AI và thế hệ Z định hình lại mô hình làm việc truyền thống

Ảnh minh họa: linkedin

Mô hình tuần làm việc 40 giờ được Henry Ford áp dụng tại các nhà máy từ năm 1926 và sau đó phổ biến trên thế giới. Tuy nhiên, công nghệ, đại dịch COVID-19 và mô hình làm việc kết hợp đã khiến ranh giới giữa công việc và cuộc sống ngày càng linh hoạt. Người lao động có thể chia công việc thành những khoảng thời gian khác nhau trong ngày thay vì duy trì khung giờ cố định từ 9 giờ sáng đến 5 giờ chiều.

AI đang thúc đẩy sự thay đổi này nhanh hơn khi đặt lại câu hỏi không chỉ về việc con người làm việc “khi nào” và “ở đâu”, mà còn về “ai” sẽ thực hiện công việc. Các công cụ AI hiện có thể đảm nhận nhiều nhiệm vụ thường xuyên, trong khi các tác nhân AI có khả năng hoạt động liên tục ngay cả khi nhân viên đã kết thúc ngày làm việc.

Bà Sharon Steiner, Giám đốc nhân sự của Fiverr, nền tảng trực tuyến toàn cầu kết nối doanh nghiệp với lao động tự do, cho rằng sự xuất hiện của AI đang khiến quản trị nguồn nhân lực chuyển dần thành quản trị tổng thể các nguồn lực. Một lập trình viên hoặc chuyên gia phân tích có thể giao nhiệm vụ cho các tác nhân AI và để hệ thống tiếp tục xử lý công việc suốt đêm. Theo bà Steiner, điều này không khiến vai trò của con người trở nên dư thừa mà chuyển trọng tâm sang quản lý, phối hợp, kiểm tra kết quả và đưa ra các quyết định cần khả năng phán đoán.

Xu hướng này cũng khiến doanh nghiệp ngày càng quan tâm đến kết quả thay vì số giờ làm việc. Tổng hợp các nghiên cứu thực nghiệm của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) năm 2025 cho thấy việc sử dụng AI tạo sinh có thể giúp năng suất tăng từ 5% đến hơn 25% trong một số lĩnh vực như dịch vụ khách hàng, phát triển phần mềm và tư vấn. Đáng chú ý, mức cải thiện thường lớn hơn đối với lao động mới hoặc ít kinh nghiệm, cho thấy AI có thể giúp thu hẹp một phần khoảng cách về kỹ năng.

Song song với AI, thế hệ Z đang tạo ra thay đổi từ phía người lao động. Khác với mô hình truyền thống học tập, làm việc và thăng tiến lâu dài trong một tổ chức, lao động trẻ có xu hướng chuyển đổi công việc thường xuyên hơn, tham gia nhiều dự án cùng lúc và coi trọng khả năng phát triển theo chiều ngang giữa các lĩnh vực hơn việc liên tục tiến lên các vị trí quản lý.

Theo bà Steiner, thế hệ Z trưởng thành trong môi trường công nghệ, có khả năng tự học và nhanh chóng tiếp cận các công cụ AI. Vì vậy, bằng cấp, thâm niên hay chức danh có thể giảm dần vai trò tương đối, trong khi khả năng sử dụng công nghệ, tự học và tạo ra kết quả ngày càng được doanh nghiệp coi trọng. Điều này cũng đặt ra câu hỏi mới trong tuyển dụng, đó là giữa một lao động có nhiều năm kinh nghiệm và một người mới gia nhập thị trường nhưng thành thạo AI, ai có thể tạo ra giá trị lớn hơn cho doanh nghiệp.

Sự kết hợp của hai xu hướng đang thúc đẩy một mô hình tổ chức lao động mới, trong đó công việc có thể được phân bổ giữa nhân viên chính thức, lao động tự do và AI. Fiverr đã phát triển nền tảng Hiring Intelligence Platform (HIP) nhằm phân tích từng dự án hoặc vị trí để xác định phương án kết hợp phù hợp giữa ba nguồn lực này, đồng thời tính toán chi phí và khả năng tiết kiệm.

Tuy nhiên, những thay đổi trên cũng đặt ra thách thức đối với hệ thống pháp luật khi phần lớn quy định lao động hiện nay vẫn được xây dựng trên cơ sở thời gian làm việc của con người. Việc AI ngày càng tham gia tuyển dụng, phân công nhiệm vụ, giám sát và đánh giá hiệu suất đang làm xuất hiện các vấn đề mới về quyền riêng tư, bảo vệ dữ liệu, bình đẳng và trách nhiệm đối với quyết định của thuật toán.

Các chuyên gia cho rằng chưa có một khuôn mẫu hoàn chỉnh thay thế mô hình làm việc truyền thống. Tuy nhiên, sự gặp nhau giữa một thế hệ lao động đề cao tính linh hoạt và một thế hệ công nghệ có khả năng làm việc liên tục đang khiến cách thức tổ chức công việc thay đổi nhanh chóng. Trong môi trường đó, khả năng kết hợp hợp lý giữa kinh nghiệm của con người, tư duy của thế hệ lao động mới và năng lực của AI được dự báo sẽ trở thành yếu tố quan trọng quyết định năng suất và sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong những năm tới.