'Âm thanh Đất Việt' và khát vọng dựng xây đời sống mới cho âm nhạc dân tộc

NSND Phạm Ngọc Khôi – Chỉ huy dàn nhạc, cùng các nghệ sĩ tập luyện cho chương trình hòa nhạc “Âm thanh Đất Việt”

Không chỉ là chương trình nghệ thuật quy mô lớn hướng tới kỷ niệm 70 năm thành lập Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam và 17 năm thành lập Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam, Âm thanh Đất Việt còn cho thấy khát vọng mạnh mẽ của những người làm nghề trong hành trình đưa âm nhạc dân tộc bước vào đời sống đương đại bằng tinh thần sáng tạo và bản sắc Việt Nam.

Khi nhạc cụ dân tộc kể câu chuyện Việt Nam hôm nay

Trong dòng chảy sôi động của âm nhạc hiện đại hôm nay, việc một dàn nhạc dân tộc vẫn bền bỉ hoạt động, không ngừng sáng tạo, quy tụ đông đảo nghệ sĩ tên tuổi cùng nhiều thế hệ học sinh, sinh viên là điều mang nhiều ý nghĩa.

Chương trình lần này vì thế không chỉ là một đêm diễn, mà còn là lời khẳng định cho sức sống bền bỉ của âm nhạc truyền thống Việt Nam trong thời đại mới.

TS.NSND Quốc Hưng, Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam nhấn mạnh, Âm thanh Đất Việt không đơn thuần là một chương trình hòa nhạc chào mừng những cột mốc kỷ niệm, mà còn thể hiện tầm nhìn, khát vọng và tinh thần kế thừa của những người làm âm nhạc truyền thống hôm nay.

Theo ông, chương trình mang thông điệp bảo tồn, phát triển và đưa âm nhạc truyền thống Việt Nam bước vào đời sống đương đại mạnh mẽ hơn, sâu sắc hơn và gần gũi với công chúng hơn.

NSND Hoa Đăng, Phó Trưởng khoa Âm nhạc truyền thống xúc động chia sẻ: “Điều khiến tôi cảm phục nhất chính là tinh thần tận hiến của các nghệ sĩ, giảng viên trong khoa"

Quan trọng hơn, đó còn là khát vọng xây dựng một Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam chuyên nghiệp, xứng tầm với chiều sâu văn hóa dân tộc và đủ khả năng bước ra thế giới bằng chính bản sắc riêng.

Âm thanh Đất Việt được xây dựng như một hành trình nghệ thuật xuyên suốt chiều dài văn hóa dân tộc. Từ tiếng trống hào sảng trong Hồi trống Lạc Hồng, chương trình mở ra không gian âm nhạc đậm bản sắc với nhiều sắc màu Bắc – Trung – Nam, kết nối giữa truyền thống và đương đại, giữa những tác phẩm kinh điển với các sáng tác mới dành cho dàn nhạc dân tộc.

Khán giả sẽ được thưởng thức những tác phẩm giàu giá trị nghệ thuật như Ông Gióng của nhạc sĩ Xuân Khoát, tác phẩm lớn đầu tiên viết cho dàn nhạc dân tộc Việt Nam.

Bên cạnh đó là các sáng tác mới như Giai điệu quê hương của Hồng Thái, Fantasy Việt Nam của Hồ Hoài Anh, Đất nước thái hòa của Phạm Ngọc Khôi hay Non sông một dải của Dương Đức Thụy – tác phẩm vừa hoàn thành đầu năm 2026 và được lựa chọn biểu diễn lần đầu tiên trong chương trình.

Sự xuất hiện đồng thời của những tác phẩm thuộc nhiều thế hệ sáng tác cho thấy âm nhạc dân tộc Việt Nam không đứng yên trong hoài niệm, mà đang tiếp tục vận động, tiếp biến và mở rộng khả năng biểu đạt trong đời sống đương đại.

Theo NSND Phạm Ngọc Khôi – Chỉ huy dàn nhạc, điểm đặc biệt của chương trình chính là sự kết nối giữa truyền thống và hiện đại, giữa âm nhạc dân tộc các vùng miền với tư duy sáng tạo mới.

Ông cho rằng sự hiện diện của cả những nhạc sĩ gạo cội lẫn các tác giả trẻ đã chứng minh âm nhạc dân tộc vẫn đang sống, đang phát triển và hoàn toàn có khả năng đồng hành cùng thời đại.

Đặc biệt, nhiều tác phẩm trong chương trình được phát triển từ tinh thần kế thừa các di sản văn hóa đã được UNESCO ghi danh như Quan họ, Ví giặm hay âm nhạc Huế. Từ nền tảng ấy, các nhạc sĩ tiếp tục phát triển thành những tác phẩm mới mang hơi thở hôm nay nhưng vẫn giữ được cốt cách Việt Nam.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý của Âm thanh Đất Việt là sự xuất hiện của các tiết mục độc tấu, song tấu và tốp tấu giàu kỹ thuật và cảm xúc.

Khán giả sẽ được thưởng thức Concerto Bình Minh dành cho đàn nguyệt qua phần trình diễn của NSND Cồ Huy Hùng; Ầu ơ ví dầu với tiếng đàn bầu sâu lắng của NSƯT Lệ Chi và NSƯT Lệ Giang; hay tiết mục Czardas với sự kết hợp giữa đàn t’rưng và đàn nhị do NSND Hoa Đăng cùng nghệ sĩ Hải Đăng biểu diễn.

Theo NSND Phạm Ngọc Khôi, chính những tiết mục như Czardas cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của nhạc cụ dân tộc Việt Nam hôm nay. Các nhạc cụ truyền thống không còn bị giới hạn trong khuôn khổ biểu diễn cổ truyền mà đã được cải tiến, mở rộng tính năng để có thể diễn tấu nhiều loại hình âm nhạc khác nhau, kể cả các tác phẩm quốc tế quy mô lớn.

NSND Cồ Huy Hùng, Trưởng khoa Âm nhạc truyền thống cho biết Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam được thành lập năm 2009 là cột mốc quan trọng đánh dấu sự phát triển của nền âm nhạc dân tộc trong thời kỳ mới

Điều đó mở ra cơ hội để dàn nhạc dân tộc Việt Nam có thể bước vào các sân khấu lớn với tư thế bình đẳng, hội nhập với thế giới bằng chính bản sắc riêng.

Không chỉ dừng lại ở âm nhạc khí nhạc, chương trình còn tôn vinh vẻ đẹp của thanh nhạc dân tộc qua các ca khúc quen thuộc như Xa khơi, Chiếc khăn piêu, Hồ Chí Minh đẹp nhất tên Người với sự tham gia của các nghệ sĩ được công chúng yêu mến như PGS.TS.NSƯT Tân Nhàn, Anh Thơ và Trọng Tấn.

Sự kết hợp giữa dàn nhạc dân tộc với các giọng ca quen thuộc hứa hẹn mang đến những khoảnh khắc giàu cảm xúc, giúp âm nhạc truyền thống đến gần hơn với công chúng đại chúng hôm nay.

Khát vọng xây dựng đời sống bền vững cho âm nhạc dân tộc

Điều khiến Âm thanh Đất Việt mang ý nghĩa đặc biệt còn nằm ở sự chuyển tiếp giữa các thế hệ nghệ sĩ.

Trong dàn nhạc hôm nay có những NSND kỳ cựu đứng cùng những học sinh mới chỉ mười mấy tuổi. Hình ảnh ấy tạo nên một dòng chảy liền mạch trong nỗ lực bảo tồn và phát triển âm nhạc truyền thống Việt Nam.

NSND Cồ Huy Hùng, Trưởng khoa Âm nhạc truyền thống cho biết Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam - Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Namđược thành lập năm 2009 là cột mốc quan trọng đánh dấu sự phát triển của nền âm nhạc dân tộc trong thời kỳ mới.

Từ khi thành lập đến nay, dàn nhạc luôn hướng tới mục tiêu biểu diễn các tác phẩm mới, tạo không gian sáng tạo cho các nhạc sĩ Việt Nam và góp phần thúc đẩy sự phát triển chung của âm nhạc dân tộc.

Trong suốt quá trình hoạt động, dàn nhạc đã tham gia nhiều chương trình nghệ thuật quy mô lớn, xuất hiện trong các sự kiện trọng đại của đất nước cũng như các chương trình giao lưu quốc tế.

Qua những chuyến biểu diễn ấy, các nghệ sĩ càng tin tưởng rằng âm nhạc dân tộc Việt Nam có màu sắc riêng biệt và hoàn toàn đủ khả năng tạo tiếng vang trong khu vực.

Tuy nhiên, phía sau những đêm diễn thăng hoa là không ít khó khăn. NSND Hoa Đăng, Phó Trưởng khoa Âm nhạc truyền thống xúc động chia sẻ: “Điều khiến tôi cảm phục nhất chính là tinh thần tận hiến của các nghệ sĩ, giảng viên trong khoa.

PGS.TS.NSƯT Tân Nhàn

Chương trình Âm thanh Đất Việt đã được khởi động và tập luyện hơn một tháng nay. Mỗi ngày, các nghệ sĩ đều miệt mài tập luyện để chuẩn bị cho chương trình tốt nhất, dù các buổi tập hiện chưa có chế độ bồi dưỡng vì dàn nhạc chưa có nguồn kinh phí hoạt động riêng.

Dẫu vậy, từ chỉ huy dàn nhạc đến các nghệ sĩ thành viên vẫn say sưa tập luyện bằng tất cả tình yêu dành cho âm nhạc truyền thống. Đó là minh chứng rõ nét cho sự tận hiến của những người đã chọn gắn bó với nghệ thuật dân tộc trong nhiều gian khó”.

Theo TS.NSND Quốc Hưng, mục tiêu lớn nhất không chỉ là tổ chức thành công một chương trình nghệ thuật quy mô, mà còn là xây dựng đời sống bền vững cho âm nhạc dân tộc Việt Nam trong tương lai.

TS.NSND Quốc Hưng cho biết thời gian tới, Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam dự kiến sẽ thực hiện các chương trình chuyên đề định kỳ hàng quý nhằm đưa âm nhạc truyền thống đến gần công chúng hơn nữa.

Đó cũng là điều mà các nghệ sĩ của dàn nhạc luôn đau đáu. NSND Cồ Huy Hùng chia sẻ rằng hiện nay Việt Nam đang thành lập nhiều dàn nhạc giao hưởng quy mô lớn, vì vậy nếu Dàn nhạc Dân tộc Việt Nam không phát triển mạnh mẽ hơn thì sẽ “có lỗi với tiền nhân”.

Bởi vậy, dù còn nhiều khó khăn, dàn nhạc vẫn kiên trì hoạt động với mong muốn tạo môi trường cho thế hệ trẻ nâng cao trình độ, để những tác phẩm viết cho dàn nhạc dân tộc không bị mai một, đồng thời đưa âm nhạc truyền thống đến gần công chúng thông qua các chương trình như Âm thanh Đất Việt.

Trong bối cảnh đời sống giải trí hiện đại ngày càng sôi động, âm nhạc dân tộc muốn tồn tại không thể chỉ dựa vào việc bảo tồn nguyên trạng, mà còn phải tìm được cách đối thoại với khán giả hôm nay.

Âm thanh Đất Việt vì thế mang ý nghĩa như một lời khẳng định rằng âm nhạc truyền thống Việt Nam không chỉ là ký ức của quá khứ, mà hoàn toàn có thể trở thành tiếng nói của hiện tại và tương lai.

NSƯT Lệ Giang

Từ những tiếng đàn bầu sâu lắng, tiếng đàn nguyệt réo rắt đến âm hưởng hào sảng của cả dàn nhạc dân tộc, chương trình cho thấy một diện mạo đầy sức sống của âm nhạc truyền thống Việt Nam hôm nay: vừa gìn giữ cốt cách dân tộc, vừa mạnh mẽ chuyển mình để hòa nhập với thế giới bằng chính bản sắc riêng.