AI tái định nghĩa năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp

Doanh nghiệp Việt tăng tốc chuyển đổi AI để chinh phục thị trường toàn cầu

Từ “Nhà máy thông minh” đến cuộc đua năng lực tính toán

Trong bối cảnh sản xuất toàn cầu bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ dưới tác động của AI, robot và tự động hóa, khái niệm “Nhà máy thông minh” không còn là xu hướng tương lai mà đang dần trở thành tiêu chuẩn cạnh tranh mới của doanh nghiệp.

Theo các chuyên gia công nghệ và lãnh đạo doanh nghiệp, AI không chỉ giúp tối ưu chi phí, tăng năng suất mà còn mở ra khả năng tái cấu trúc toàn bộ mô hình vận hành, từ nghiên cứu phát triển (R&D), sản xuất, logistics đến quản trị doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Quốc Đạt - Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Giải pháp Tự động hóa ETEK cho rằng, trong bối cảnh sản xuất toàn cầu đang đứng trước ngưỡng cửa của sự tự chủ hoàn toàn, “Nhà máy thông minh” không còn dừng ở những cánh tay robot đơn lẻ. Thực tiễn thị trường cho thấy sự hội tụ giữa AI, robot và hệ thống tự động hóa đang tái định nghĩa năng lực cạnh tranh cốt lõi của doanh nghiệp.

Theo ông Đạt, với các kỹ sư công nghệ, thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở việc lựa chọn thuật ngữ AI nào “ấn tượng” hơn, mà là xây dựng được một hệ thống kết nối dữ liệu bền vững và ổn định. Trong khi đó, đối với các nhà quản trị doanh nghiệp, bài toán quan trọng là khai thác hiệu quả dữ liệu hiện trường để chuyển hóa thành các quyết định chiến lược.

“Nhà máy thông minh 2026 không phải là một đích đến mà là khả năng tự học và tự thích nghi. Khi AI xử lý hình ảnh để loại bỏ một linh kiện lỗi trong tích tắc, đồng thời AI tại văn phòng điều hành phân tích lỗi đó sẽ ảnh hưởng tới tiến độ giao hàng cho đối tác quốc tế ra sao, đó chính là lúc doanh nghiệp thực sự bước vào giai đoạn thông minh hóa”, ông Đạt chia sẻ.

Quan điểm này phản ánh xu thế chuyển dịch mới của ngành sản xuất toàn cầu, khi AI ngày càng đóng vai trò như “bộ não” trung tâm kết nối toàn bộ dây chuyền vận hành.

AI trở thành “tư liệu sản xuất” mới của doanh nghiệp

Một trong những ví dụ điển hình cho xu hướng này là Rạng Đông. Ông Nguyễn Hoàng Kiên - Phó Tổng Giám đốc doanh nghiệp cho biết, năm 2026 đang mở ra một chương phát triển mới với chiến lược đưa Rạng Đông vào TOP 120 doanh nghiệp có doanh thu tỷ USD tại Việt Nam vào năm 2030, lợi nhuận vượt 100 triệu USD và thu nhập bình quân người lao động đạt 2.000 USD/tháng.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Rạng Đông lựa chọn AI và dữ liệu làm “tư liệu sản xuất” chiến lược. Theo ông Kiên, thay vì thay thế con người, AI được doanh nghiệp xác định là công cụ đồng hành nhằm tối ưu hóa năng suất và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Chiến lược này được triển khai dựa trên ba đề án nghiên cứu khoa học công nghệ lớn cùng bảy đột phá chiến lược. Trong đó, nổi bật là đề án xây dựng khung ứng dụng AI toàn diện cho mọi phòng ban.

Điểm đáng chú ý trong tư duy quản trị của Rạng Đông là việc phổ cập AI trong toàn doanh nghiệp thông qua phong trào “Bình dân học vụ AI”. Không để AI trở thành đặc quyền của bộ phận công nghệ thông tin, doanh nghiệp khuyến khích kỹ sư và nhân viên chủ động khai thác các công cụ AI như Grok, ChatGPT, Cursor hay Flux nhằm nâng cao hiệu quả công việc.

Theo ông Kiên, việc ứng dụng AI trong nghiên cứu 29 tiêu chuẩn IPC quốc tế đã giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian xử lý từ một tháng xuống chỉ còn 2-3 ngày cho mỗi tiêu chuẩn.

Hiệu quả của chiến lược này nhanh chóng phản ánh vào kết quả kinh doanh. Trong 4 tháng đầu năm 2026, Rạng Đông ghi nhận mức tăng trưởng trên 25%, trong khi xuất khẩu tăng gần gấp đôi dù kinh tế thế giới còn nhiều biến động.

“Nhu cầu từ đối tác quốc tế tăng rất mạnh. Có thời điểm chúng tôi nói vui là phải ‘đuổi bớt khách hàng’ vì đơn hàng quá nhiều”, ông Kiên chia sẻ.

Theo lãnh đạo Rạng Đông, AI đang giúp doanh nghiệp rút ngắn đáng kể thời gian nghiên cứu và phát triển sản phẩm. Nếu trước đây nhiều bài toán kỹ thuật cần từ 3-6 tháng để xử lý thì nay chỉ mất khoảng một tháng để hoàn thiện mẫu gửi khách hàng. Nhờ đó, doanh nghiệp lần đầu tiên xuất khẩu thành công các sản phẩm điện tử tiêu chuẩn cao sang thị trường Mỹ, đồng thời đạt nhiều chứng chỉ quốc tế để thâm nhập các thị trường khó tính như Mỹ và châu Âu.

Ông Dương Nguyên Bình - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Tự động hóa Việt Nam nhận định, AI hiện đã bước sang giai đoạn phát triển mới khi không còn chỉ là công cụ hỗ trợ thụ động mà đã có khả năng suy luận, lập kế hoạch và đưa ra quyết định chủ động.

Theo ông Bình, AI đang mở ra bước tiến lớn trong tự động hóa và chuyển đổi số ở các lĩnh vực sản xuất, logistics và quản trị vận hành. AI thế hệ mới không chỉ giúp tăng hiệu suất lao động mà còn hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu quy trình, giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đáng chú ý, ông Bình cho rằng quá trình khai thác dữ liệu và xử lý thông tin đang từng bước hình thành mô hình “Nhà máy AI” - nơi đầu vào là dữ liệu và năng lượng, còn đầu ra là các ứng dụng AI phục vụ nhiều lĩnh vực kinh tế.

“Sự phát triển này sẽ tạo ra thay đổi căn bản trong mô hình tăng trưởng, khi nền kinh tế dần chuyển từ phụ thuộc vào năng suất lao động sang dựa trên năng suất và năng lực tính toán”, ông Bình nhấn mạnh.

Ở góc độ doanh nghiệp khoa học công nghệ, bà Nguyễn Thị Hương Liên - Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho rằng, bộ ba gồm AI, tự động hóa và khoa học công nghệ lõi đang trở thành yếu tố sống còn đối với doanh nghiệp.

Theo bà Liên, AI có thể giúp doanh nghiệp cắt giảm từ 20-50% chi phí vận hành nhờ tăng tốc xử lý công việc, hỗ trợ ra quyết định nhanh hơn, cá nhân hóa khách hàng hiệu quả hơn và rút ngắn đáng kể thời gian R&D.

Hiện nay, nhu cầu tìm kiếm các đối tác triển khai giải pháp AI “may đo” cho từng quy trình sản xuất - kinh doanh đang gia tăng mạnh trong cộng đồng doanh nghiệp khoa học công nghệ.

Từ thực tế này, bà Liên đề xuất Bộ Khoa học và Công nghệ đóng vai trò đầu mối trong việc lựa chọn, phân loại, xếp hạng và giới thiệu các nhà cung cấp dịch vụ AI uy tín nhằm giúp doanh nghiệp có thêm cơ sở tiếp cận công nghệ phù hợp.

Bên cạnh đó, bà Liên cũng kiến nghị Nhà nước sớm ban hành các chính sách ưu đãi cụ thể để khuyến khích doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư công nghệ mới, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao năng lực cạnh tranh trong nền kinh tế số.