Ngoài ra, PGS. Sơn cũng cho biết, báo chí và truyền thông là một lĩnh vực rất rộng, từ báo chí chính trị - thời sự, truyền thông doanh nghiệp cho đến truyền thông cá nhân - một xu hướng đang phát triển rất mạnh hiện nay. Theo PGS.TS Đặng Hồng Sơn, xét trên bình diện tổng thể, những điều chỉnh trong hệ thống quản lý nhà nước không làm giảm cơ hội việc làm, mà đang tạo dư địa mở rộng cho thị trường lao động, đặc biệt trong khu vực tư nhân, ngoài công lập và lao động tự do.

“Con người trong kỷ nguyên số cần nhiều kỹ năng, tinh tế, sáng tạo, sâu lắng, nhân văn hơn để hợp tác với AI cùng phát triển”

Chuyên gia Thành Nam

Ở một góc nhìn khác, PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội (ảnh) cho biết, trong tương lai, nhiều công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ và có tính chất lặp đi lặp lại như: Nhân viên pha chế, nấu đồ ăn nhanh, bảo vệ, lái xe taxi, tư vấn tài chính cá nhân, nhân viên lễ tân, nhân viên chạy bàn sẽ đối mặt với sự cạnh tranh của AI và có nguy cơ "biến mất" hoặc bị thay thế dần.

Một số công việc như thiết kế đồ họa, lập trình máy, kiểm soát chất lượng sẽ không còn đơn giản chỉ là tận dụng công nghệ và kỹ thuật để tạo ra sản phẩm vì nhiều chương trình AI đã được thiết kế để thực hiện trong một khoảnh khắc.

Trí tuệ nhân tạo rất mạnh mẽ, nhưng cũng có nhiều phẩm chất và khả năng của con người nó không thể cạnh tranh. "Chẳng hạn như trực giác, trí tuệ cảm xúc và sự đồng cảm, sự khéo léo về thể chất, tư duy phản biện, giải quyết vấn đề phức tạp; khả năng phán đoán và ra quyết định phức tạp, tính sáng tạo; khả năng thích ứng và tính linh hoạt, kỹ năng xã hội và giao tiếp, hợp tác và làm việc theo nhóm, trí tuệ văn hóa; kỹ năng lãnh đạo và nhận thức kỹ thuật số", PGS.TS Thành Nam nói.

Theo dự đoán, nhu cầu nhân lực làm việc trong các lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, thương mại điện tử và logistic số, nguồn nhân lực… sẽ tăng. Dù đối mặt với nhiều thách thức, AI cũng đang mở ra những cơ hội mới, với điều kiện người lao động phải kịp thời chuyển mình để thích ứng.