AI thúc đẩy hình thành hệ sinh thái giao thông xanh, thông minh

Giao thông không chỉ là chuyện đường sá

Tại Hội thảo “Di chuyển, Trí tuệ nhân tạo (AI) và Xã hội” do Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam, Viện Nghiên cứu Công nghệ vì Cộng đồng và Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược phối hợp tổ chức ngày 21/5, nhiều ý kiến nhận định giao thông là một trong những lĩnh vực chịu tác động mạnh nhất từ AI và chuyển đổi số.

Theo các chuyên gia, tốc độ đô thị hóa nhanh cùng đà tăng trưởng kinh tế cao đang tạo áp lực lớn lên hạ tầng giao thông, đặc biệt tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh. Tình trạng ùn tắc kéo dài, ô nhiễm môi trường, tai nạn giao thông và chi phí logistics tăng cao không chỉ làm giảm chất lượng sống mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Toàn cảnh Hội thảo. Ảnh: Vũ Quang

PGS. TS. Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam cho rằng, giao thông không đơn thuần là hạ tầng kỹ thuật phục vụ đi lại, mà còn là “mạch máu” bảo đảm lưu thông hàng hóa và vận hành nền kinh tế; trong bối cảnh nguồn lực đầu tư còn hạn chế, việc tối ưu hiệu quả di chuyển của con người và lưu thông hàng hóa để giảm chi phí xã hội trở thành yêu cầu đặc biệt quan trọng.

Theo ông Cường, sự phát triển của AI, dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT), công nghệ cảm biến và các nền tảng số đang mở ra cơ hội tái cấu trúc hệ thống giao thông vận tải theo hướng hiện đại hơn. AI có thể hỗ trợ tối ưu dòng giao thông, giảm ùn tắc và tai nạn, nâng cao hiệu quả quản lý vận hành cũng như giảm phát thải khí nhà kính. Đồng thời, công nghệ số cũng giúp nâng cao hiệu quả logistics và thúc đẩy hình thành các đô thị thông minh.

Không chỉ hỗ trợ điều hành giao thông, AI còn được xem là công cụ quan trọng trong mục tiêu phát triển xanh và giảm phát thải. Ông Nguyễn Hoa Cương, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, cho biết nhiều dự báo cho thấy đến năm 2035, thị trường AI ứng dụng trong vận tải toàn cầu có thể đạt khoảng 535 tỷ USD. AI có thể hỗ trợ tính toán lưu lượng phương tiện, tối ưu điều phối giao thông, đo lường phát thải và đánh giá hiệu quả các giải pháp giảm phát thải, qua đó giúp cơ quan quản lý và doanh nghiệp đưa ra quyết định chính xác hơn.

“Giao thông thông minh không chỉ là câu chuyện công nghệ mà còn là câu chuyện phát triển con người, phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống”, ông Hoàng Văn Cường nhấn mạnh.

Dữ liệu quyết định tốc độ chuyển đổi giao thông xanh

Để thúc đẩy AI và giao thông thông minh, thời gian qua Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách quan trọng. Trong lĩnh vực AI, Quyết định 127/QĐ-TTg năm 2021 phê duyệt Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI đến năm 2030; tiếp đó, Quyết định 21/2026/QĐ-TTg xác định AI là lĩnh vực công nghệ chiến lược ưu tiên phát triển.

Ở lĩnh vực giao thông thông minh, Quyết định 2692/QĐ-TTg năm 2025 phê duyệt Đề án ứng dụng IoT trong giao thông thông minh, còn Quyết định 456/QĐ-TTg năm 2026 định hướng xây dựng trung tâm dữ liệu, quản lý, giám sát và điều hành giao thông giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Ông Nguyễn Anh Dương, đại diện Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược cho biết, các trung tâm điều hành giao thông thông minh đang phát triển nhanh với hệ thống camera AI quy mô lớn. Riêng tại Hà Nội, đến năm 2025 thành phố đã lắp đặt hơn 1.800 camera AI phục vụ giao thông và an ninh trật tự, đồng thời dự kiến lắp thêm hơn 2.100 camera trong năm nay.

Theo ông Dương, AI hiện đã hỗ trợ phát hiện nhiều hành vi vi phạm như vượt đèn đỏ, đi sai làn, dừng đỗ sai quy định. Tuy nhiên, kỳ vọng của người dân không dừng ở xử phạt vi phạm, mà còn hướng tới khả năng phát hiện tai nạn, vật cản, cháy nổ hoặc các tình huống nguy hiểm khác trên đường theo thời gian thực.

Số liệu được công bố tại hội thảo cho thấy, ở một số tuyến đường ứng dụng AI để điều tiết giao thông, thời gian di chuyển có thể giảm tới 30%, trong khi lưu lượng phương tiện tăng khoảng 13%. Điều này cho thấy AI không chỉ giúp tăng hiệu quả vận hành mà còn góp phần tiết kiệm chi phí xã hội đáng kể.

Dù vậy, các chuyên gia cũng cho rằng dữ liệu vẫn là “điểm nghẽn” lớn nhất trong phát triển giao thông thông minh tại Việt Nam. Hiện dữ liệu giao thông và logistics còn phân tán ở nhiều cơ quan khác nhau, thiếu tính liên thông và đồng bộ. Trong khi AI cần lượng dữ liệu đủ lớn, đủ sạch và có khả năng kết nối để vận hành hiệu quả, hạ tầng dữ liệu hiện nay vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu đó.

Khoảng cách giữa các địa phương cũng là thách thức đáng chú ý. Trong khi Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh đang đi nhanh trong triển khai AI và hạ tầng số, nhiều địa phương khác vẫn gặp khó khăn về nguồn lực tài chính, công nghệ và nhân lực. Điều này đặt ra yêu cầu phải có cơ chế chia sẻ dữ liệu, hỗ trợ hạ tầng và chính sách triển khai đồng bộ hơn ở quy mô quốc gia.

Giám đốc Chương trình của Viện Nghiên cứu Công nghệ vì Cộng đồng Citra H Nasruddin cho rằng, để xây dựng hệ sinh thái di chuyển bền vững, các giải pháp như xe điện, AI trong logistics hay mở rộng giao thông công cộng cần được triển khai đồng bộ và có lộ trình phù hợp. Theo bà, các chính sách cần ưu tiên nhu cầu của người dân, bảo đảm tính bao trùm và giảm thiểu rủi ro cho cộng đồng.

“Khi cải thiện hệ thống giao thông, chúng ta phải bảo đảm rằng những thay đổi đó thực sự đáp ứng nhu cầu, chất lượng sống và kỳ vọng của đông đảo người dân Việt Nam”, bà Citra H Nasruddin nhấn mạnh.